Explainer: Γιατί «Φλέγεται» το Ιράν; – Όσα Ξέρουμε για τις Μαζικές Αντικυβερνητικές Διαδηλώσεις

Το Ιράν βρίσκεται εδώ και 11 ημέρες στη δίνη μαζικών, οργισμένων και διαρκώς εξαπλούμενων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Χιλιάδες πολίτες βγαίνουν στους δρόμους σε 111 πόλεις και κωμοπόλεις, σε όλες τις 31 επαρχίες της χώρας, καταγγέλλοντας την καταστροφική οικονομική πολιτική, την καταστολή, την ανέχεια και την απόλυτη εξουσία του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Το καθεστώς απαντά με σφαίρες, δακρυγόνα και πλήρες μπλακ άουτ στο διαδίκτυο, ενώ ο απολογισμός είναι βαρύς: δεκάδες νεκροί, πάνω από 2.200 συλλήψεις και η μεγαλύτερη πρόκληση για το θεοκρατικό σύστημα μετά τις διαδηλώσεις του 2022.

Η Έκταση των Κινητοποιήσεων – Πόσο Μεγάλη Είναι η Αναταραχή;

Σύμφωνα με το HRANA (Human Rights Activists News Agency), αμερικανική οργάνωση που βασίζεται σε δίκτυο ακτιβιστών εντός Ιράν, έχουν καταγραφεί πάνω από 390 διαδηλώσεις σε όλες τις επαρχίες. Οι κινητοποιήσεις έχουν φτάσει από την Τεχεράνη και την Ισφαχάν μέχρι μικρές πόλεις και χωριά, με χιλιάδες πολίτες να συμμετέχουν καθημερινά. Το BBC Persian έχει επιβεβαιώσει την ταυτότητα τουλάχιστον 21 νεκρών, ενώ οι αρχές αναγνωρίζουν 5 νεκρούς από τις δυνάμεις ασφαλείας. Το HRANA κάνει λόγο για τουλάχιστον 42 νεκρούς (34 διαδηλωτές και 4 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας) και περισσότερες από 2.270 συλλήψεις.

Η πραγματική διάσταση είναι δύσκολο να προσδιοριστεί πλήρως: τα κρατικά ΜΜΕ δίνουν ελάχιστη ενημέρωση, οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν περιορισμούς (χρειάζονται άδεια για ταξίδια εντός χώρας και απειλούνται με σύλληψη), ενώ η διακοπή του διαδικτύου δυσχεραίνει την ελεύθερη κυκλοφορία πληροφοριών. Βίντεο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν συγκρούσεις με πυροβολισμούς, δακρυγόνα και πέτρες, ενώ σε ορισμένες πόλεις (όπως η Λορντεγκάν) έχουν αναφερθεί ένοπλες επιθέσεις κατά αστυνομικών.

Πώς Ξεκίνησαν οι Διαδηλώσεις – Η Οικονομική «Θρυαλλίδα»

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 από τους εμπόρους του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης, οι οποίοι έκλεισαν τα καταστήματά τους διαμαρτυρόμενοι για την κατάρρευση του ριάλ – το νόμισμα έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά, με πληθωρισμό που ξεπερνά το 42%.

Η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν εισήγαγε νέα, υψηλότερα τιμολόγια στη βενζίνη, ενώ η κεντρική τράπεζα κατήργησε την προνομιακή συναλλαγματική ισοτιμία δολαρίου-ριάλ για όλα τα προϊόντα (εκτός φαρμάκων και σιταριού). Οι τιμές τροφίμων εκτινάχθηκαν, και η καθημερινότητα έγινε αφόρητη για την πλειοψηφία των Ιρανών.

Από οικονομικές διαμαρτυρίες, τα συνθήματα γρήγορα γενικεύτηκαν: κατά των κοινωνικών ανισοτήτων, της καταδυνάστευσης, των διακρίσεων κατά των γυναικών, της βίαιης καταστολής και της απόλυτης εξουσίας του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Το σύνθημα «Ούτε Γάζα ούτε Λίβανος, η ζωή μου για το Ιράν» αντικατοπτρίζει την οργή για τις προτεραιότητες του καθεστώτος (υποστήριξη σε εξωτερικές συγκρούσεις) έναντι της εσωτερικής ευημερίας.

Σε Τι Διαφέρουν από Προηγούμενες Κινητοποιήσεις;

Οι τωρινές διαδηλώσεις είναι οι μεγαλύτερες από τις μαζικές και φονικές κινητοποιήσεις του 2022, που πυροδοτήθηκαν από τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της θρησκευτικής αστυνομίας. Διαφέρουν όμως σε δύο βασικά σημεία:

1. Αφετηρία από τους «bazaaris» – Η τάξη των εμπόρων, που ιστορικά θεωρείται πιστή στο καθεστώς και στήριξε την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, στρέφεται τώρα ανοιχτά εναντίον του.
2. Εξωτερική πίεση – Η απειλή νέας αμερικανικής επέμβασης από τον Ντόναλντ Τραμπ (που δήλωσε ότι θα «χτυπήσει σφοδρά» αν σκοτωθούν διαδηλωτές) προσθέτει νέα διάσταση.

Τι Σημαίνουν για το Καθεστώς;

Παρά την οργή, οι αναλυτές θεωρούν ότι χωρίς βιώσιμη αλλαγή (π.χ. μαζική αποχώρηση στρατού ή εσωτερική ρήξη) οι διαδηλώσεις είναι απίθανο να οδηγήσουν σε ανατροπή καθεστώτος. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προεκλογικά υποσχέθηκε ανακούφιση στην εργατική και μεσαία τάξη, αλλά ένας χρόνος μετά η διαφθορά, η κακοδιαχείριση, οι κυρώσεις και η στασιμότητα έχουν φέρει την κυβέρνηση στο χείλος του γκρεμού.

Ο «Άξονας της Αντίστασης» (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούθι, Άσαντ) έχει αποδυναμωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, αφήνοντας το Ιράν πιο απομονωμένο από ποτέ.

Το Πυρηνικό Πρόγραμμα – Η Πάγια Ανησυχία της Δύσης

Η Δύση ανησυχεί κυρίως για το πυρηνικό πρόγραμμα. Το Ιράν εμπλουτίζει ουράνιο σε ποσοστό 60%, κοντά στο επίπεδο όπλων (90%). Οι ΗΠΑ εκτιμούν ότι η Τεχεράνη δεν έχει ξεκινήσει ακόμα πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικού όπλου, αλλά έχει προχωρήσει σε δραστηριότητες που την φέρνουν «πιο κοντά» σε αυτό.

Η Τεχεράνη δήλωσε πρόσφατα ότι σταμάτησε τον εμπλουτισμό σε όλες τις εγκαταστάσεις, σε μια προσπάθεια να πείσει τη Δύση για διάλογο και άρση κυρώσεων.

Γιατί οι Σχέσεις Ιράν – ΗΠΑ Παραμένουν Τεταμένες;

Οι σχέσεις Ιράν – ΗΠΑ είναι εχθρικές από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, που ανέτρεψε τον φιλοαμερικανό σάχη. Η κρίση των ομήρων (444 ημέρες), ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ (με αμερικανική στήριξη στον Σαντάμ), η κατάρριψη ιρανικού αεροσκάφους το 1988 και η μονομερής απόσυρση Τραμπ από τη συμφωνία του 2015 έχουν δημιουργήσει ένα χάσμα που παραμένει αγεφύρωτο.

Η τρέχουσα κρίση δείχνει ότι η οικονομική κατάρρευση και η κοινωνική οργή μπορούν να γίνουν καταλύτης για μεγαλύτερες αλλαγές – αλλά το καθεστώς εξακολουθεί να βασίζεται στην καταστολή και την ιδεολογική πίστη για να επιβιώσει.

Πηγή: Pagenews.gr