Αδύναμη Κάλας; Απέκλεισε ευρωπαϊκό στρατό και πυροδότησε διπλωματικό debate

Η Kaja Kallas, Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, προκάλεσε έντονο δημοσιογραφικό και πολιτικό ενδιαφέρον με τις πρόσφατες δηλώσεις της, στις οποίες απέκλεισε ρητά την πιθανότητα δημιουργίας ξεχωριστού ενιαίου «στρατού της ΕΕ» — μια θέση που συζητείται εδώ και χρόνια στο ευρωπαϊκό πολιτικό περιβάλλον, ειδικά υπό την πίεση των νέων γεωπολιτικών προκλήσεων και των εντάσεων στη σχέση Δύσης–Ρωσίας και Δύσης–ΗΠΑ.

Η Κάλας, απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με την ιδέα για ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις που θα ενοποιούν τα στρατεύματα των κρατών-μελών, υπογράμμισε ότι «κάθε ευρωπαϊκή χώρα διαθέτει τον δικό της στρατό και οι στρατοί 23 χωρών είναι επίσης ενταγμένοι στη δομή του ΝΑΤΟ, οπότε δεν μπορώ να φανταστώ ότι τα κράτη θα δημιουργήσουν έναν ξεχωριστό ευρωπαϊκό στρατό». Επεσήμανε ότι, σε περίπτωση κρίσης, είναι απαραίτητη μια απολύτως σαφής αλυσίδα διοίκησης, ώστε «να είναι ξεκάθαρο ποιος δίνει εντολές και σε ποιον». Αν δημιουργηθούν «παράλληλες δομές», όπως είπε, «απλώς θα θολώσουν την εικόνα».

Η θέση αυτή έρχεται να ενισχύσει μια ευρύτερη τάση στον ευρωπαϊκό χώρο, όπου η ιδέα ενός ενιαίου στρατού της ΕΕ έχει αντιμετωπίσει σοβαρές αντιπαραθέσεις, τόσο λόγω της ισχυρής παρουσίας και κεντρικής θέσης του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια όσο και λόγω των διαφορετικών προτιμήσεων των κρατών-μελών για το πώς θα πρέπει να οργανωθεί η άμυνα. Πρόσφατα, ο γραμματέας του ΝΑΤΟ Mark Rutte τόνισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αμυνθεί μόνη της χωρίς τις ΗΠΑ, προειδοποιώντας ότι μια ανεξάρτητη στρατιωτική δομή πέραν της συμμαχίας θα ήταν «όνειρο».

Κάλας και ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία

Παρά τη συγκεκριμένη άρνησή της για ξεχωριστό στρατό, η ίδια δεν εθελοτυφλεί μπροστά στις γεωστρατηγικές προκλήσεις. Σε πρόσφατη ομιλία της, η Κάλας τόνισε ότι η ΕΕ δεν είναι πλέον το «κέντρο βαρύτητας» για την Ουάσιγκτον, υπονοώντας αλλαγές στο διεθνές γεωπολιτικό πλαίσιο που απαιτούν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή υπευθυνότητα για την ασφάλειά της. Σε αυτό το πλαίσιο, επανέλαβε την ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου του ΝΑΤΟ, αλλά και της ευρωπαϊκής συμμετοχής στον παράγοντα αυτό, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να γίνει «πιο αυτόνομη» εντός της συμμαχίας.

Παράδοξο της δήλωσης είναι ότι συμβαδίζει με άλλες παλαιότερες τοποθετήσεις της ίδιας αξιωματούχου σύμφωνα με τις οποίες, ενώ η ΕΕ πρέπει να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνάμεις, αυτές δεν θα πρέπει να αντικαταστήσουν αλλά να συμπληρώσουν τη δομή του ΝΑΤΟ — κάτι που αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη προώθηση της ευρωαμυντικής συνεργασίας εντός της υπάρχουσας δομής και με την υποστήριξη του ΝΑΤΟ.

Διπλωματική και πολιτική αντίδραση

Η θέση της Κάλας σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως στο ευρωπαϊκό πολιτικό και αμυντικό περιβάλλον:

• Υπέρ του ΝΑΤΟ: Πολλοί αξιωματούχοι και αναλυτές επαναλαμβάνουν ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις ένοπλες δυνάμεις της μαζί με το ΝΑΤΟ, και όχι σε παράλληλη δομή, ώστε να διατηρηθεί η συλλογική άμυνα και να αποφευχθεί η στρατηγική διάσπαση.
• Υπέρ ευρωπαϊκού στρατού: Υπάρχουν σημαντικές φωνές εντός της ΕΕ και του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου που υποστηρίζουν την ανάγκη για ευρωπαϊκή στρατιωτική αυτονομία, ειδικά υπό το φως των μεταβαλλόμενων γεωπολιτικών εντάσεων – ιδέα που όμως συχνά συγκρούεται με την πραγματικότητα των διαφορών μεταξύ εθνικών στρατών και στρατηγικών προτεραιοτήτων.

Γεωπολιτικό πλαίσιο εντάσεων και ασφάλειας

Η συζήτηση για ευρωπαϊκό στρατό δεν είναι μια απλή θεωρητική αντιπαράθεση. Αντιθέτως, αντικατοπτρίζει περιπλοκές που συνδέονται με:

• Την συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ανάγκη για πιο ενεργή ευρωπαϊκή συμβολή στην άμυνα της περιοχής.
• Τις αλλαγές στη σχέση ΗΠΑ–ΕΕ, ειδικά υπό τη διακυβέρνηση Τραμπ και τις δηλώσεις αξιωματούχων που προτείνουν μια «πιο ευρωπαϊκή» προσέγγιση εντός του ΝΑΤΟ.
• Τις αυξανόμενες απαιτήσεις για αυτοδυναμία στον εξοπλισμό, την παραγωγή και την κοινή στρατιωτική τεχνολογία — ζητήματα που η Κάλας έχει αναγνωρίσει ότι απαιτούν περαιτέρω επενδύσεις και συνεργασία.

Οι δηλώσεις της Κάγια Κάλας αποτυπώνουν μια ρεαλιστική αλλά επιφυλακτική προσέγγιση απέναντι στην ιδέα ενός ξεχωριστού ευρωπαϊκού στρατού. Ενώ επιβεβαιώνει την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας, προκρίνει τη χρήση των ήδη υφιστάμενων στρατών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και των εθνικών δομών, αποφεύγοντας — για λόγους διοικητικής σαφήνειας και πολιτικής συμφωνίας — τη δημιουργία παράλληλης στρατιωτικής δομής. Η συζήτηση αυτή δεν τελειώνει εδώ, αλλά αποτελεί κρίσιμο δείκτη για τη μελλοντική πορεία της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.