Lancet: Η παχυσαρκία αυξάνει έως 70% τον κίνδυνο για βαριές λοιμώξεις

Ένα εύρημα που ξεφεύγει από τα «συνήθη» της παχυσαρκίας

Για χρόνια, η παχυσαρκία συζητιόταν κυρίως μέσα από το πρίσμα των χρόνιων νοσημάτων: διαβήτης τύπου 2, καρδιαγγειακές παθήσεις, υπέρταση, μεταβολικό σύνδρομο. Όμως νέα ευρήματα, δημοσιευμένα στο The Lancet, έρχονται να μετακινήσουν τον φακό προς μια άλλη, λιγότερο προβεβλημένη διάσταση: τις μολυσματικές ασθένειες και τη σοβαρότητα με την οποία μπορούν να εκδηλωθούν όταν το σώμα ζει με αυξημένο σωματικό βάρος.

Η μελέτη καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό: τα άτομα με παχυσαρκία εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο νοσηλείας ή θανάτου από ένα ευρύ φάσμα λοιμώξεων, από τη γρίπη και την πνευμονία μέχρι τη γαστρεντερίτιδα και τις λοιμώξεις του ουροποιητικού.

Τα νούμερα που αλλάζουν την εικόνα

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η παχυσαρκία (με βάση τα συνήθη όρια δείκτη μάζας σώματος) συνδέεται με περίπου 70% υψηλότερο κίνδυνο να οδηγήσει μια λοίμωξη σε βαριά έκβαση, δηλαδή σε νοσηλεία ή θάνατο, σε σύγκριση με άτομα σε εύρος που ταξινομείται ως «υγιές».

Το στοιχείο που κάνει την ανάλυση ακόμη πιο ανησυχητική είναι η κλιμάκωση: όσο αυξάνεται το σωματικό βάρος, τόσο ανεβαίνει και ο κίνδυνος. Σε πολύ σοβαρή παχυσαρκία, ο κίνδυνος βαριάς λοίμωξης μπορεί να φτάνει περίπου τρεις φορές υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με άτομα στο «υγιές» εύρος.

Πώς έγινε η έρευνα και γιατί έχει βάρος

Το εύρημα δεν προκύπτει από μια μικρή, περιορισμένη παρατήρηση. Η μελέτη στηρίχθηκε σε δεδομένα περίπου 540.000 ατόμων από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Φινλανδία, με μακρόχρονη παρακολούθηση, ακριβώς για να διερευνηθεί αν αυτό που φάνηκε έντονα στην πανδημία Covid-19 ισχύει και για άλλες λοιμώξεις.

Η επιστημονική αφετηρία ήταν απλή αλλά κρίσιμη: αν η παχυσαρκία επιβάρυνε τόσο καθαρά τις εκβάσεις στον Covid-19, μήπως ο ίδιος «κανόνας» ισχύει και για τον υπόλοιπο λοιμώδη χάρτη της καθημερινότητας; Η απάντηση, με βάση τα δεδομένα που παρουσιάζονται, είναι ότι το αποτύπωμα φαίνεται ευρύτερο από όσο θεωρούσαν πολλοί μέχρι σήμερα.

Από τη γρίπη μέχρι τις ουρολοιμώξεις: η λίστα των κοινών απειλών

Η συσχέτιση δεν περιορίζεται σε ένα παθογόνο ή σε μια κατηγορία λοιμώξεων. Η ανάλυση αναδεικνύει αυξημένο κίνδυνο βαριάς έκβασης σε λοιμώξεις του αναπνευστικού (όπως γρίπη και πνευμονία), σε γαστρεντερικές λοιμώξεις, καθώς και σε λοιμώξεις του ουροποιητικού. Αυτό είναι ίσως το πιο «πολιτικό» μήνυμα της έρευνας, γιατί μεταφέρει την παχυσαρκία από μια μακρινή απειλή χρόνιων νοσημάτων σε έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεάζει την πορεία συνηθισμένων ασθενειών που όλοι μπορεί να αντιμετωπίσουμε μέσα σε έναν χρόνο.

Οι «ευρύτεροι βιολογικοί μηχανισμοί» που υποψιάζονται οι επιστήμονες

Η επικεφαλής/ανώτερη ερευνητική φωνή της μελέτης, η καθηγήτρια Mika Kivimäki (UCL), υπογραμμίζει ότι η σύνδεση της παχυσαρκίας με τόσες διαφορετικές λοιμώξεις αφήνει ενδείξεις πως ίσως εμπλέκονται ευρύτεροι βιολογικοί μηχανισμοί, πέρα από μια απλή εξήγηση του τύπου «αδύναμο ανοσοποιητικό».

Στη δημόσια συζήτηση, η πιο διαδεδομένη υπόθεση ήταν ότι η παχυσαρκία μπορεί να επηρεάζει την ανοσολογική απόκριση και να δυσκολεύει το σώμα να «σβήσει» γρήγορα μια λοίμωξη. Η νέα ανάλυση δεν κλείνει οριστικά τη συζήτηση, αλλά ενισχύει την ανάγκη να δούμε την παχυσαρκία ως κατάσταση που μπορεί να συνοδεύεται από χρόνια φλεγμονή, μεταβολικές αλλαγές και επιβαρύνσεις που, αθροιστικά, επηρεάζουν την ανθεκτικότητα απέναντι σε λοιμώξεις.

Το «παράδοξο» με HIV και φυματίωση

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που αναφέρεται είναι ότι η συσχέτιση δεν φαίνεται να λειτουργεί το ίδιο για όλες τις ασθένειες. Στα δεδομένα επισημαίνεται ότι δεν παρατηρείται αντίστοιχη αύξηση κινδύνου σε περιπτώσεις όπως HIV και φυματίωση, κάτι που δείχνει ότι η σχέση βάρους–λοιμώξεων δεν είναι μονοδιάστατη. Αυτό, για την επιστήμη, είναι καμπανάκι: αν επρόκειτο απλώς για «ασθενέστερη άμυνα» σε κάθε παθογόνο, τότε το μοτίβο θα ήταν καθολικό. Το ότι δεν είναι, σημαίνει πως υπάρχουν πιθανώς διαφορετικοί δρόμοι μέσα από τους οποίους η παχυσαρκία επηρεάζει ορισμένες λοιμώξεις περισσότερο από άλλες.

Τι δείχνει η εκτίμηση για τους παγκόσμιους θανάτους

Η μελέτη προχωρά και σε μια πιο «βαριά» προέκταση: χρησιμοποιώντας τους κινδύνους που υπολογίστηκαν στα δεδομένα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η παχυσαρκία θα μπορούσε να συνδέεται με λίγο πάνω από το 10% των θανάτων από μολυσματικές ασθένειες παγκοσμίως το 2023. Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε μόνο για αυξημένο ατομικό κίνδυνο, αλλά για πιθανό συστημικό βάρος στη δημόσια υγεία, σε κλίμακα που αλλάζει προτεραιότητες.

Παρότι οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι τέτοιες εκτιμήσεις πρέπει να διαβαστούν με προσοχή, το μήνυμα είναι σαφές: η παχυσαρκία δεν «γράφει» μόνο στα καρδιομεταβολικά ιατρεία. Μπορεί να γράφει και στα επείγοντα, στην πνευμονολογική κλινική, στις λοιμώξεις, στις νοσηλείες που ξεκινούν από κάτι που πολλοί θεωρούν «μια απλή ίωση».

Μεγάλες διαφορές ανά χώρα: ΗΠΑ και Βιετνάμ στα δύο άκρα

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η χαρτογράφηση διαφορών μεταξύ χωρών. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, οι ΗΠΑ εμφανίζονται με το υψηλότερο ποσοστό θανάτων από λοιμώξεις που συνδέονται με την παχυσαρκία, ενώ το Βιετνάμ βρίσκεται στο χαμηλότερο άκρο. Αυτή η απόσταση δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Αγγίζει διατροφικά πρότυπα, πρόσβαση σε υγεία, εμβολιασμούς, κοινωνικές ανισότητες, επιδημιολογικές διαφορές, αλλά και το συνολικό ποσοστό παχυσαρκίας στον πληθυσμό.

Το σημείο αυτό μεταφέρει τη συζήτηση από το ατομικό στο συλλογικό: όταν μια κατάσταση γίνεται μαζική, αλλάζει και ο τρόπος που «μετράει» σε επίπεδο κοινωνίας. Και εκεί η δημόσια υγεία καλείται να απαντήσει όχι με ενοχές και στιγματισμό, αλλά με στοχευμένες πολιτικές πρόληψης, καλύτερη πρόσβαση σε πρωτοβάθμια φροντίδα και πιο οργανωμένες στρατηγικές προστασίας σε περιόδους έξαρσης λοιμώξεων.

Τι λέει και τι δεν λέει η έρευνα

Παρά το ισχυρό εύρημα, οι ίδιοι οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, άρα δεν αποδεικνύει αιτιότητα με τον απόλυτο τρόπο που θα το έκανε μια διαφορετική μεθοδολογία. Αυτό δεν ακυρώνει τη σημασία της, αλλά βάζει ένα πλαίσιο: η συσχέτιση είναι ισχυρή, επαναλαμβάνεται σε πολλές λοιμώξεις και δείχνει κλιμάκωση με την αύξηση του βάρους, όμως εξακολουθούν να υπάρχουν πιθανοί συγχυτικοί παράγοντες και περιορισμοί ως προς το πόσο αντιπροσωπευτικά είναι τα δείγματα για ολόκληρο τον παγκόσμιο πληθυσμό.

Με άλλα λόγια, το Lancet δεν «κλείνει» τη συζήτηση. Την ανοίγει πιο πλατιά. Και το κάνει σε μια στιγμή που ο κόσμος έχει ήδη βιώσει πώς ένας λοιμώδης κίνδυνος μπορεί να αναδιατάξει κοινωνίες, συστήματα υγείας και οικονομίες.

Γιατί έχει σημασία στην καθημερινή ζωή

Το πιο πρακτικό νόημα αυτής της έρευνας δεν είναι να μετατραπεί η παχυσαρκία σε τίτλο πανικού. Είναι να γίνει κατανοητό ότι, για ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού, οι λοιμώξεις μπορεί να μην είναι «μια απλή ταλαιπωρία», αλλά παράγοντας αυξημένου ρίσκου που αξίζει διαφορετική προσοχή.

Αυτό μεταφράζεται σε καλύτερη εγρήγορση για συμπτώματα που επιμένουν, σε επαφή με επαγγελματίες υγείας όταν μια λοίμωξη «βαραίνει», και σε σοβαρή αντιμετώπιση των μέτρων πρόληψης που ήδη υπάρχουν, όπως ο εμβολιασμός για εποχικές λοιμώξεις όπου ενδείκνυται. Η επιστήμη εδώ δεν δείχνει με το δάχτυλο. Περιγράφει μια πραγματικότητα κινδύνου, ώστε οι πολίτες και τα συστήματα υγείας να προσαρμοστούν έξυπνα.

Το νέο μήνυμα της δημόσιας υγείας

Η παχυσαρκία, όπως δείχνει αυτή η ανάλυση, δεν είναι θέμα που αφορά μόνο το «μακρινό αύριο» των χρόνιων νοσημάτων. Μπορεί να αφορά και το «κοντινό σήμερα» των λοιμώξεων που κυκλοφορούν κάθε χειμώνα ή κάθε εποχή. Και αυτό αλλάζει τον τρόπο που πρέπει να σχεδιάζονται οι πολιτικές υγείας: με περισσότερη πρόληψη, περισσότερη προστασία των ευάλωτων ομάδων, καλύτερη πρόσβαση σε φροντίδα και, κυρίως, χωρίς στιγματισμό.

Η επιστημονική έρευνα δεν ζητά να φοβηθούμε. Ζητά να καταλάβουμε ότι το σώμα δεν αντιμετωπίζει όλες τις απειλές με τον ίδιο τρόπο, και ότι το σωματικό βάρος μπορεί να είναι ένας από τους παράγοντες που κάνουν μια «κοινή» λοίμωξη να εξελιχθεί πιο δύσκολα.

Πηγή: Pagenews.gr