FOI: Ο νόμος που έφερε τη διαφάνεια και έκανε τον Tony Blair να μετανοεί

Η πρόσφατη αποκάλυψη νέων αρχείων από τα Βρετανικά Εθνικά Αρχεία (The National Archives) ρίχνει φως σε μια από τις πιο αμφιλεγόμενες στιγμές της σύγχρονης Βρετανικής πολιτικής: την εφαρμογή του Freedom of Information Act (FOI) και τον ρόλο του πρώην πρωθυπουργού Tony Blair. Τα έγγραφα δείχνουν ότι η πράξη — που αρχικά προοριζόταν να ενισχύσει τη διαφάνεια — τελικά έγινε πηγή έντονου προβληματισμού για την ίδια την κυβέρνηση.

 Η υπόσχεση της διαφάνειας και η πρώτη κρίση

Ο FOI Act του 2000 είχε στόχο να δώσει στους πολίτες πρόσβαση σε κρατικές πληροφορίες, ενισχύοντας τον έλεγχο της εξουσίας από τα μέσα και τους πολίτες. Ωστόσο, τα νέα αρχεία αποκαλύπτουν μια ανησυχία που σόκαρε τον ίδιο τον Blair: η πράξη άνοιξε το δρόμο σε αιτήματα που δυσχέραναν τη λειτουργία της κυβέρνησης, οδηγώντας τον να χαρακτηρίσει την απόφαση «επικίνδυνη και εν μέρει ανόητη».

Διαφάνεια ή απειλή για το κράτος;

Τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δείχνουν ότι η κυβέρνηση:

• Αντιμετώπισε τον όγκο των αιτημάτων FOI ως πρόβλημα, θεωρώντας ότι επιβραδύνουν την πολιτική λήψη αποφάσεων.
• Ο Blair ιδιωτικά παραδέχτηκε ότι η πράξη έθεσε σε κίνδυνο κρατικά συμφέροντα, καθώς οι πληροφορίες μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για πίεση ή αποκάλυψη εσωτερικών στρατηγικών.
• Δημοσιογράφοι και ακτιβιστές απέδειξαν πόσο δύναμη έχει η διαφάνεια όταν εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς.

Διεθνής σημασία

Η περίπτωση Blair δείχνει πώς η διαφάνεια μπορεί να συγκρουστεί με εθνικά συμφέροντα και γεωπολιτικές στρατηγικές. Η εμπειρία της Βρετανίας επηρεάζει σήμερα:

• ΗΠΑ και ΕΕ, όπου η νομοθεσία περί FOI συζητείται υπό το πρίσμα των “κρατικών μυστικών” και της εθνικής ασφάλειας.
• Δημοσιογράφους και οργανώσεις που προωθούν ανοιχτά δεδομένα, οι οποίοι βλέπουν ότι ακόμη και οι πιο δημοκρατικά εδραιωμένοι ηγέτες μπορούν να φοβηθούν τη διαφάνεια.

Το μάθημα από τα αρχεία

Η ιστορία του FOI στη Βρετανία δείχνει ότι η διαφάνεια είναι διπλό όπλο: μπορεί να ενδυναμώσει τους πολίτες αλλά και να φοβίσει την ίδια την κυβέρνηση. Το μήνυμα είναι σαφές: η δύναμη της πληροφορίας αλλάζει τις ισορροπίες της πολιτικής και της εξουσίας.

Τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία για τον Blair αποδεικνύουν ότι ακόμη και οι πρωτεργάτες της διαφάνειας δεν είναι έτοιμοι για τις συνέπειες της ίδιας της απόφασης που έλαβαν.