Ιταλικό ενεργειακό σοκ: Η Μελόνι «καταργεί» CO2-κόστος – σεισμός στην ενιαία αγορά και σύγκρουση με ΕΕ

Η απόφαση της ιταλικής κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι να επιδοτήσει μονομερώς το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου προκαλεί γεωπολιτικό και ενεργειακό σεισμό σε όλη την Ευρώπη. Με ένα πακέτο άνω των 5 δισ. ευρώ, που εγκρίθηκε χωρίς έγκριση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ρώμη επιχειρεί να μειώσει άμεσα τη χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος μειώνοντας το κόστος των πλέον δαπανηρών μονάδων παραγωγής — αυτών που καθορίζουν την οριακή τιμή στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.

Η παρέμβαση αυτή, που θυμίζει ένα ενισχυμένο ιβηρικό μοντέλο στήριξης τιμών ενέργειας, αλλά εφαρμόζεται σε κανονικές συνθήκες αγοράς και όχι σε κρίση, καταργεί στην πράξη το κόστος CO2 για τον δημόσιο λογαριασμό και το μετακυλίει σε οικονομικούς παράγοντες και φορολογούμενους, ανοίγοντας βαθιά πολιτική και θεσμική συζήτηση για το μέλλον του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).

Η ουσία του ιταλικού μηχανισμού είναι απλή αλλά ανατρεπτική: το κράτος θα καλύπτει το κόστος του CO2 που επιβαρύνει το φυσικό αέριο — και εν συνεχεία θα το ανακτά μέσω ειδικών φορολογικών ρυθμίσεων προς τους παραγωγούς ενέργειας. Αυτή η «εσωτερική αναδιανομή πόρων» έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την ελάφρυνση των τιμών ρεύματος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Ιταλία.

Ευρωπαϊκές αντιδράσεις και συστημικές προκλήσεις

Η κίνηση της Ρώμης βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τη λογική λειτουργίας της ενιαίας αγοράς ενέργειας και του Target Model, που καθορίζει πώς διαμορφώνονται οι χονδρεμπορικές τιμές στη Γηραιά Ήπειρο. Η αλλαγή αυτή δεν αφορά ένα προσωρινό μέτρο, αλλά δομική παρέμβαση χωρίς προηγούμενη κοινοτική έγκριση — κάτι που πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν ως «μονομερή ανατροπή των κανόνων» της αγοράς. (

Η πτώση των τιμών δικαιωμάτων ρύπων στο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο κατά περίπου 20% το τελευταίο διάστημα εν μέρει αντανακλά αυτή την πίεση, καθώς οι παραγωγοί και οι επενδυτές προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους στην πιθανότητα δομικών αλλαγών στο ETS.

Η Ιταλία εντός ΕΕ δεν είναι μόνη· πρόσφατα και ο Φρίντριχ Μερτς, καγκελάριος της Γερμανία, άνοιξε τη συζήτηση για επανεξέταση ή αναβολή του ETS, επιτείνοντας τον πολιτικό διάλογο για το μέλλον της πολιτικής τιμολόγησης άνθρακα στην Ευρώπη.

Επιπτώσεις για επενδύσεις και αγορά

Η αλλαγή αυτή προδιαγράφει αλυσιδωτές επιπτώσεις:

• Ροές ενέργειας: Η Ιταλία, που μέχρι πρόσφατα εξαρτιόταν ως κυρίως εισαγωγέας ενέργειας, ενδέχεται να μετατραπεί σε εξαγωγό φθηνού ρεύματος προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, «ανατρέποντας» επιχειρηματικά πλάνα και επενδυτικά σενάρια.
• ΑΠΕ και μετάβαση: Η τεχνητή συμπίεση τιμών λειτουργεί αρνητικά για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς μειώνει την ανταγωνιστικότητα καθαρής παραγωγής έναντι αερίου.
• Επενδυτικό ρίσκο: Η αβεβαιότητα για τους κανόνες της αγοράς αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο σε ενεργειακές υποδομές, όπου η σταθερότητα του ρυθμιστικού πλαισίου είναι καθοριστική για την προσέλκυση κεφαλαίων.

Συγκρουόμενα συμφέροντα και θεσμικές αντιπαραθέσεις

Αν η Κομισιόν αποδεχθεί την ιταλική παρέμβαση, ανοίγει μία «χαλάρωση» των πανευρωπαϊκών κανόνων που θα μπορούσε να ενθαρρύνει και άλλα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν παρόμοια μέτρα, θέτοντας σε κίνδυνο τους κοινούς στόχους για μείωση εκπομπών και κλιματική ουδετερότητα. Αντιθέτως, μια αυστηρή αντίδραση της ΕΕ θα συσπειρώσει τις φωνές που θεωρούν το ETS και το Target Model αναγκαία, όσο και επιβαρυντικά για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας — δημιουργώντας ένα νέο πεδίο διχασμού εντός ΕΕ.

Στην πράξη, το ιταλικό πείραμα δείχνει ότι τα σύνορα ανάμεσα στην ενιαία αγορά και στις εθνικές πολιτικές στήριξης μπορούν σήμερα να παραβιαστούν, με σοβαρές συνέπειες για τη γεωπολιτική σταθερότητα της ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Η επόμενη φάση αυτής της αντιπαράθεσης — τόσο πολιτική όσο και τεχνική — αναμένεται να καθορίσει αν η ευρωπαϊκή αγορά θα παραμείνει ενοποιημένη ή θα δούμε ένα νέο κύμα εθνικά διαφοροποιημένων ενεργειακών στρατηγικών.

Πηγή: pagenews.gr