Η δίκη που ποινικοποιεί την αλληλεγγύη στην Ευρώπη
Τον Ιανουάριο του 2023, το αρμόδιο δικαστήριο απαλλάσσει τη Σάρα Μαρντίνι και τους συγκατηγορούμενούς της σε δίκη για πλημμελήματα, επικαλούμενο την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων και σοβαρά δικονομικά κενά. Οκτώ χρόνια μετά τη διάσωση δεκάδων προσφύγων στη Λέσβο, η υπόθεση ξαναέρχεται στο προσκήνιο, με την υπεράσπιση να υπογραμμίζει ότι οι αμφιβολίες για την προέλευση και τη νομική φύση των αρχικών αποδεικτικών στοιχείων παραμένουν.
Στις αρχές Δεκεμβρίου 2025, το Εφετείο Βόρειου Αιγαίου ξεκίνησε νέα ακροαματική διαδικασία για κακουργηματικές κατηγορίες, όπως η εμπορία ανθρώπων και η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Ο Σον Μπίντερ, συγκατηγορούμενος της Μαρντίνι, σε συνέντευξή του στην DW στις 5 Δεκεμβρίου, τόνισε:
«Θα περίμενε κανείς ότι μετά από μήνες ερευνών και επτά χρόνια καθυστέρησης θα υπήρχαν πολλά αποδεικτικά στοιχεία εναντίον μας – ένα πειστικό επιχείρημα για το γιατί θα μπορούσαμε να είμαστε ένοχοι».
Αυτή η δίκη δεν αφορά μόνο την τύχη των κατηγορουμένων, αλλά το μέλλον της ανθρωπιστικής δράσης στην Ευρώπη, θέτοντας κρίσιμα ερωτήματα για την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης και την ηθική ευθύνη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Η ιστορία της Σάρα Μαρντίνι
Το 2015, η Σάρα Μαρντίνι και η μικρότερη αδελφή της, Γιούσρα, διέσχισαν τη θάλασσα από την Τουρκία προς τη Λέσβο σε μια υπερπλήρη βάρκα που άρχισε να βυθίζεται. Οι δύο αδελφές, τότε 19 και 17 ετών, κολύμπησαν για τρεις ώρες τραβώντας τη βάρκα πίσω τους, σώζοντας τη ζωή των επιβατών. Η Γιούσρα συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 ως μέλος της Ολυμπιακής Ομάδας Προσφύγων, ενώ η ιστορία τους έγινε παγκόσμιο θέμα και ταινία στο Netflix, The Swimmers.
Το 2016, η Σάρα επέστρεψε στη Λέσβο για να βοηθήσει άλλους πρόσφυγες μέσω της ΜΚΟ Emergency Response Centre International (ERCI). Δύο χρόνια αργότερα, συνελήφθη και κατηγορήθηκε για πολλαπλά εγκλήματα, θέτοντας σε δοκιμασία την ίδια την έννοια της αλληλεγγύης.
Η δίκη που συγκλονίζει την Ευρώπη
Στο εδώλιο βρίσκονται 24 ακτιβιστές, με ποινές που μπορεί να φτάσουν έως 20 χρόνια κάθειρξη. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν κατασκοπεία, συνδρομή σε δίκτυα λαθρεμπορίου, συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Η υπόθεση χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη ποινικοποίηση της αλληλεγγύης στην Ευρώπη. Μια καταδίκη θα σήμαινε νομοθετικό προηγούμενο, αποτρέποντας μελλοντικά εθελοντικά και ανθρωπιστικά έργα, εν μέσω αυστηρότερων μεταναστευτικών πολιτικών σε Ελλάδα και Ευρώπη.
Η υπεράσπιση και τα αποδεικτικά στοιχεία
Η υπεράσπιση τονίζει ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για εγκληματική δράση και ότι οι ενέργειες της Μαρντίνι ήταν αποκλειστικά για τη διάσωση ζωών. Ο δικηγόρος της, Ζαχαρίας Κεσσές, υποστηρίζει ότι οι αποστολές της Μαρντίνι συνεργάζονταν τακτικά με την ελληνική ακτοφυλακή, αντλώντας στοιχεία για τις κινήσεις των σκαφών και τις ανάγκες των προσφύγων.
Ο Σον Μπίντερ επεσήμανε στην DW:«Μετά από μήνες ερευνών και επτά χρόνια καθυστέρησης, θα περίμενε κανείς πειστικά αποδεικτικά στοιχεία – όμως δεν υπάρχουν».
Η αποφυλάκιση και τα τελευταία γεγονότα
Σύμφωνα με το Lifo, η Σάρα Μαρντίνι αφέθηκε ελεύθερη από τον Κορυδαλλό με εγγύηση 5.000 €, όπως και άλλοι εθελοντές της ΜΚΟ, δείχνοντας ότι η ελληνική δικαιοσύνη αναγνώρισε εν μέρει την έλλειψη επαρκών αποδεικτικών στοιχείων. Παρά την αποφυλάκιση, οι βαριές κατηγορίες παραμένουν ενεργές, και η δίκη συνεχίζεται, κρατώντας σε αγωνία την κοινή γνώμη και την ευρωπαϊκή ανθρωπιστική κοινότητα.
Ανθρωπιστικό έργο υπό πίεση
Η δημοσιογράφος Ανθή Παζιάνου, που καλύπτει τη Λέσβο εδώ και μια δεκαετία, επισημαίνει ότι η ανθρωπιστική βοήθεια ήταν απαραίτητη, καθώς το νησί ήταν υπερπλήρες και η κρατική υποστήριξη ανύπαρκτη. Οι εθελοντές οργάνωναν τροφή, καταγραφή και επικοινωνία με την αστυνομία, σώζοντας χιλιάδες ζωές.
Ο Μιχάλης Μπάκας, ακτιβιστής στη Λέσβο, σχολιάζει:«Το να αφήνεις ανθρώπους να πεθάνουν είναι έγκλημα. Είναι τρελό αυτό που συμβαίνει.»
Ο ΟΗΕ, η Human Rights Watch και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν καταδικάσει την ποινικοποίηση των αποστολών διάσωσης, τονίζοντας ότι η υπόθεση Μαρντίνι αποτελεί δοκιμασία για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη.
Η τελική φάση
Η δίκη αναμένεται να ολοκληρωθεί τις επόμενες ημέρες, με την υπεράσπιση να περιγράφει την υπόθεση ως «μανιχαϊστική»: αθώωση ή καταστροφή. Το αποτέλεσμα δεν θα επηρεάσει μόνο τους κατηγορουμένους, αλλά θα καθορίσει το πλαίσιο για την ανθρωπιστική δράση στην Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια.