Τρία χρόνια μετά τον διπλό σεισμό στην Τουρκία: Υποσχέσεις ανοικοδόμησης, πληγές που μένουν

Η μέρα που «έσπασε» ο χρόνος στη νότια Τουρκία

Τρία χρόνια έχουν περάσει από τη νύχτα και το πρωινό της 6ης Φεβρουαρίου 2023, όταν δύο ισχυροί σεισμοί, μέσα σε λίγες ώρες, σάρωσαν τη νότια Τουρκία και σημάδεψαν ανεξίτηλα την ιστορία της χώρας. Η πρώτη δόνηση καταγράφηκε ως 7,8 και ακολούθησε δεύτερη μεγάλης έντασης 7,7, προκαλώντας κατάρρευση κτιρίων σε τεράστια ακτίνα, με τον αριθμό των νεκρών στην Τουρκία να ξεπερνά τις 53.000.

Η σημερινή τρίτη επέτειος δεν είναι απλώς ένα ημερολόγιο μνήμης. Είναι μια αφορμή απολογισμού, αλλά και μια στιγμή που επαναφέρει το πιο δύσκολο ερώτημα: τι άλλαξε πραγματικά από τότε; Η κυβέρνηση επιμένει πως πέτυχε ένα έργο-μαμούθ ανοικοδόμησης «σε χρόνο ρεκόρ». Η αντιπολίτευση και πολλοί επιζώντες απαντούν ότι η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη: άλλοι επέστρεψαν, άλλοι περιμένουν ακόμη, και η δικαιοσύνη για τις ευθύνες προχωρά με ρυθμούς που μοιάζουν προσβλητικοί για όσους έχασαν τους δικούς τους.

Ημέρα μνήμης, με νεκροταφεία γεμάτα κόσμο και πόλεις που δεν ξεχνούν

Στις σεισμόπληκτες περιοχές, η επέτειος έχει χαρακτήρα σχεδόν τελετουργικό. Ο κόσμος συγκεντρώνεται σε νεκροταφεία, αφήνει λουλούδια, ανάβει κεριά, στέκεται σιωπηλός μπροστά σε τάφους που έγιναν οικογενειακές «γραμμές» πένθους. Σε ορισμένες πόλεις, σχολεία κλείνουν για να δοθεί χώρος στη μνήμη και στη συλλογική αναπνοή, γιατί οι πληγές δεν έχουν κλείσει για όλους στον ίδιο χρόνο.

Η ίδια η γεωγραφία του πόνου παραμένει τεράστια: έντεκα επαρχίες επλήγησαν σε διαφορετικό βαθμό, με οικισμούς που ισοπεδώθηκαν, υποδομές που κατέρρευσαν και κοινότητες που διαλύθηκαν σε μια νύχτα.

Η κυβερνητική αφήγηση: «χτίσαμε ξανά τις πόλεις σε τρία χρόνια»

Στην επέτειο, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να απευθυνθεί στους πολίτες με μήνυμα υψηλού συμβολισμού, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση εκπλήρωσε τη δέσμευση για ανοικοδόμηση και ότι οι πόλεις «σηκώθηκαν ξανά» μέσα σε διάστημα μόλις τριών ετών. Είναι μια διατύπωση που επιχειρεί να μετατρέψει την τραγωδία σε αφήγημα αντοχής και κρατικής αποτελεσματικότητας, στηρίζοντας την εικόνα μιας Τουρκίας που, παρά το σοκ, δεν λύγισε.

Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και το κυβερνητικό επιχείρημα περί «ιστορικής κλίμακας» ανοικοδόμησης. Ο υπουργός Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής Μουράτ Κουρούμ έχει αναφέρει ότι έχουν ολοκληρωθεί και παραδοθεί 455.000 κατοικίες και μονάδες που σχετίζονται και με επαγγελματικούς χώρους στην πληγείσα ζώνη, παρουσιάζοντας το εγχείρημα ως παγκοσμίως πρωτοφανές σε ταχύτητα και όγκο.

Η εικόνα που προβάλλεται από την Άγκυρα είναι σαφής: εκεί που υπήρχαν ερείπια, αναδύονται σύγχρονα κτίρια, οργανωμένοι οικισμοί, νέα τετράγωνα που αντικαθιστούν την καταστροφή. Κι όμως, η πολιτική αντιπαράθεση δεν αφήνει την κυβερνητική αφήγηση να σταθεί μόνη της.

Η αντιπολίτευση απαντά: καθυστερήσεις, κοινωνική κόπωση και σκιές στις δεσμεύσεις

Η αντιπολίτευση ασκεί σκληρή κριτική, υποστηρίζοντας ότι οι υποσχέσεις για «άμεση αποκατάσταση» δεν αντιστοιχούν πλήρως στην καθημερινότητα που ζουν ακόμη πολλοί σεισμόπληκτοι. Η κριτική εστιάζει στην ταχύτητα παράδοσης κατοικιών, στις δυσκολίες των προσωρινών δομών, αλλά και στο ερώτημα της ποιότητας και του συνολικού σχεδιασμού: πόσο βιώσιμες είναι οι νέες γειτονιές, πόσο γρήγορα επιστρέφει η οικονομική ζωή, πόσο αποκαθίσταται το κοινωνικό δίκτυο που διαλύθηκε;

Σε αυτό το κλίμα, δημοσιεύματα καταγράφουν ότι ο πολιτικός αντίλογος δεν αφορά μόνο τους αριθμούς, αλλά και το ποιος μένει πίσω. Γιατί πίσω από κάθε «παραδοθείσα μονάδα» υπάρχει μια οικογένεια που είτε ξαναβρήκε πόρτα να κλείσει είτε συνεχίζει να περιμένει.

Η «ανοιχτή πληγή» της δικαιοσύνης: όταν η λογοδοσία προχωρά αργά

Ίσως το πιο οδυνηρό κεφάλαιο της επετείου είναι η συζήτηση για την ευθύνη. Σε πολλές πόλεις, ειδικά στις πιο βαριά πληγείσες, επιζώντες και συγγενείς θυμάτων δεν ζητούν μόνο σπίτια. Ζητούν απάντηση στο γιατί τόσα κτίρια κατέρρευσαν με τέτοια ευκολία και ποιοι θα λογοδοτήσουν.

Ρεπορτάζ επισημαίνουν ότι, τρία χρόνια μετά, οι δικαστικές διαδικασίες συχνά κινούνται αργά και ότι, παρά τον μεγάλο αριθμό υποθέσεων, η λογοδοσία σε υψηλότερα επίπεδα παραμένει περιορισμένη, γεγονός που τροφοδοτεί οργή και αίσθηση ατιμωρησίας. Η ανάμνηση συγκεκριμένων πολυκατοικιών που έγιναν σύμβολα, με ανθρώπους να χάνονται μέσα σε δευτερόλεπτα, λειτουργεί σαν μόνιμο κατηγορητήριο απέναντι σε ένα σύστημα που πολλοί θεωρούν ότι αγνόησε προειδοποιήσεις και κανόνες.

Η ανοικοδόμηση δεν είναι μόνο τσιμέντο: είναι και ταυτότητα, κοινότητες, επιστροφή

Στις σεισμόπληκτες περιοχές, το ερώτημα της επιστροφής δεν είναι απλώς στέγη. Είναι δουλειά, σχολείο, πρόσβαση σε υπηρεσίες, αίσθηση ασφάλειας και, για ορισμένες πόλεις, η ίδια η ταυτότητα τους. Στην Αντάκια (Αντιόχεια), για παράδειγμα, η καταστροφή χτύπησε και το ιστορικό κέντρο, αφήνοντας πίσω όχι μόνο ερείπια αλλά και φόβο ότι η πολυπολιτισμική μνήμη της πόλης θα σβήσει αν δεν υπάρξει ολοκληρωμένο σχέδιο αναγέννησης.

Κάπου εδώ συναντιούνται οι δύο πραγματικότητες: η κυβέρνηση που δείχνει αριθμούς, και οι κάτοικοι που μετρούν απώλειες, διαδρομές, γειτονιές που δεν υπάρχουν, φίλους που δεν γύρισαν ποτέ. Ακόμη και όταν τα νέα κτίρια σηκώνονται, η ζωή δεν «χτίζεται» με την ίδια ταχύτητα.

Ένα πολιτικό τεστ αντοχής και μια κοινωνία που απαιτεί πιο πολλά από εξαγγελίες

Η τρίτη επέτειος των σεισμών λειτουργεί ως πολιτικό τεστ: πόσο πείθει η εικόνα της γρήγορης ανοικοδόμησης; και πόσο βαραίνει η αίσθηση ότι δεν αποδόθηκαν ευθύνες όπως θα έπρεπε; Η κυβέρνηση επιχειρεί να κλείσει τον κύκλο με τη φράση «κρατήσαμε την υπόσχεσή μας». Η αντιπολίτευση επιμένει ότι το κράτος πρέπει να απαντήσει όχι μόνο με κλειδιά, αλλά και με κανόνες που θα αποτρέψουν την επανάληψη, με αυστηρό έλεγχο κατασκευών και με δικαιοσύνη που δεν θα εξαντλείται στα χαμηλά επίπεδα.

Και πάνω από όλα, υπάρχει η μνήμη: οι σεισμοί της 6ης Φεβρουαρίου 2023 δεν ανήκουν στο παρελθόν ως ένα «κεφάλαιο που έκλεισε». Ανήκουν στο παρόν ως μια τραγωδία που συνεχίζει να διαμορφώνει την πολιτική, την κοινωνία και το αίσθημα ασφάλειας μιας χώρας που ζει πάνω σε ρήγματα—κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Πηγή: Pagenews.gr