Επίσημο το «διαζύγιο» ΗΠΑ – ΠΟΥ: Η Ουάσιγκτον αποχωρεί μετά από 77 χρόνια

Σήμερα, 22 Ιανουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχωρούν επίσημα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), κλείνοντας ένα κεφάλαιο 77 ετών συμμετοχής στον κορυφαίο διεθνή φορέα δημόσιας υγείας. Η κίνηση, που ξεκίνησε με εκτελεστικό διάταγμα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ την πρώτη ημέρα της δεύτερης θητείας του, τον Ιανουάριο του 2025, ολοκληρώνεται μετά από την υποχρεωτική περίοδο προειδοποίησης ενός έτους, σύμφωνα με την αμερικανική νομοθεσία. Πρόκειται για μια απόφαση που δεν είναι απλώς διοικητική, αλλά βαθιά πολιτική, στέλνοντας σαφές μήνυμα επαναδιαπραγμάτευσης της αμερικανικής παρουσίας σε πολυμερείς οργανισμούς του ΟΗΕ.

Η Ουάσιγκτον κατηγορεί εδώ και χρόνια τον ΠΟΥ για κακή διαχείριση κρίσεων, όπως η πανδημία COVID-19, για έλλειψη διαφάνειας και για υπερβολική εξάρτηση από πολιτικές επιρροές ορισμένων κρατών-μελών. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε σήμερα ότι η αποχώρηση συνοδεύεται από πάγωμα κάθε μεταφοράς κρατικών κονδυλίων, υποστήριξης ή πόρων προς τον οργανισμό, με το επιχείρημα ότι οι Αμερικανοί φορολογούμενοι έχουν ήδη επιβαρυνθεί υπερβολικά. Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των εκκρεμών οφειλών – περίπου 260 εκατομμύρια δολάρια για τα έτη 2024-2025 – που η αμερικανική πλευρά αρνείται να εξοφλήσει, δημιουργώντας νομικές και θεσμικές εντάσεις.

Η απόφαση Τραμπ και το πολιτικό υπόβαθρο

Η ρίζα της σημερινής εξέλιξης βρίσκεται στο εκτελεστικό διάταγμα που υπέγραψε ο πρόεδρος Τραμπ στις 20 Ιανουαρίου 2025. Το διάταγμα αυτό ανέτρεψε την προηγούμενη απόσυρση της απόφασης αποχώρησης που είχε γίνει το 2021 από την κυβέρνηση Μπάιντεν και επανέφερε την πρόθεση αποχώρησης, επικαλούμενο την «καταστροφική» διαχείριση της πανδημίας από τον ΠΟΥ, την αποτυχία μεταρρυθμίσεων και την «άδικη» οικονομική επιβάρυνση των ΗΠΑ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν παραδοσιακά ο μεγαλύτερος χρηματοδότης του ΠΟΥ, καλύπτοντας περίπου το 18% του συνολικού προϋπολογισμού του.

Η κίνηση εντάσσεται σε ευρύτερη στρατηγική «America First», που περιλαμβάνει αποχώρηση από δεκάδες διεθνείς οργανισμούς. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: οι ΗΠΑ δεν δέχονται πλέον να λειτουργούν ως «παγκόσμιος χρηματοδότης» χωρίς ανταποδοτικά οφέλη και λογοδοσία. Παρά τις εκκλήσεις από ειδικούς της δημόσιας υγείας, ο Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, χαρακτήρισε την αποχώρηση «απώλεια» και για τις δύο πλευρές. Ακόμη και ο Μπιλ Γκέιτς, από το Νταβός, εξέφρασε την άποψη ότι δεν αναμένει σύντομη επιστροφή, αν και θα υποστήριζε μια τέτοια προοπτική.

Δεν διαφαίνεται εύκολη αναστροφή – Πολιτικές και τεχνικές δυσκολίες

Παρά τις προειδοποιήσεις, το πολιτικό κλίμα στις ΗΠΑ δεν ευνοεί άμεση αλλαγή πορείας. Μια επιστροφή δεν θα ήταν απλή διαδικασία: θα απαιτούσε πολιτική υπαναχώρηση από μια απόφαση που παρουσιάστηκε ως «διόρθωση» ενός συστήματος που, κατά την αμερικανική άποψη, δεν λογοδοτεί επαρκώς. Οι πιέσεις από τον χώρο της υγείας – όπως από το CDC και το NIH – μπορεί να αυξηθούν, αλλά η Ουάσιγκτον φαίνεται αποφασισμένη να διαπραγματευτεί νέους όρους ή να παραμείνει σε απόσταση.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποχώρηση αποδυναμώνει τα διεθνή δίκτυα επιτήρησης και ανταλλαγής δεδομένων. Οι ΗΠΑ χάνουν άμεση πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες για νέες απειλές, ενώ ο ΠΟΥ χάνει έναν βασικό εταίρο σε εμβολιαστικές εκστρατείες και συντονισμό κρίσεων. Η συνεργασία «μετά το διαζύγιο» δεν είναι δεδομένη: μέχρι πρότινος υπήρχε ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά πλέον το πλαίσιο παραμένει ασαφές.

Οικονομική κρίση στον ΠΟΥ: Περικοπές, απολύσεις και αναδιάρθρωση

Η απώλεια του μεγαλύτερου χρηματοδότη έχει ήδη δημιουργήσει σοβαρή οικονομική πίεση. Ο ΠΟΥ αναγκάστηκε να μειώσει τη διοικητική ομάδα στο ήμισυ, να περιορίσει προγράμματα και να προγραμματίσει απολύσεις περίπου του ενός τετάρτου των εργαζομένων έως τα μέσα του 2026. Ο προϋπολογισμός για την περίοδο 2026-2027 μειώθηκε στα 4,2 δισεκατομμύρια δολάρια από τα αρχικά προβλεπόμενα 5,3 δισεκατομμύρια, ενώ άλλα κράτη-μέλη αύξησαν τις συνεισφορές τους κατά 20% για να καλύψουν μέρος του κενού.

Το κενό αυτό δεν αφορά μόνο χρήματα: πλήττει την ικανότητα του ΠΟΥ να λειτουργεί ως παγκόσμιος συντονιστικός κόμβος σε επιδημίες, επιτήρηση νέων παθογόνων και ανταλλαγή δεδομένων. Σε εποχές όπου μια υγειονομική απειλή μπορεί να εξαπλωθεί ταχύτατα, η ταχύτητα και η εμπιστοσύνη είναι καθοριστικές – και η απουσία των ΗΠΑ δημιουργεί ρωγμές σε αυτά τα συστήματα.

Το γεωπολιτικό διακύβευμα και οι μελλοντικές ισορροπίες

Η αποχώρηση δεν είναι απλώς οικονομική ή υγειονομική: είναι γεωπολιτική. Όταν ένας οργανισμός χάνει τον μεγαλύτερο χρηματοδότη του, πιέζεται η ίδια η αξιοπιστία και η αποτελεσματικότητά του. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η διακοπή συνεργασίας αποδυναμώνει κοινές διαδικασίες που προστατεύουν όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Μια νέα πανδημία θα βρει τον κόσμο πιο ευάλωτο, χωρίς τον πλήρη συντονισμό που προσέφερε ο ΠΟΥ με την αμερικανική συμμετοχή.

Η συζήτηση μεταφέρεται πλέον στις συνεδριάσεις του Φεβρουαρίου, όπου τα κράτη-μέλη θα εξετάσουν πώς θα διαχειριστούν το κενό. Μένει να φανεί αν η Ουάσιγκτον θα επιδιώξει νέα συμφωνία ή θα επιμείνει στην απόσταση. Προς το παρόν, η 22α Ιανουαρίου 2026 σηματοδοτεί όχι μόνο το τέλος μιας εποχής, αλλά και την αρχή μιας αβέβαιης νέας ισορροπίας στην παγκόσμια υγεία – με άγνωστο το τελικό κόστος για όλους.

Πηγή: Pagenews.gr