Pax Americana 2.0: Η νέα στρατηγική σκακιέρα του «διπλού» κόσμου

Από τη μετά–Ψυχροπολεμική ενότητα στην οργανωμένη αντιπαράθεση — ΗΠΑ και Ευρώπη επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους απέναντι σε Κίνα, Ρωσία και παγκόσμια ασταθή τάξη

Στο 62ο Συνέδριο Ασφαλείας του Μονάχου, σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση στην Ουκρανία–Ρωσία σύγκρουση, εντάσεις στη Μέση Ανατολή και εντεινόμενο ανταγωνισμό με την Κίνα, ένα νέο στρατηγικό αφήγημα αρχίζει να διαμορφώνεται στον δυτικό κόσμο — αυτό της Pax Americana 2.0. Το άρθρο στην Modern Diplomacy περιγράφει αυτή την εξέλιξη ως τη μετατόπιση του αμερικανικού στρατηγικού πλαισίου από ένα σύστημα «παγκόσμιας λιβεριακής ολοκλήρωσης» σε ένα πιο διαρθρωμένο σύστημα ανταγωνισμού και διαχείρισης κινδύνων.

Από τον «προοδευτικό παγκοσμιοποιητικό κόσμο» στη στρατηγική ανταγωνισμού

Η Pax Americana μετά το 1945 — με τη διάδοση ανοιχτών αγορών, θεσμών και στρατιωτικής υπεροχής — βασιζόταν στην ιδέα ότι η πολιτική σύγκλιση θα ακολουθεί την οικονομική ενσωμάτωση. Σήμερα, όμως:

• Οι εφοδιαστικές αλυσίδες και τα κρίσιμα υλικά έχουν γίνει το νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
• Η τεχνολογική και στρατιωτική υπεροχή μετριέται από τη δυνατότητα πρόσβασης σε πρώτες ύλες και εξαρτήματα (ημιαγωγοί, σπάνιες γαίες κ.λπ.).
• Οι θεσμικές, πολυμερείς δομές δυσκολεύονται να παρέχουν λύσεις σε κρίσεις (π.χ. Ουκρανία, Ιράν, Μέση Ανατολή).

Αυτή η νέα πραγματικότητα απεικονίζεται στην εξέλιξη των αμερικανικών στρατηγικών εγγράφων, ιδίως τη National Security Strategy 2025 και τη National Defense Strategy 2026, που θέτουν ως προτεραιότητα τη διασφάλιση κρίσιμων ροών και την ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού, παρά την επέκταση ενός καθολικού «ελεύθερου κόσμου».

Ο πυρήνας της Pax Americana 2.0

Η νέα μορφή αμερικανικής ηγεμονίας δεν απορρίπτει πλήρως τη στενή συνεργασία με συμμάχους, αλλά επαναπροσδιορίζει:

Από τον «παγκόσμιο φιλελευθερισμό»…

— Σε ένα σύστημα που λειτουργεί με βάση στρατηγικό ανταγωνισμό και διαχείριση κινδύνων, όπου οι αποκαλούμενοι «σύμμαχοι» δεν είναι απλώς εταίροι αλλά συνδιαμορφωτές στρατηγικών δυνατοτήτων.

 Από «ενιαία παγκόσμια τάξη»…

— Σε μια σχηματοποιημένη τάξη ανταγωνισμού, στην οποία:

• Οι ΗΠΑ θέτουν στρατηγικές προτεραιότητες,
• Η Ευρώπη επιδιώκει στρατηγική αυτονομία,
• Η Κίνα εκμεταλλεύεται τη θέση της στον παγκόσμιο παραγωγικό ιστό.

Η Αμερικανική Ανασύνταξη

Σύμφωνα με το άρθρο:

 Burden Sharing και Burden Shifting

• Burden Sharing (Kοινή επιβάρυνση): Οι σύμμαχοι — και ειδικά η Ευρώπη — καλούνται να συνεισφέρουν περισσότερο, όχι μόνο οικονομικά αλλά και σε σύγχρονες στρατιωτικές δυνατότητες και αμυντική βιομηχανία.
• Burden Shifting (Μετατόπιση ευθυνών): Μέρος των ευθυνών για περιφερειακές απειλές μετατίθεται σε εταίρους, χωρίς πλήρη αμερικανική απόσυρση, αλλά με αναδιανομή ρόλων.

Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν εγκαταλείπουν την Ευρώπη, αλλά ζητούν πιο ενεργό και ισότιμη συμμετοχή από τους συμμάχους.

Η Ευρωπαϊκή Αντίδραση

Για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αυτή η στρατηγική:

• προκαλεί μια διπλή πρόκληση:
•  Να διατηρήσουν την ασφάλεια και αποτροπή απέναντι στη Ρωσία,
•  και ταυτόχρονα να προωθήσουν τη δική τους στρατηγική αυτονομία χωρίς να υπονομεύσουν τον βασικό πυλώνα ασφάλειας που αποτελεί η NATO.

Η αντοχή του transatlantic άξονα εξαρτάται από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές δυνάμεις θα μπορέσουν να συγχρονιστούν — και να συμβαδίσουν — με τις αμερικανικές στρατηγικές απαιτήσεις.

Μεγάλη εικόνα: Τεχνολογία, Ενέργεια, Πόλεμος και Εφοδιασμός

Η Pax Americana 2.0 αφορά πολλούς άξονες συγχρόνως:

• Τεχνολογικός ανταγωνισμός με την Κίνα, όπου η γεωγραφική θέση σε κρίσιμες αλυσίδες παραγωγής αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα ή ευπάθεια.
• Ενεργειακή ασφάλεια και πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους, που επηρεάζουν τόσο τις στρατιωτικές δυνατότητες όσο και την οικονομική σταθερότητα.
• Διαχείριση κρίσεων και σύγκρουση ισχύος (π.χ. Ουκρανία ή Ιράν) όπου οι διπλωματικές δομές δείχνουν όλο και περισσότερο τα όριά τους.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά

Η νέα αυτή στρατηγική δεν ζητά απολύτως μονιμότητα ειρήνης ή παγκόσμια ομοιογένεια. Αντίθετα, προωθεί:

•  Την οργάνωση της αντιπαράθεσης σε στρατηγικά σημαντικά ζητήματα
•  Την ανθεκτικότητα των συμμαχιών μέσω κοινής ευθύνης
• Την εστίαση στις κρίσιμες βιομηχανίες και εφοδιαστικές αλυσίδες
•  Τη διαχείριση κρίσεων χωρίς αυταπάτες παγκόσμιας ηγεμονίας

Η Pax Americana 2.0 δεν είναι απλώς συνεχιστής της μεταπολεμικής αμερικανικής ηγεμονίας — είναι ένα διαρθρωτικό επαναπροσδιορισμό του τρόπου που οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και οι βασικοί σύμμαχοι βλέπουν τον κόσμο σήμερα: όχι ως ένα ενιαίο σύστημα φιλελεύθερης ολοκλήρωσης, αλλά ως ένα σύστημα ανταγωνισμού, συνεργασίας και διαχείρισης κινδύνων.

Αν αυτό το νέο πλαίσιο παγιωθεί, θα αλλάξει όχι μόνο στρατιωτικές συμμαχίες, αλλά και τις προτεραιότητες που διέπουν την παγκόσμια οικονομία, την τεχνολογική ανάπτυξη και την πολιτική σταθερότητα σε μια διαιρεμένη παγκόσμια τάξη.

 Πηγή

• Modern Diplomacy