Ιράν και «μάχη αριθμών»: Πώς η πολιτικοποίηση των θυμάτων θολώνει την αλήθεια και δυναμιτίζει τη διπλωματία

Όταν οι αριθμοί παύουν να είναι δεδομένα και γίνονται αφήγημα

Η πολιτικοποίηση των αριθμών δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Σε πολέμους, εμφύλιες συγκρούσεις, βίαιες εξεγέρσεις και κρατική καταστολή, οι απώλειες μετατρέπονται συχνά σε εργαλείο προπαγάνδας: άλλοτε «φουσκώνονται» για να αποδοθεί απόλυτο κακό στον αντίπαλο, άλλοτε «μαζεύονται» για να περιοριστεί η ευθύνη, να μετριαστεί η διεθνής πίεση ή να αποτραπεί η εσωτερική έκρηξη. Η γνωστή ρήση ότι το πρώτο θύμα κάθε πολέμου είναι η αλήθεια αποκτά εδώ μια πολύ συγκεκριμένη, αριθμητική μορφή.

Στις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν, το ίδιο μοτίβο επιστρέφει με ένταση. Δεν υπάρχει ουσιαστική αμφιβολία ότι η καταστολή υπήρξε βίαιη και ότι η κοινωνία βίωσε ένα τραύμα που δύσκολα χωρά σε στατιστικές. Το ερώτημα, όμως, που δηλητηριάζει τον δημόσιο διάλογο δεν είναι αν υπήρξε αιματοχυσία, αλλά πόσοι ακριβώς σκοτώθηκαν, ποιοι περιλαμβάνονται στους αριθμούς, ποιος καταγράφει και ποιος «επενδύει» πολιτικά στις εκτιμήσεις.

Το «πάτωμα» των επίσημων αριθμών και η γκρίζα ζώνη της αβεβαιότητας

Στο κείμενο που έχουμε μπροστά μας τονίζεται πως ακόμη και ο αριθμός που αποδίδεται σε επίσημη πηγή του καθεστώτος —μέσω του Ιδρύματος των Μαρτύρων— λειτουργεί ως κατώτατο όριο, όχι ως τελική αποτίμηση. Το «πάτωμα», όμως, δεν λύνει το πρόβλημα· αντιθέτως, ανοίγει τον δρόμο για την οροφή, η οποία παραμένει άγνωστη. Και ακριβώς αυτή η γκρίζα ζώνη, όπου η τεκμηρίωση είναι δύσκολη και η πρόσβαση περιορισμένη, γίνεται γεννήτρια σπεκουλαρίσματος.

Σε τέτοιες συνθήκες, η αβεβαιότητα δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι πολιτικό πεδίο μάχης. Κάθε πλευρά επιδιώκει να «καταλάβει» την αλήθεια με αριθμούς που εξυπηρετούν στόχους: την ενίσχυση της καταγγελίας, τη διεύρυνση της διεθνούς συμπάθειας, την όξυνση της οργής ή, στην αντίθετη κατεύθυνση, τη σχετικοποίηση του γεγονότος.

Από τις «χιλιάδες» στις δεκάδες χιλιάδες: η επικίνδυνη ευκολία της υπερβολής

Το κείμενο υπογραμμίζει ένα κρίσιμο σημείο: είναι υπεραρκετή η παραδοχή ότι δολοφονήθηκαν «χιλιάδες» διαδηλωτές και «εκατοντάδες» κυβερνητικοί. Η φρίκη δεν γίνεται μεγαλύτερη επειδή ο αριθμός τριπλασιάζεται ή δεκαπλασιάζεται. Όμως στη δημόσια σφαίρα, ειδικά στα κοινωνικά δίκτυα και σε τμήμα της διεθνούς ενημέρωσης, εμφανίστηκαν ισχυρισμοί για 15.000, 30.000, ακόμη και 80.000 νεκρούς, μαζί με εξωπραγματικές αναφορές που δεν στηρίζονται σε αξιόπιστη επαλήθευση.

Εδώ βρίσκεται το κέντρο της επιχειρηματολογίας: όταν τα νούμερα απομακρύνονται από την τεκμηρίωση και αποκτούν χαρακτήρα «πλειοδοσίας», δεν υπηρετούν την αλήθεια των θυμάτων. Υπηρετούν το σοκ. Και το σοκ είναι πολιτικά χρήσιμο, επειδή μπορεί να δημιουργήσει μια εξτρεμιστική ατμόσφαιρα που ευνοεί ριζικές λύσεις, με πρώτη και χειρότερη την ιδέα μιας εξωτερικής στρατιωτικής επέμβασης ως «διέξοδο».

Η ανάγκη ανεξάρτητων ερευνών και ο χρόνος που απαιτείται

Στην ίδια λογική, αναφέρεται η HRANA ως σχετικά αξιόπιστη πηγή, που παρουσιάζει αριθμούς επαληθευμένους και άλλους υπό διερεύνηση. Το κρίσιμο εδώ δεν είναι ποιος αριθμός «κερδίζει» ως πιο πειστικός, αλλά η υπενθύμιση ότι για ακριβείς εκτιμήσεις απαιτούνται περισσότερες από μία ανεξάρτητες έρευνες και, κυρίως, χρόνος. Η καταγραφή θυμάτων σε περιβάλλον φόβου, περιορισμένης πρόσβασης, πιθανής απόκρυψης στοιχείων και κοινωνικής αναστάτωσης είναι διαδικασία επίπονη.

Αυτή η διαδικασία έχει έναν στόχο που δεν είναι επικοινωνιακός: δικαιοσύνη. Για να υπάρξει κάθαρση, για να αποδοθούν ευθύνες, για να μπορεί μια κοινωνία να σταθεί ξανά όρθια, χρειάζεται μια αξιόπιστη βάση γεγονότων. Οι ακριβείς λίστες, οι ταυτοποιήσεις, οι συνθήκες θανάτου, η διασταύρωση μαρτυριών και στοιχείων είναι μέρος ενός μηχανισμού λογοδοσίας. Χωρίς αυτόν, η μνήμη γίνεται θόρυβος, και ο θόρυβος γίνεται όπλο στα χέρια όσων δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για τα θύματα.

Η παρέμβαση των μεταρρυθμιστών και το ρήγμα στο «status quo»

Ιδιαίτερο βάρος έχει η αναφορά στη στάση του Μετώπου Μεταρρύθμισης του Ιράν, μιας συμμαχίας μεταρρυθμιστικών ομάδων που συνδέεται με την πολιτική ανάδειξη του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν. Το ότι μια τέτοια εσωτερική πολιτική δύναμη χαρακτηρίζει το υπάρχον καθεστώς πραγμάτων ως αδικαιολόγητο μετά τις δολοφονίες, εκφράζοντας ντροπή και οργή, δείχνει πως το τραύμα δεν περιορίζεται σε μια αντιπαράθεση «καθεστώτος–αντιπολίτευσης». Διαρρηγνύει και τις εσωτερικές ισορροπίες, δημιουργώντας μια ρωγμή που το σύστημα δυσκολεύεται να σφραγίσει με επικοινωνιακές κινήσεις.

Η συζήτηση, έτσι, δεν αφορά μόνο την καταγραφή των νεκρών. Αφορά το αν υπάρχει πολιτικός δρόμος επιστροφής σε κάποια μορφή εμπιστοσύνης, έστω στοιχειώδους. Και εκεί ακριβώς μπαίνουν στο κάδρο οι κινήσεις «καλής θέλησης» που αναφέρονται: αναβολές, προτάσεις αναγνώρισης, συμβολικές παραχωρήσεις που διαβάζονται τόσο ως μήνυμα προς το εξωτερικό όσο και ως προσπάθεια κατευνασμού στο εσωτερικό.

Η «πλειοδοσία» ως προθάλαμος επέμβασης και το φάντασμα του Ιράκ και του Αφγανιστάν

Το κείμενο είναι σαφές: η υπερβολή στους αριθμούς δεν είναι ουδέτερη. Μπορεί να λειτουργήσει ως καύσιμο για την ιδέα ότι η στρατιωτική επέμβαση είναι όχι απλώς πιθανή, αλλά «αναγκαία» ή «ηθικά επιβεβλημένη». Πρόκειται για μια διαδρομή που η ιστορία την έχει δείξει σκληρά. Οι επεμβάσεις σε χώρες της περιοχής άφησαν πίσω τους κοινωνική διάλυση, ακραία αστάθεια και μια κληρονομιά βίας που δεν εξαφανίζεται με την αλλαγή ενός καθεστώτος.

Αυτό είναι το σημείο όπου η ηθική γίνεται πολιτική: αν το ζητούμενο είναι η ελευθερία και η δικαιοσύνη, τότε το χτίσιμό τους πάνω σε ερείπια δεν είναι «λύση», αλλά κίνδυνος αναπαραγωγής ενός ανθρωποβόρου χάους. Η προστασία των θυμάτων, η τιμή στη μνήμη τους και η απόδοση ευθυνών προϋποθέτουν ψυχραιμία στην τεκμηρίωση, όχι ανταγωνισμό υπερβολής.

Τι σημαίνει «καταγραφή» όταν το διακύβευμα είναι η ίδια η αλήθεια

Η καταγραφή των θυμάτων δεν είναι μια λογιστική πράξη. Είναι ένας αγώνας για να μη χαθεί η ανθρώπινη υπόσταση πίσω από ένα νούμερο. Παράλληλα, είναι ένα ανάχωμα απέναντι σε δύο αντίθετες, αλλά εξίσου επικίνδυνες, πρακτικές: την υποτίμηση που συγκαλύπτει και την υπερβολή που εργαλειοποιεί.

Αν υπάρχει μια ρεαλιστική αφετηρία, είναι αυτή που προτείνει το ίδιο το κείμενο: η αναγνώριση της κλίμακας ως «χιλιάδες» και «εκατοντάδες» αρκεί για να αποδοθεί η φρίκη χωρίς να παραδοθεί η δημόσια σφαίρα σε ατεκμηρίωτες φήμες. Το μεγάλο στοίχημα είναι να βρεθεί χώρος για ανεξάρτητη τεκμηρίωση, να υπάρξει λογοδοσία και να αποφευχθεί η διολίσθηση σε σενάρια που μετατρέπουν τον πόνο σε πρόφαση πολεμικής κλιμάκωσης.

Στο τέλος της ημέρας, οι αριθμοί δεν πρέπει να γίνονται «πλειοδοσία». Πρέπει να γίνονται δικαιοσύνη.

Πηγή: Pagenews.gr