Ευρωκοινοβούλιο: «Ξεπαγώνει» η εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ μετά το σοκ της Γροιλανδίας και τις απειλές δασμών

Η επιτροπή Εμπορίου άναψε ξανά το «πράσινο φως» υπό όρους, με φόντο την Turnberry συμφωνία: 15% δασμοί των ΗΠΑ στα ευρωπαϊκά προϊόντα, μηδενισμός δασμών της ΕΕ στα αμερικανικά. Ψηφοφορία στην INTA στις 24 Φεβρουαρίου, Ολομέλεια τον Μάρτιο, αλλά το πολιτικό ρήγμα για «ρήτρα κυριαρχίας» παραμένει ανοιχτό.

Δύο εβδομάδες μετά την αιφνίδια αποκλιμάκωση της έντασης που προκάλεσε η υπόθεση της Γροιλανδίας και οι αμερικανικές απειλές για πρόσθετους δασμούς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάνει την πρώτη κίνηση επιστροφής στην «κανονικότητα» των διατλαντικών εμπορικών σχέσεων. Η Επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου (INTA) αποφάσισε την Τετάρτη να ξεπαγώσει την πορεία εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, η οποία είχε παγώσει όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανέβασε τους τόνους απειλώντας ευρωπαϊκές χώρες με δασμούς λόγω της στάσης τους απέναντι στις αμερικανικές διεκδικήσεις στη Γροιλανδία.

Η κίνηση δεν είναι απλώς τεχνική. Είναι πολιτική δήλωση ότι το Κοινοβούλιο επιδιώκει να επανεκκινήσει μια συμφωνία που θεωρείται κρίσιμη για τη σταθερότητα του εμπορίου με τις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα να κρατήσει «ασφαλιστικές δικλίδες» απέναντι σε πιθανά νέα επεισόδια πίεσης. Η ίδια η απόφαση για επανεκκίνηση συνοδεύεται από σκληρή προϋπόθεση: ότι η Ουάσιγκτον θα σέβεται την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της Ένωσης και των κρατών-μελών της.

Η Turnberry συμφωνία και το «ασύμμετρο» εμπορικό ισοζύγιο δασμών

Στον πυρήνα της συζήτησης βρίσκεται η λεγόμενη Turnberry συμφωνία, που αποδίδεται ως πλαίσιο εμπορικής διευθέτησης ΕΕ–ΗΠΑ και συνδέεται με πολιτικές δεσμεύσεις που «κλείδωσαν» τον Ιούλιο του 2024. Το πλέον εκρηκτικό στοιχείο της είναι η ασυμμετρία που καταγράφεται στη δημόσια συζήτηση: οι ΗΠΑ διατηρούν δασμό 15% στις εξαγωγές της ΕΕ προς την αμερικανική αγορά, ενώ η ΕΕ δεσμεύεται να μηδενίσει τους δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα.

Αυτό το «15–0» έχει γίνει σημείο αιχμής στο Στρασβούργο και στις Βρυξέλλες, επειδή συμπυκνώνει το βασικό ερώτημα: πρόκειται για έναν αναγκαίο συμβιβασμό που αποτρέπει εμπορικό πόλεμο ή για μια συμφωνία που ενισχύει την αμερικανική διαπραγματευτική ισχύ εις βάρος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας;

Στο επιχείρημα υπέρ της εφαρμογής, οι υποστηρικτές της συμφωνίας αντιτείνουν ότι μια «οροφή» 15% παρέχει προβλεψιμότητα σε ένα περιβάλλον όπου η απειλή δασμών μπορεί να επιστρέψει απότομα, ανατρέποντας αλυσίδες εφοδιασμού και τιμολόγηση. Από την άλλη, οι επικριτές βλέπουν μια επικίνδυνη κανονικοποίηση δασμών σε μια σχέση που ιστορικά στηριζόταν σε πιο ισορροπημένα πλαίσια.

Τι αποφάσισε η Επιτροπή Εμπορίου και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα

Η INTA δεν ψήφισε ακόμη την τελική νομοθεσία. Αυτό που έγινε είναι ένα διαδικαστικό αλλά καθοριστικό βήμα: οι «σκιώδεις εισηγητές» των πολιτικών ομάδων συμφώνησαν να συνεχίσουν τη δουλειά πάνω στις δύο νομοθετικές προτάσεις που απαιτούνται για να εφαρμοστεί η συμφωνία.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εμπορίου, Bernd Lange, ξεκαθάρισε ότι μια ψηφοφορία στην INTA μπορεί να γίνει στις 24 Φεβρουαρίου, ενώ στη συνέχεια η υπόθεση αναμένεται να φτάσει στην Ολομέλεια τον Μάρτιο.

Η χρονική στόχευση έχει σημασία: οι ευρωβουλευτές επιχειρούν να μην αφήσουν τη συμφωνία να «σαπίσει» πολιτικά, αλλά ούτε να προχωρήσουν σαν να μην συνέβη τίποτα. Γι’ αυτό και η επανεκκίνηση συνοδεύεται από μια ιδέα που κερδίζει έδαφος: τη δημιουργία μηχανισμού αναστολής σε περίπτωση νέας αμερικανικής απειλής που θα άγγιζε ζητήματα κυριαρχίας ή ασφάλειας κράτους-μέλους.

Η Γροιλανδία ως «κόκκινη γραμμή» και η απαίτηση για ρήτρα αναστολής

Το πάγωμα της διαδικασίας πριν από δύο εβδομάδες δεν ήταν τυπικό. Είχε χαρακτήρα πολιτικής απάντησης, όταν ο Τραμπ απείλησε με νέους δασμούς ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, εφόσον δεν αποδέχονταν τις αμερικανικές επιδιώξεις γύρω από τη Γροιλανδία – ένα θέμα που άγγιξε ευθέως την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας και, κατ’ επέκταση, την ευρωπαϊκή συνοχή.

Μετά την απόσυρση των απειλών, το Κοινοβούλιο επανέρχεται, αλλά με ένα πολιτικό «τραύμα» που δεν έχει κλείσει. Οι Σοσιαλιστές & Δημοκράτες, το Renew και οι Πράσινοι πιέζουν για ρήτρα που θα επιτρέπει αναστολή της συμφωνίας αν επανεμφανιστούν απειλές που αμφισβητούν την κυριαρχία, ενώ συζητείται ακόμη και ρήτρα λήξης (sunset clause) που θα υποχρεώνει σε επαναξιολόγηση μετά από συγκεκριμένο διάστημα.

Το μήνυμα είναι σαφές: η εμπορική πολιτική δεν μπορεί να απομονωθεί από τη γεωπολιτική. Αν η εμπορική συμφωνία γίνει εργαλείο πίεσης για πολιτικά ζητήματα, τότε η ΕΕ θέλει δικαίωμα «φρένου».

Το ΕΛΚ πιέζει για ταχύτητα: «ασφάλεια για τις επιχειρήσεις»

Από την άλλη πλευρά, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα, θέλει να επισπευσθεί η διαδικασία, με το επιχείρημα ότι η μεγαλύτερη ζημιά για την Ευρώπη προέρχεται από την αβεβαιότητα. Η γραμμή αυτή συνοψίζεται στη θέση ότι οι επιχειρήσεις χρειάζονται σταθερό πλαίσιο στις εμπορικές ροές, ειδικά όταν οι εντάσεις στην παγκόσμια οικονομία αυξάνουν το κόστος, επιβαρύνουν τις εξαγωγές και δημιουργούν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε επενδύσεις και θέσεις εργασίας.

Μάλιστα, η εικόνα εσωτερικής έντασης αποτυπώθηκε και σε δηλώσεις ευρωβουλευτών που μίλησαν για «πολιτικό θέατρο» και για το κόστος που τελικά μεταφέρεται στους πολίτες. Το παρασκήνιο δείχνει ότι το Ευρωκοινοβούλιο δεν αντιμετωπίζει τη συμφωνία ως ουδέτερο τεχνικό κείμενο, αλλά ως πεδίο πολιτικής σύγκρουσης για το πώς πρέπει να είναι η Ευρώπη: πιο πραγματιστική ή πιο «αρχών» σε θέματα κυριαρχίας και εξωτερικής πίεσης.

Γιατί το «ξεπάγωμα» δεν σημαίνει και εύκολη κύρωση

Παρότι το κλίμα δείχνει πλέον υπέρ της επανεκκίνησης, η πορεία προς την κύρωση δεν είναι γραμμική. Η συμφωνία περνά μέσα από νομοθεσία, άρα η πλειοψηφία στην Ολομέλεια πρέπει να «δέσει» όχι μόνο αριθμητικά αλλά και πολιτικά. Η πιθανή προσθήκη ρητρών αναστολής ή λήξης μπορεί να γίνει το νέο σημείο τριβής, τόσο ανάμεσα στις πολιτικές ομάδες όσο και απέναντι στις ΗΠΑ, που θα παρακολουθούν στενά τι «όρους» βάζει το Ευρωκοινοβούλιο.

Ταυτόχρονα, υπάρχει και ένα βαθύτερο ζήτημα: η ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη σταθεροποίηση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον και στην ανάγκη να μην εμφανιστεί ότι υποχωρεί σε πιεστικές τακτικές. Η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως υπενθύμιση ότι ένα εμπορικό πλαίσιο μπορεί να γίνει πολιτικό μοχλό. Γι’ αυτό και η φράση του Bernd Lange για «σεβασμό της κυριαρχίας» δεν είναι τυπική διατύπωση∙ είναι προειδοποίηση ότι η συμφωνία θα προχωρήσει μόνο αν το πολιτικό έδαφος παραμείνει σταθερό.

Το διακύβευμα: διατλαντικό εμπόριο, πολιτική ισχύς και η επόμενη κρίση

Στην πράξη, το «ξεπάγωμα» είναι προσπάθεια να μην επιτρέψει η Ευρώπη να μείνει εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο κακά σενάρια: από τη μία, μια συμφωνία που μοιάζει άνιση και πολιτικά ευάλωτη∙ από την άλλη, την απουσία συμφωνίας και την επιστροφή σε ανοιχτή αντιπαράθεση δασμών, με κόστος για την οικονομία.

Το πού θα κάτσει η μπίλια θα κριθεί στον Μάρτιο, όταν η Ολομέλεια θα κληθεί να πάρει θέση. Και το πραγματικό τεστ δεν θα είναι μόνο το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, αλλά το αν η συμφωνία θα αποκτήσει μηχανισμούς που να την κάνουν ανθεκτική σε μελλοντικούς εκβιασμούς ή «εκρήξεις» στην ευρύτερη γεωπολιτική σχέση ΕΕ–ΗΠΑ.