Τραμπ και «όμορφος, καθαρός» άνθρακας: Το Πεντάγωνο επιστρέφει στο κάρβουνο

Μια υπογραφή που αλλάζει προτεραιότητες στην ενέργεια των ΗΠΑ

Σε μια κίνηση με έντονο συμβολισμό αλλά και πρακτικό αποτύπωμα, ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε την Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου 2026 εκτελεστικό διάταγμα που στοχεύει στην ενίσχυση της αμερικανικής βιομηχανίας άνθρακα μέσω ομοσπονδιακής ζήτησης. Ο πυρήνας του μηνύματος είναι ξεκάθαρος: όταν ο στρατός αγοράζει, η αγορά ακούει. Και το νέο «σήμα» από τον Λευκό Οίκο είναι ότι το Πεντάγωνο πρέπει να τροφοδοτείται με ηλεκτρική ενέργεια από μονάδες παραγωγής που καίνε άνθρακα.

Η ανακοίνωση έγινε σε μια εκδήλωση που ο Λευκός Οίκος βάφτισε «Champion of Coal», με τον Τραμπ να πλαισιώνεται από κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης και ανθρώπους της βιομηχανίας. Το σκηνικό είχε το μήνυμα που επεδίωκε: εργάτες με κράνη, εταιρικά στελέχη, πολιτική ηγεσία και ένας πρόεδρος που παρουσιάζει τον άνθρακα ως την πιο αξιόπιστη και προσιτή πηγή ενέργειας.

Τι προβλέπει το διάταγμα για το Πεντάγωνο

Η εντολή προς το Πεντάγωνο δεν περιορίζεται σε ευχές. Το διάταγμα καθοδηγεί το Υπουργείο Άμυνας να προχωρήσει σε συμφωνίες αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από σταθμούς άνθρακα για την κάλυψη στρατιωτικών αναγκών, με τη λογική ότι έτσι εξασφαλίζεται «αδιάλειπτη» ισχύς και ισχυρότερο, πιο ανθεκτικό δίκτυο. Είναι μια επιλογή που διαβάζεται ταυτόχρονα ως ενεργειακή πολιτική και ως στρατηγική ασφάλειας, αφού συνδέει ευθέως τον άνθρακα με την επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Στο ίδιο πακέτο κινήσεων, ο Τραμπ ανέφερε ότι έχει δώσει οδηγία στο Υπουργείο Ενέργειας να κατευθύνει 175 εκατ. δολάρια για αναβαθμίσεις σε έξι μονάδες άνθρακα σε πολιτείες όπως το Κεντάκι, η Βόρεια Καρολίνα, το Οχάιο, η Βιρτζίνια και η Δυτική Βιρτζίνια. Η επιλογή των περιοχών δεν είναι τυχαία: πρόκειται για πολιτείες με ιστορικό αποτύπωμα στην παραγωγή άνθρακα και ισχυρή κοινωνική εξάρτηση από τις σχετικές θέσεις εργασίας.

Γιατί τώρα: ο άνθρακας ως «ασφάλεια» σε εποχή μεγάλης ζήτησης

Πίσω από το πολιτικό αφήγημα, υπάρχει και μια πραγματική πίεση στο ενεργειακό σύστημα των ΗΠΑ: η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κινείται προς νέα υψηλά, με την αύξηση της ζήτησης να συνδέεται όλο και περισσότερο με data centers, τεχνητή νοημοσύνη και άλλες ενεργοβόρες υποδομές. Σε αυτό το περιβάλλον, ο Τραμπ «πουλάει» τον άνθρακα ως σταθερό baseload, δηλαδή ως παραγωγή που δεν εξαρτάται από καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, η επιλογή να «κουμπώσει» η στρατιωτική τροφοδοσία πάνω σε μονάδες άνθρακα δεν είναι ουδέτερη. Στέλνει μήνυμα στην αγορά ότι η κυβέρνηση είναι πρόθυμη να δημιουργήσει τεχνητή ζήτηση για μια τεχνολογία που, υπό καθαρά οικονομικούς όρους, έχει χάσει μέρος της ανταγωνιστικότητάς της απέναντι στο φυσικό αέριο και στις ανανεώσιμες πηγές.

Το μεγάλο πρόβλημα του όρου «καθαρός άνθρακας»

Εδώ ακριβώς γεννιέται η σύγκρουση που συνοδεύει κάθε «επιστροφή» του άνθρακα: η ρητορική του «beautiful, clean coal» μπορεί να λειτουργεί επικοινωνιακά, όμως τεχνικά παραμένει αμφισβητούμενη. Ναι, η τεχνολογία καύσης έχει βελτιωθεί σε ό,τι αφορά ορισμένους ρύπους, χάρη σε σύγχρονους ελέγχους και φίλτρα. Το ίδιο το Υπουργείο Ενέργειας έχει χρησιμοποιήσει τη διατύπωση ότι η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα είναι «πιο καθαρή από ποτέ», περιγράφοντας μεγάλες μειώσεις σε ρύπους όπως οξείδια του αζώτου, διοξείδιο του θείου και σωματίδια σε σύγχρονες μονάδες με ελέγχους.

Αλλά αυτή η βελτίωση δεν «σβήνει» το βασικό γεγονός: η καύση άνθρακα παράγει διοξείδιο του άνθρακα σε υψηλές ποσότητες και συνδέεται με σημαντικό αποτύπωμα αερίων του θερμοκηπίου. Ακόμη κι αν περιορίζονται ορισμένοι ρύποι, το CO₂ δεν εξαφανίζεται επειδή η πολιτική ορολογία το βαφτίζει «όμορφο». Και επιπλέον, υπάρχει και το ζήτημα της στάχτης άνθρακα και της ρύπανσης σε έδαφος και νερό, που παραμένει κρίσιμο σε πολλές κοινότητες γύρω από μονάδες και ορυχεία.

Η «μαγική λύση» CCS και γιατί δεν έχει κλίμακα

Στην καρδιά του επιχειρήματος περί «καθαρού» άνθρακα βρίσκεται συχνά η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα, οι γνωστές τεχνολογίες CCS. Στη θεωρία, το CCS θα μπορούσε να συγκρατεί ένα μέρος των εκπομπών. Στην πράξη, όμως, η εικόνα είναι πολύ πιο περιορισμένη.

Σύμφωνα με έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, στις ΗΠΑ λειτουργούν 15 εγκαταστάσεις CCS, οι οποίες συνολικά μπορούν να δεσμεύουν περίπου 22 εκατ. μετρικούς τόνους CO₂ τον χρόνο, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 0,4% των ετήσιων εκπομπών CO₂ της χώρας. Το ίδιο εύρημα δείχνει και κάτι ακόμη πιο αποκαλυπτικό: αυτές οι εγκαταστάσεις δεν αποτελούν μαζική λύση για τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα.

Με άλλα λόγια, το CCS υπάρχει ως τεχνολογία, αλλά δεν έχει την έκταση που θα έκανε τον όρο «καθαρός άνθρακας» κάτι περισσότερο από πολιτικό σλόγκαν.

Η πραγματικότητα της αγοράς: ο άνθρακας υποχωρεί εδώ και χρόνια

Η πιο σκληρή απάντηση στο «guidance» του Τραμπ δεν έρχεται από την αντιπολίτευση ή τους περιβαλλοντικούς οργανισμούς. Έρχεται από τους αριθμούς. Στις ΗΠΑ, ο άνθρακας έχει χάσει δραματικά μερίδιο στην ηλεκτροπαραγωγή: το 2023 αντιπροσώπευε περίπου 16% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε επίπεδο utility-scale.

Και η μετατόπιση δεν είναι πρόσφατη. Η EPA σημειώνει ότι, ως το 2023, η παραγωγή από άνθρακα είχε πέσει στο ένα τρίτο του επιπέδου-κορυφής του 2007, ενώ φυσικό αέριο και ανανεώσιμες πηγές έχουν ενισχυθεί θεαματικά, με αιολικά και φωτοβολταϊκά να αυξάνονται πολλαπλάσια από το 2007.

Ακόμη πιο ενδεικτικό: η ίδια σελίδα της EPA υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει ουσιαστικά νέα μεγάλης κλίμακας κατασκευή μονάδων άνθρακα την τελευταία δεκαετία. Το πρόβλημα, δηλαδή, δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι και επενδυτικό. Όταν μια τεχνολογία δεν χτίζεται πια, σημαίνει ότι η αγορά έχει ήδη αποφασίσει προς τα πού κινείται.

Από το «Unleashing American Energy» στο νέο διάταγμα: μια συνέχεια πολιτικής

Η απόφαση του Φεβρουαρίου 2026 δεν είναι μεμονωμένη. Κουμπώνει πάνω σε μια σειρά ενεργειών που η κυβέρνηση Τραμπ έχει παρουσιάσει ως «ξεκλείδωμα» της αμερικανικής ενέργειας. Η εκτελεστική εντολή «Unleashing American Energy» αποτέλεσε κεντρικό πλαίσιο για την ενίσχυση της παραγωγής και τη μείωση ρυθμιστικών εμποδίων.

Παράλληλα, ήδη από τον Απρίλιο του 2025, ο Λευκός Οίκος είχε εκδώσει εκτελεστική εντολή ειδικά προσανατολισμένη στην «αναζωογόνηση» της βιομηχανίας άνθρακα, συνεχίζοντας τη ρητορική περί «beautiful clean coal».

Το νέο στοιχείο, όμως, είναι η στρατιωτική διάσταση: όταν η ενέργεια συνδέεται με τις αμυντικές υποδομές, η πολιτική απόφαση αποκτά βάρος που ξεπερνά την οικονομία. Και ταυτόχρονα αυξάνει την ένταση της αντιπαράθεσης, γιατί το ερώτημα γίνεται πιο αιχμηρό: θα χρηματοδοτείται η «ανθεκτικότητα» με μια τεχνολογία που, κατά τους επικριτές της, επιβαρύνει το κλίμα και τη δημόσια υγεία;

Το στοίχημα του Τραμπ και η επόμενη μέρα

Το διάταγμα επιχειρεί να ανατρέψει μια μακρόχρονη τάση υποχώρησης του άνθρακα, «κουμπώνοντας» πάνω του έναν ισχυρό αγοραστή, το αμερικανικό κράτος, μέσω του Πενταγώνου. Από πλευράς Λευκού Οίκου, το αφήγημα είναι ότι η χώρα χρειάζεται σταθερή, φθηνή, αξιόπιστη ενέργεια και ότι ο άνθρακας εξακολουθεί να μπορεί να την προσφέρει.

Από την άλλη, οι αριθμοί της αγοράς και τα δεδομένα για τις εκπομπές δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν λύνεται με μια μετονομασία σε «καθαρό». Η τεχνολογία CCS δεν έχει κλίμακα, οι επενδύσεις σε νέες μονάδες άνθρακα είναι περιορισμένες, και το ενεργειακό μείγμα μετατοπίζεται προς αέριο και ανανεώσιμες πηγές.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο αν ο Τραμπ μπορεί να στηρίξει πολιτικά τον άνθρακα. Είναι αν μπορεί να αντιστρέψει μια οικονομική και τεχνολογική πορεία που ήδη έχει αλλάξει το ενεργειακό τοπίο. Και το Πεντάγωνο, με τις νέες οδηγίες αγοράς, γίνεται τώρα το πιο ισχυρό εργαλείο σε αυτή την προσπάθεια.

Πηγή: Pagenews.gr