Ιράν: Πόσο κοντά είναι η ανατροπή και γιατί μια βίαιη πίεση μπορεί να τινάξει την περιοχή στον αέρα

Η απάντηση στο ερώτημα αν επίκειται ανατροπή του καθεστώτος στο Ιράν είναι, προς το παρόν, αρνητική. Όμως η σταθερότητα που επί δεκαετίες χαρακτήριζε την Ισλαμική Δημοκρατία έχει μετατραπεί σε εύθραυστη ισορροπία, όπου κοινωνική εξάντληση, οικονομική κατάρρευση και ωμή καταστολή συνυπάρχουν χωρίς πολιτική διέξοδο.

Το Ιράν δεν πέφτει – αλλά δεν αντέχει πια χωρίς κόστος. Βρίσκεται σε μια παρατεταμένη ζώνη πίεσης, όπου κάθε επιπλέον εσωτερικό ή εξωτερικό σοκ αυξάνει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης αποσταθεροποίησης. Σε αυτό το περιβάλλον, η αλλαγή καθεστώτος δεν είναι άμεση, αλλά δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί.

Η νέα φάση των διαδηλώσεων: γιατί το 2026 δεν μοιάζει με το 2022

Το Ιράν εισέρχεται στην πιο επικίνδυνη εσωτερική του φάση από τον κύκλο διαμαρτυριών του 2022, όχι επειδή οι κινητοποιήσεις είναι πρωτόγνωρες, αλλά επειδή έχει αλλάξει ο χαρακτήρας και η στρατηγική τους βαρύτητα.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, με αφετηρία την οικονομία και τη νομισματική κατάρρευση, εξελίχθηκαν ταχύτατα σε πανεθνική πολιτική πρόκληση, αμφισβητώντας ευθέως τη νομιμοποίηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και της δομής εξουσίας γύρω από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Η κρατική απάντηση – θανατηφόρα καταστολή, εκτελέσεις, φίμωση του διαδικτύου – αύξησε ραγδαία τον δείκτη εσωτερικής αστάθειας. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν το καθεστώς απειλείται άμεσα, αλλά πόσο αυξάνεται το κόστος διατήρησής του.

SitRep: το Παζάρι ως ρήγμα νομιμοποίησης

Καθοριστικός παράγοντας είναι η παρατεταμένη απεργία του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης. Το παζάρι, ιστορικός πυλώνας στήριξης του καθεστώτος, μετατρέπεται σε μοχλό απονομιμοποίησης.

«Δεν πρόκειται πια για την πείνα ή τις τιμές. Είναι κάτι πολύ πέρα από αυτό», λέει η 35χρονη Σάρα, βετεράνος των κινητοποιήσεων του 2022.

Η γεωγραφική διάχυση των διαδηλώσεων – από τη Μασχάντ έως το Αμπαντάν – και η μετάβαση των συνθημάτων από την οικονομία στη συστημική απόρριψη («θάνατος στο καθεστώς») υποδηλώνουν ότι η κρίση δεν είναι πια αποσπασματική.

Η συμβολική ανοχή προς τον εξόριστο Ρεζά Παχλαβί λειτουργεί λιγότερο ως πολιτικό σχέδιο και περισσότερο ως ένδειξη απελπισίας και κενού εναλλακτικής.

Οικονομία: ο δομικός επιταχυντής της κρίσης

Η κοινωνική έκρηξη δεν είναι ιδεολογική· είναι σωρευτικά οικονομική.

• Κατάρρευση νομίσματος
• Κυρώσεις που στραγγαλίζουν τις εξαγωγές πετρελαίου
• Ετήσιος πληθωρισμός βασικών αγαθών άνω του 50%
• 20 εκατ. νοικοκυριά να έχουν διολισθήσει στη φτώχεια την τελευταία πενταετία

Η κυβερνητική απάντηση – επίδομα λίγων δολαρίων και αόριστες υποσχέσεις – ενισχύει την αίσθηση απουσίας κράτους σε λειτουργία.

Συνοχή καθεστώτος: έλεγχος χωρίς πολιτική λύση

Παρά τη φθορά της πολιτικής νομιμοποίησης, η κατασταλτική ικανότητα παραμένει ακέραιη.

Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν εκπέμπει ήπια ρητορική, όμως η πραγματική ισχύς παραμένει στο τρίγωνο IRGC – ανώτατος ηγέτης – θρησκευτικός μηχανισμός. Οι αυξημένες εκτελέσεις και οι απειλές για θανατικές ποινές δείχνουν ότι το καθεστώς επενδύει στον φόβο, όχι στη μεταρρύθμιση.

Εξωτερικοί δρώντες: το όριο της παρέμβασης

Οι εξωτερικοί παίκτες διαθέτουν σήμερα μεγαλύτερο περιθώριο επιρροής μέσω κυρώσεων, πληροφόρησης, διασποράς και έμμεσης πίεσης στις ελίτ. Όμως η σύγκλιση των αναλύσεων είναι σαφής:

Η εξαναγκασμένη ανατροπή στο Ιράν είναι στρατηγικά απαγορευτική.

Το κόστος σε ανθρώπινες ζωές, ο κίνδυνος εμφυλιακής βίας και η περιφερειακή αποσταθεροποίηση καθιστούν κάθε τέτοιο σενάριο εξαιρετικά επικίνδυνο.

• Ελεγχόμενη καταστολή: επιβίωση του καθεστώτος με μόνιμη φθορά
• Κλιμακούμενη αποσταθεροποίηση: υψηλός κίνδυνος μαζικής βίας
• Αναπροσαρμογή ελίτ: χαμηλή πιθανότητα, υψηλός αντίκτυπος
• Εξαναγκασμένη ανατροπή: ανθρώπινα και γεωπολιτικά καταστροφική

Ευάλωτο, όχι έτοιμο να πέσει

Το Ιράν είναι σήμερα πιο επιδεκτικό επιρροής από ποτέ, αλλά και πιο επικίνδυνο να πιεστεί βίαια. Η στρατηγική ισορροπία κινείται ανάμεσα στην αύξηση του κόστους για την Τεχεράνη και στην αποφυγή μιας αποσταθεροποίησης που θα μπορούσε να τινάξει τη Μέση Ανατολή στον αέρα.

Η αλλαγή καθεστώτος δεν είναι θέμα επιθυμίας — είναι θέμα αντοχής, κόστους και χρονισμού. Και προς το παρόν, το ιρανικό σύστημα, όσο φθαρμένο κι αν είναι, εξακολουθεί να αντέχει.

Πηγή: pagenews.gr