Περιφερειακό ΑΕΠ: Ανάπτυξη για λίγους, ανισότητες για πολλούς – η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων παγιώνεται

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το περιφερειακό ΑΕΠ του 2023 σκιαγραφούν μια οικονομία που μεγαλώνει αριθμητικά, αλλά δεν συγκλίνει χωρικά. Το μέσο εισόδημα αυξήθηκε κατά 8,9% και στις 13 περιφέρειες της χώρας, ωστόσο η εικόνα πίσω από τους μέσους όρους αποκαλύπτει μια παγιωμένη Ελλάδα δύο ταχυτήτων, με τις ισχυρές περιοχές να απομακρύνονται ακόμη περισσότερο από τις αδύναμες.

Πρόκειται για μια εξέλιξη με βαθιά πολιτικά χαρακτηριστικά, καθώς έρχεται μετά από δεκαετίες κοινοτικών ενισχύσεων, τρία ΕΣΠΑ και ένα Ταμείο Ανάκαμψης που υποσχέθηκε «ισόρροπη ανάπτυξη».

Αττική: ο μόνιμος νικητής του συστήματος

Η Αττική, όπου συγκεντρώνεται περίπου το 50% του πληθυσμού και της οικονομικής δραστηριότητας, παραμένει ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής. Το μέσο εισόδημα αυξήθηκε κατά 10,5%, φτάνοντας τα 29.732 ευρώ, πολύ πάνω από τον εθνικό μέσο όρο.

Πίσω από τους αριθμούς, όμως, κρύβεται μια διαχρονική πολιτική επιλογή: υπερσυγκέντρωση επενδύσεων, κρατικών υπηρεσιών, υποδομών και θέσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας στην πρωτεύουσα. Η Αττική δεν «τρέχει» απλώς ταχύτερα· τρέχει σε άλλον αγώνα.

Στο παρασκήνιο, κυβερνητικά στελέχη παραδέχονται ότι η αποκέντρωση παραμένει ρητορική προτεραιότητα, αλλά όχι πραγματικό κριτήριο κατανομής πόρων.

Το τουριστικό τόξο ως δεύτερος πυλώνας ισχύος

Δίπλα στην Αττική, διαμορφώνεται ένας δεύτερος πόλος ανάπτυξης: το τουριστικό τόξο.

• Ιόνια Νησιά: +15,2%, η μεγαλύτερη αύξηση πανελλαδικά
• Νότιο Αιγαίο: +13,4%, με εισόδημα 21.610 ευρώ
• Κρήτη: +10,9%, στα 18.345 ευρώ

Ο τουρισμός λειτουργεί ως ταχύς μηχανισμός εισοδηματικής ανόδου, αλλά και ως παραμορφωτικός φακός: περιοχές με ισχυρή τουριστική εξάρτηση απογειώνονται, ενώ όσες μένουν εκτός χάρτη βιώνουν στασιμότητα.

Ακόμη και εντός των νησιών, η εικόνα είναι άνιση. Το Βόρειο Αιγαίο, παρά αύξηση 10%, παραμένει χαμηλά, στα 13.436 ευρώ, αποδεικνύοντας ότι ο τουρισμός δεν διαχέεται αυτόματα.

Η περιφέρεια που δεν απογειώνεται ποτέ

Στον αντίποδα, οι παραδοσιακά φτωχές περιφέρειες συνεχίζουν να κινούνται χαμηλά:

• Ήπειρος: η φτωχότερη περιφέρεια, 13.789 ευρώ
• Ανατολική Μακεδονία–Θράκη: μόλις +5,7%, στα 13.840 ευρώ

Παρά τις δεκαετίες χρηματοδότησης, οι περιοχές αυτές δεν αλλάζουν θέση στην κατάταξη. Στο πολιτικό παρασκήνιο, η συζήτηση για «απορροφητικότητα» αντικαθιστά τη συζήτηση για παραγωγικό αποτέλεσμα.

Δυτική Μακεδονία: το κόστος της μετάβασης

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η Δυτική Μακεδονία, όπου το μέσο εισόδημα μειώθηκε κατά 1%, στα 15.543 ευρώ. Η απολιγνιτοποίηση, χωρίς επαρκή εναλλακτικό παραγωγικό σχέδιο, αφήνει πίσω της κοινωνικό και οικονομικό κενό.

Παρά τα μεγάλα λόγια για «δίκαιη μετάβαση», τοπικοί παράγοντες μιλούν για μετάβαση χωρίς δίχτυ ασφαλείας.

Θεσσαλονίκη και υπόλοιπη Ελλάδα: το μόνιμο χάσμα

Η Κεντρική Μακεδονία, με εισόδημα 16.982 ευρώ, επιβεβαιώνει ότι η Θεσσαλονίκη παραμένει δεύτερο κέντρο χωρίς ισοδύναμη ισχύ. Η Πελοπόννησος και η Στερεά Ελλάδα καταγράφουν τις χαμηλότερες αυξήσεις, με τη Στερεά μόλις στο 1,7%, παρά τη γειτνίαση με την Αττική.

Το πολιτικό ερώτημα των 140+ δισ. ευρώ

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι οι ανισότητες αυτές καθαυτές, αλλά το γεγονός ότι εμφανίζονται μετά από περίπου 105 δισ. ευρώ ΕΣΠΑ και 36 δισ. ευρώ Ταμείου Ανάκαμψης.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά σε πολιτικό και ευρωπαϊκό επίπεδο είναι απλό και σκληρό: παράγουν οι δημόσιες πολιτικές σύγκλιση ή απλώς διαχειρίζονται τη στασιμότητα;

Η αύξηση εισοδημάτων δεν αρκεί όταν συνοδεύεται από γεωγραφική πόλωση. Χωρίς στοχευμένες παραγωγικές επενδύσεις, χωρίς πραγματική αποκέντρωση δραστηριοτήτων από την Αττική και χωρίς αναθεώρηση του μοντέλου κατανομής πόρων, η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιώσει μια μόνιμη εσωτερική ανισότητα.

Και αυτή, όπως δείχνει η ευρωπαϊκή εμπειρία, δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα — είναι κοινωνικό και βαθιά πολιτικό.

Πηγή: pagenews.gr