Mercosur και ΕΕ: Το πολιτικό παιχνίδι πίσω από τη συμφωνία που τρομοκρατεί τους αγρότες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση: η πολυαναμενόμενη συμφωνία με τον εμπορικό συνασπισμό της Mercosur (Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη, Ουρουγουάη) έχει φέρει στο φως όχι μόνο οικονομικές διαφορές, αλλά και μια παραπολιτική μάχη που μοιάζει να καθορίζει την τύχη των Ευρωπαίων ηγετών και την εικόνα της ΕΕ στο διεθνές στερέωμα.

Η συμφωνία, η οποία συζητείται εδώ και 25 χρόνια, υποτίθεται ότι ανοίγει την ευρωπαϊκή αγορά σε προϊόντα από τη Νότια Αμερική, μειώνει δασμούς και ενισχύει τη θέση της ΕΕ στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Αλλά πίσω από τα επίσημα έγγραφα κρύβονται προσωπικές στρατηγικές υπουργών, πιέσεις λόμπι και διεθνείς γεωπολιτικές σκοπιμότητες.

 Αγροτικό λόμπι VS Επιχειρηματικά συμφέροντα

Οι αντιδράσεις από την ευρωπαϊκή ύπαιθρο ήταν σχεδόν άμεσες:

• Γαλλία και Ιταλία έχουν αναδειχθεί σε πρωταγωνιστές, όπου οι κινητοποιήσεις των αγροτών — με τρακτέρ και μπλόκα — μοιάζουν να καθοδηγούνται σε συνεργασία με εθνικά πολιτικά κόμματα που θέλουν να δείξουν ισχύ ενόψει εκλογών.
• Παρασκηνιακά, οι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι λόμπι της βιομηχανίας τροφίμων, του εμπορίου και της τεχνολογίας πιέζουν για την υπογραφή της συμφωνίας, βλέποντας μια χρυσή ευκαιρία για κέρδη δισεκατομμυρίων ευρώ.

Το αποτέλεσμα; Ένας πολιτικός πόλεμος που μεταφέρεται από τις Βρυξέλλες στις πρωτεύουσες των κρατών-μελών, ενώ οι κυβερνήσεις προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε εκλογικές πιέσεις, αγροτικά συμφέροντα και διεθνείς δεσμεύσεις.

 Ποιοι κερδίζουν, ποιοι χάνουν

Η παρασκηνιακή σκακιέρα έχει ενδιαφέρον:

• Ορισμένοι υπουργοί αγροτικής πολιτικής χρησιμοποιούν την αμφισβήτηση της συμφωνίας ως μέσο πίεσης για προσωπικά ή εθνικά οφέλη.
• Κεντρικά κράτη όπως η Γαλλία προσπαθούν να κερδίσουν διεθνή πόντους στο πεδίο της περιβαλλοντικής πολιτικής, απαιτώντας αυστηρούς ελέγχους για τα προϊόντα Mercosur, επικαλούμενα την προστασία των δασών του Αμαζονίου.
• Οι ηγέτες των μεγάλων χωρών — ειδικά Γερμανία και Ολλανδία — φαίνεται να παίζουν διπλό παιχνίδι: υποστηρίζουν δημόσια την ΕΕ, αλλά παρασκηνιακά πιέζουν για ταχύτερη υπογραφή ώστε να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε πρώτες ύλες και γεωργικά προϊόντα σε φθηνότερες τιμές.

Με λίγα λόγια, η συμφωνία είναι όχι μόνο θέμα εμπορίου, αλλά και μέσο πολιτικής στρατηγικής.

 Γεωπολιτική διάσταση: Η ΕΕ απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα

Δεν είναι μόνο εσωτερική υπόθεση:

• Η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της έναντι των ΗΠΑ, οι οποίες παρακολουθούν στενά τις εμπορικές διαπραγματεύσεις.
• Η Κίνα παραμονεύει, έτοιμη να επωφεληθεί από τυχόν καθυστερήσεις ή ακυρώσεις της συμφωνίας.
• Με την υπογραφή του deal, η ΕΕ μπορεί να εδραιώσει ένα ισχυρό μπλοκ 700 εκατομμυρίων καταναλωτών απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα — αλλά μόνο αν καταφέρει να διαχειριστεί τις εσωτερικές αντιδράσεις και τα λόμπι.

Η παραπολιτική πλευρά εδώ είναι σαφής: κάθε κράτος-μέλος «παίζει» για να εξασφαλίσει γεωπολιτικά και οικονομικά πλεονεκτήματα, με αποτέλεσμα η συμφωνία να μην είναι απλώς οικονομικό εργαλείο, αλλά όχημα πολιτικής επιρροής.

Οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες

Αν η συμφωνία προχωρήσει χωρίς αλλαγές:

• Οι αγρότες σε Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα μπορεί να δουν τα εισοδήματά τους να μειώνονται, προκαλώντας έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.
• Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα επωφεληθούν από φθηνότερες πρώτες ύλες και προϊόντα, δημιουργώντας ένα σχέδιο ανισομερούς κερδοφορίας μεταξύ χωρών και κοινωνικών στρωμάτων.
• Ταυτόχρονα, η πολιτική πίεση στις κυβερνήσεις θα αυξηθεί, με το ενδεχόμενο παραιτήσεων υπουργών ή αλλαγής πολιτικών συσχετισμών σε ορισμένα κράτη.

Η παραπολιτική ανάγνωση είναι ότι κάποιοι ηγέτες θα θυσιάσουν μέρος της δημοφιλίας τους για να εξυπηρετήσουν οικονομικά λόμπι και διεθνείς στρατηγικές, ενώ άλλοι θα χρησιμοποιήσουν το θέμα για να «κλέψουν» πολιτική ισχύ από τους αντιπάλους.

 Η συμφωνία σαν παιχνίδι εξουσίας

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur είναι πολύ περισσότερα από μια απλή εμπορική συμφωνία:

• Είναι πολιτικό πεδίο μάχης, όπου η εξουσία, τα λόμπι και τα παρασκηνιακά συμφέροντα καθορίζουν την τύχη των πολιτών.
• Η δημόσια συζήτηση για τις αγροτικές απώλειες και τα περιβαλλοντικά ζητήματα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, πίσω από το οποίο κρύβεται μια έντονη παραπολιτική σκακιέρα.
• Η ΕΕ δοκιμάζεται όχι μόνο στον τομέα της οικονομίας, αλλά και στην ικανότητα διαχείρισης συμφερόντων, εντάσεων και γεωπολιτικών επιρροών.

Στο τέλος, η συμφωνία μπορεί να είναι το εργαλείο που θα ενισχύσει την Ευρώπη ή το πολιτικό λάθος που θα πυροδοτήσει κρίση. Και πίσω από τις κάμερες, οι υπουργοί και τα λόμπι παίζουν ένα παιχνίδι όπου η ισχύς μετριέται σε δισεκατομμύρια ευρώ και πολιτική επιρροή.