Ιράν: Το καθεστώς δεν καταρρέει γιατί δεν υπάρχει εναλλακτική

Το Ιράν βιώνει τη σοβαρότερη εσωτερική αναταραχή των τελευταίων δεκαετιών, μια κοινωνική και πολιτική κρίση που ξεπερνά σε ένταση και διάρκεια προηγούμενους κύκλους διαμαρτυρίας. Παρά την έκταση της εξέγερσης, ωστόσο, το καθεστώς δεν καταρρέει. Όχι επειδή διατηρεί κοινωνική νομιμοποίηση, αλλά επειδή δεν υπάρχει αξιόπιστη, ενιαία και νομιμοποιημένη εναλλακτική εξουσία.

Αυτό που ξεκίνησε ως κοινωνική έκρηξη λόγω της οικονομικής κατάρρευσης, της εκτίναξης του πληθωρισμού και της ραγδαίας υποτίμησης του ριάλ, μετατράπηκε γρήγορα σε ανοιχτή αμφισβήτηση της ίδιας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Τα συνθήματα δεν αφορούν πλέον μεταρρυθμίσεις ή επιμέρους αιτήματα, αλλά την ίδια την ύπαρξη του θεοκρατικού συστήματος.

Η απάντηση του κράτους υπήρξε αμείλικτη. Πυρά κατά διαδηλωτών, μαζικές συλλήψεις, καθολικό μπλακάουτ στις επικοινωνίες και σχεδόν πλήρης απομόνωση της χώρας από τη διεθνή πληροφόρηση. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι πάνω από 2.500 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη των ταραχών.

Κι όμως, παρά την ένταση και τη γεωγραφική εξάπλωση των κινητοποιήσεων, το πολιτικό σύστημα δεν έχει βρεθεί αντιμέτωπο με μια οργανωμένη εναλλακτική εξουσία ικανή να επιβάλει μετάβαση.

Το ιρανικό παράδοξο: κοινωνία έτοιμη, αντιπολίτευση ανύπαρκτη

Η σημερινή εξέγερση διαπερνά κοινωνικά, επαγγελματικά και εθνοτικά σύνορα. Εργαζόμενοι, φοιτητές, γυναίκες, μειονότητες, μεσαία αστικά στρώματα και περιφερειακές κοινότητες συγκροτούν ένα από τα ευρύτερα κοινωνικά μέτωπα από το 1979.

Ωστόσο, το εύρος δεν συνοδεύεται από οργανωτικό βάθος. Δεκαετίες συστηματικής καταστολής έχουν αποδομήσει πλήρως τα ηγετικά στρώματα της κοινωνίας των πολιτών. Μεταρρυθμιστές πολιτικοί, συνδικαλιστές, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές είτε βρίσκονται στη φυλακή είτε λειτουργούν στο περιθώριο της επιβίωσης.

Το αποτέλεσμα είναι κρίσιμο: Δεν υπάρχει κεντρικός συντονισμός, αναγνωρισμένη ηγεσία ή συνεκτικό σχέδιο για την «επόμενη ημέρα».

Έτσι, για ακόμη μία φορά, το κέντρο βάρους της αντιπολίτευσης μετατοπίζεται εκτός Ιράν.

Ρεζά Παχλαβί: σύμβολο χωρίς συναίνεση

Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, επιχείρησε να καλύψει το κενό ηγεσίας από την εξορία. Οι παρεμβάσεις του συνέβαλαν στη ριζοσπαστικοποίηση της ρητορικής των διαδηλώσεων, όμως η απήχησή του στηρίζεται στο όνομα και στον συμβολισμό, όχι σε θεσμική ή κοινωνική βάση.

Για τους νεότερους Ιρανούς, η μοναρχία αποτελεί περισσότερο αφηρημένη ιδέα παρά βιωμένη εμπειρία. Η ενίσχυση της νοσταλγίας δεν αντικατοπτρίζει κατ’ ανάγκην πολιτική συναίνεση, αλλά απόγνωση μπροστά στην απουσία εναλλακτικών.

Σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους, ο Παχλαβί δεν επένδυσε στη συγκρότηση ευρείας συμμαχίας. Παρουσιάστηκε ως αυτονόητος ηγέτης, επικαλούμενος φιλομοναρχικά συνθήματα ως λαϊκή εντολή. Ακόμη και μεταξύ υποστηρικτών του, η στήριξη περιγράφεται συχνά ως τακτική και όχι ιδεολογική.

Η κατηγορία της εξωτερικής ευθυγράμμισης

Το σοβαρότερο πλήγμα στη νομιμοποίηση Παχλαβί δεν προέρχεται από ιδεολογικές διαφωνίες, αλλά από την αντίληψη εξωτερικής ευθυγράμμισης. Σε μεγάλα τμήματα της ιρανικής κοινωνίας είναι διαδεδομένη η πεποίθηση ότι διατηρεί πολιτική εγγύτητα με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ανεξαρτήτως της πλήρους τεκμηρίωσης, η ίδια η αντίληψη έχει τεράστιο πολιτικό βάρος. Αγγίζει τη συλλογική μνήμη του Ιράν απέναντι σε ξένες παρεμβάσεις και ενισχύει το αφήγημα του καθεστώτος περί «ξενόφερτης αντιπολίτευσης».

Για ρεπουμπλικάνους, αριστερούς, μεταρρυθμιστές και εθνικά ευαίσθητους πολίτες, αυτό αποτελεί κόκκινη γραμμή. Η απόρριψη του Παχλαβί δεν είναι περιθωριακή — είναι μαζική και πολυσυλλεκτική.

Κατακερματισμένη αντιπολίτευση, φόβος του κενού

Η ιρανική αντιπολίτευση παραμένει βαθιά διαιρεμένη:

μοναρχικοί, κοσμικοί ρεπουμπλικάνοι, αριστεροί, κινήματα μειονοτήτων, φιλελεύθεροι και πρώην αξιωματούχοι του συστήματος συγκλίνουν μόνο στην απόρριψη του καθεστώτος, διαφωνώντας ριζικά για το τι θα το αντικαταστήσει.

Πολλοί Ιρανοί παραμένουν εκτός κινητοποιήσεων όχι από φόβο ή στήριξη στο καθεστώς, αλλά επειδή αμφιβάλλουν ότι η κατάρρευση θα οδηγήσει σε σταθερότητα και όχι σε χάος ή εξωτερική εξάρτηση.

Ηθικές φωνές, περιορισμένη ισχύς

Στο εσωτερικό, προσωπικότητες όπως η Νάργκες Μοχαμαντί και ο φυλακισμένος Μοσταφά Τατζζαντέχ διαθέτουν τεράστια ηθική νομιμοποίηση. Όμως στερούνται οργανωτικής δυνατότητας να επηρεάσουν τις εξελίξεις υπό καθεστώς απόλυτης καταστολής.

Το ιρανικό καθεστώς δεν επιβιώνει επειδή είναι ισχυρό, αλλά επειδή η αντιπολίτευση παραμένει αδύναμη, διαιρεμένη και αναξιόπιστη ως φορέας μετάβασης.

Η κοινωνία είναι έτοιμη για αλλαγή. Η πολιτική αρχιτεκτονική της αλλαγής, όμως, δεν υπάρχει.

Και το καθεστώς το γνωρίζει.

Πηγή: pagenews.gr