Συμφωνία ΕΕ‑Mercosur: Πολιτικό Ζήτημα και Διαφωνίες

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εγκρίνει τη συμφωνία εμπορίου με τον μπλοκ Mercosur — που περιλαμβάνει Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη — αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εμπορικές πολιτικές κινήσεις των τελευταίων δεκαετιών, αλλά και μία από τις πιο διχαστικές. Η συμφωνία, η οποία βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση για πάνω από 25 χρόνια, αναμένεται να αναδιαμορφώσει τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Νότιας Αμερικής, ενώ αναδεικνύει βαθιές πολιτικές διαιρέσεις εντός της ΕΕ.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία ΕΕ‑Mercosur

Η συμφωνία ΕΕ‑Mercosur στοχεύει στη μείωση δασμών και το άνοιγμα αγορών μεταξύ της ΕΕ και του μπλοκ Mercosur, δημιουργώντας μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου για πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους.

• Κατάργηση δασμών: Τα περισσότερα προϊόντα που διακινούνται μεταξύ των δύο μπλοκ θα δουν σταδιακή κατάργηση των δασμών, ωφελώντας κυρίως βιομηχανικά προϊόντα όπως αυτοκίνητα, μηχανήματα και χημικά.
• Γεωργία και τρόφιμα: Η συμφωνία ανοίγει ποσοστώσεις για αγροτικά προϊόντα όπως κρέας, πουλερικά, ζάχαρη και ρύζι, με προστατευτικούς μηχανισμούς για ευαίσθητες αγορές.
• Διευκόλυνση εμπορίου: Απλοποίηση τελωνειακών διαδικασιών, μείωση εμποδίων και άνοιγμα των δημόσιων συμβάσεων και για τις δύο πλευρές.
• Πρότυπα και συνεργασία: Περιλαμβάνει δεσμεύσεις για βιώσιμη ανάπτυξη, προστασία περιβάλλοντος και ρυθμιστική συνεργασία, αν και οι επικριτές θεωρούν ότι είναι ανεπαρκείς.

Αν εγκριθεί από τα κράτη μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συμφωνία θα είναι η μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει υπογράψει ποτέ η ΕΕ όσον αφορά την κατάργηση δασμών και τον πληθυσμό κάλυψης.

Policy Brief: Οικονομικές Προοπτικές και Στρατηγικοί Στόχοι

Από πολιτική σκοπιά, η συμφωνία Mercosur υπηρετεί πολλούς στρατηγικούς στόχους της ΕΕ:

• Διαφοροποίηση εμπορικών εταίρων: Μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από μεγάλες αγορές όπως ΗΠΑ και Κίνα.
• Ενίσχυση εξαγωγών: Οι εξαγωγείς της ΕΕ θα ωφεληθούν από τη μείωση δασμών, εξοικονομώντας δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
• Στήριξη ανάπτυξης: Η μείωση εμποδίων για υπηρεσίες και επενδύσεις θα ενισχύσει τη μακροχρόνια ανάπτυξη και τη διμερή συνεργασία.
• Γεωπολιτική τοποθέτηση: Στην εποχή των εντεινόμενων εμπορικών ανταγωνισμών, η συμφωνία στέλνει μήνυμα δέσμευσης της ΕΕ στο πολυμερές εμπόριο.

Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από τον τρόπο εφαρμογής των μέτρων προστασίας, την τήρηση των περιβαλλοντικών και εργασιακών προτύπων και τη διαχείριση των ανισοτήτων διαπραγματευτικής ισχύος.

 Πολιτικές και Κοινωνικές Αντιδράσεις

Παρά τις οικονομικές προοπτικές, η συμφωνία έχει γίνει πολιτικό ζήτημα στην ΕΕ:

• Αντιδράσεις αγροτών: Σε χώρες όπως Γαλλία, Ιρλανδία, Γερμανία και Ελλάδα, αγρότες διαμαρτύρονται έντονα, φοβούμενοι ότι τα φθηνότερα εισαγόμενα προϊόντα θα υπονομεύσουν την τοπική παραγωγή.
• Εθνικές εντάσεις: Η Γαλλία και η Ιρλανδία έχουν δηλώσει ότι ενδέχεται να ψηφίσουν κατά της συμφωνίας, αντανακλώντας εσωτερικές πολιτικές πιέσεις.
• Κοινοβουλευτικές εντάσεις: Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά ισχυρότερους μηχανισμούς προστασίας που μπορεί να αλλάξουν ή να καθυστερήσουν τη συμφωνία.

Οι εντάσεις αυτές αντικατοπτρίζουν ευρύτερες πολιτικές διαιρέσεις, με κόμματα της αντιπολίτευσης σε Γαλλία και άλλες χώρες να προτείνουν ακόμα και προτάσεις δυσπιστίας, δείχνοντας πώς η εμπορική πολιτική μπορεί να γίνει εσωτερικό πολιτικό πεδίο μάχης. 

Περιβαλλοντικά και Πρότυπα

Ένα κεντρικό θέμα της αντιπαράθεσης είναι τα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα:

• Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι εισαγωγές από χώρες Mercosur — όπου τα πρότυπα περιβάλλοντος και εργασίας διαφέρουν από την ΕΕ — μπορεί να δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό και να υπονομεύσουν τις στόχους της Πράσινης Συμφωνίας.
• ΜΚΟ για το περιβάλλον και τα εργασιακά θεωρούν ότι η συμφωνία δεν παρέχει επαρκείς μηχανισμούς για την αντιμετώπιση των δευτερογενών επιπτώσεων, όπως η αποψίλωση δασών.
• Οι υποστηρικτές επισημαίνουν ότι ισχύουν αυστηρά πρότυπα εισαγωγών και μηχανισμοί μετριασμού των επιπτώσεων.

Ευρύτερες Πολιτικές Επιπτώσεις

Η συμφωνία Mercosur δεν είναι απλώς τεχνικό οικονομικό ζήτημα: έχει γίνει σύμβολο ανταγωνιστικών οραμάτων για το μέλλον της ΕΕ — ανάμεσα σε ανοικτές διεθνείς αγορές ή προστατευτικά μέτρα υπέρ των εσωτερικών αγορών. Η έκβαση θα επηρεάσει τη μελλοντική εμπορική πολιτική της ΕΕ και τη συνοχή των θεσμών, ιδιαίτερα αν σημαντικοί αγροτικοί τομείς αισθανθούν παραμελημένοι.

Πολιτική, Εμπόριο και Δημόσια Συζήτηση

Η συμφωνία ΕΕ‑Mercosur δείχνει πώς η εμπορική πολιτική τέμνεται με την εσωτερική πολιτική, τα κοινωνικά συμφέροντα και τα ευρύτερα πλαίσια πολιτικής. Αν και προσφέρει σημαντικές οικονομικές και γεωπολιτικές ευκαιρίες, η επιτυχία της εξαρτάται από:

• αποτελεσματικά μέτρα προστασίας ευάλωτων τομέων, • αξιόπιστη τήρηση περιβαλλοντικών και εργασιακών προτύπων, • διαφανή πολιτική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, • και ισορροπημένη εφαρμογή που λαμβάνει υπόψη εθνικές και ευρωπαϊκές ανάγκες.

Καθώς η ΕΕ προχωρά προς την επικύρωση, η ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική ανοιχτότητα και τη νομιμοποίηση της πολιτικής παραμένει μια από τις πιο πιεστικές προκλήσεις της Ένωσης.