Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα: Το σχέδιο «παίρνει μπρος» με επιστημονική ομάδα

Ο Δήμος Αθηναίων κάνει το επόμενο, ουσιαστικό βήμα για τη δημιουργία Μουσείου Εθνικής Αντίστασης, ανακοινώνοντας τη συγκρότηση επιστημονικής ομάδας που θα αναλάβει να οργανώσει, να τεκμηριώσει και να ωριμάσει το έργο. Η πρωτοβουλία, όπως έγινε γνωστό μετά από συνάντηση στο Δημαρχείο, αποκτά πλέον πιο συγκεκριμένη μορφή: δεν μένει σε επίπεδο διακήρυξης, αλλά περνά σε φάση σχεδιασμού με στόχο να απαντηθούν τα μεγάλα πρακτικά ερωτήματα — από το ποιο θα είναι το επιστημονικό αφήγημα και η μουσειολογική προσέγγιση, μέχρι το πού θα στεγαστεί και πώς θα χρηματοδοτηθεί.

Στη συνάντηση συμμετείχαν ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης και ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, με αφορμή την αποκάλυψη και ανάδειξη φωτογραφιών που συνδέονται με ένα από τα πιο φορτισμένα γεγονότα της Κατοχής: την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944.

Η πολιτική δέσμευση και η αναζήτηση «κλειδιών» για να γίνει πράξη

Ο Χάρης Δούκας έθεσε το εγχείρημα ως ιστορική εκκρεμότητα της πόλης, δηλώνοντας τη στήριξή του «με όλες του τις δυνάμεις» και προαναγγέλλοντας τη δημιουργία ομάδας εργασίας με εξειδικευμένους επιστήμονες. Παράλληλα, έδωσε το στίγμα της επόμενης ημέρας: το έργο χρειάζεται χώρο και χρηματοδότηση, με τον ίδιο να αναφέρεται σε προσδοκώμενη στήριξη και από τον Πρόεδρο της Βουλής ώστε να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις υλοποίησης.

Η στόχευση είναι ξεκάθαρη και έχει έντονη κοινωνική διάσταση: ένα τέτοιο μουσείο δεν αφορά μόνο τους ιστορικούς ή τους συλλόγους μνήμης. Αφορά τον τρόπο που μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα επιλέγει να «κρατά ζωντανό» το παρελθόν της, να το εξηγεί με τεκμηρίωση και να το μεταφέρει στη νέα γενιά χωρίς σιωπές, αποσιωπήσεις ή απλουστεύσεις. Σε μια εποχή όπου η δημόσια ιστορία γίνεται συχνά πεδίο αντιπαράθεσης, η επιλογή επιστημονικής ομάδας δείχνει πρόθεση να στηριχθεί το εγχείρημα σε τεκμηριωμένο πλαίσιο και όχι σε συγκυριακές αφηγήσεις.

Η «συνέχεια» μιας προσπάθειας που είχε ανοίξει το 2018

Ο Αλέξης Χαρίτσης έβαλε στο τραπέζι και την ιστορική συνέχεια του εγχειρήματος, υπενθυμίζοντας ότι είχε υπάρξει προσπάθεια από το 2018, από το Ίδρυμα της Βουλής, επί προεδρίας του Νίκου Βούτση, η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε. Η αναφορά αυτή λειτουργεί ως πολιτικό και θεσμικό μήνυμα: το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης δεν παρουσιάζεται ως ιδέα «της στιγμής», αλλά ως έργο που είχε ήδη συζητηθεί και τώρα επιχειρείται να «πιαστεί ξανά το νήμα» και να φτάσει μέχρι τέλους.

Παράλληλα, η δημόσια επιχειρηματολογία συνδέει το μουσείο με την ανάγκη οι νεότερες γενιές να γνωρίζουν τη σύγχρονη ιστορία, όχι ως σχολικό κεφάλαιο που «περνιέται» βιαστικά, αλλά ως ζωντανό πεδίο κατανόησης των κοινωνικών, πολιτικών και δημοκρατικών αγώνων. Σε αυτό το σημείο, το εγχείρημα αποκτά εκπαιδευτική και πολιτιστική διάσταση, καθώς ένα σύγχρονο μουσείο δεν περιορίζεται σε προθήκες: λειτουργεί ως κόμβος δράσεων, εκδηλώσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ψηφιακής πρόσβασης.

Ο ρόλος του μουσείου ως «πολυεργαλείο» τεκμηρίωσης

Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης ανέδειξε μια τρίτη, ιδιαίτερα σημαντική πτυχή: το μουσείο μπορεί να λειτουργήσει ως πολυεργαλείο τεκμηρίωσης, μέσα από ερευνητικά προγράμματα που θα καταγράφουν επιστημονικά ανθρώπινες απώλειες και υλικές καταστροφές της περιόδου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτή η τεκμηρίωση, όπως έχει επισημανθεί, μπορεί να ενισχύσει ευρύτερα επιχειρήματα και διεκδικήσεις του ελληνικού κράτους σε νομικό, οικονομικό ή πολιτικό επίπεδο, καθώς η ιστορική μνήμη, όταν συνοδεύεται από αυστηρή τεκμηρίωση, αποκτά και θεσμικό βάρος.

Η προσέγγιση αυτή αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε ένα μουσείο ιστορίας: όχι ως «αποθήκη» αντικειμένων, αλλά ως ζωντανό οργανισμό που παράγει γνώση, συγκεντρώνει αρχεία, συνεργάζεται με πανεπιστήμια και ερευνητές, και συνομιλεί με διεθνείς πρακτικές δημόσιας ιστορίας. Ειδικά για την Αθήνα, μια πόλη με βαθιά κατοχική μνήμη αλλά και μεγάλα κενά στη θεσμική της ανάδειξη, το μουσείο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εστιακό σημείο μνήμης για την Εθνική Αντίσταση, με τρόπο σύγχρονο και προσβάσιμο.

Από την εξαγγελία στην υλοποίηση: ο δύσκολος δρόμος μπροστά

Η συγκρότηση επιστημονικής ομάδας είναι το πρώτο «κλείδωμα» ότι το έργο περνά σε φάση ωρίμανσης, όμως η πραγματική δοκιμασία θα είναι η συνέχεια. Η επιλογή χώρου, η μουσειολογική γραμμή, οι συνεργασίες με θεσμούς, η συγκρότηση συλλογών και αρχείων, αλλά και η σταθερή χρηματοδότηση είναι τα πεδία όπου τέτοια εγχειρήματα συνήθως σκοντάφτουν ή καθυστερούν.

Ωστόσο, η χρονική συγκυρία προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η αφετηρία της συζήτησης —οι φωτογραφίες και τα ντοκουμέντα που επανέφεραν στο προσκήνιο την Καισαριανή και την Πρωτομαγιά του 1944— λειτούργησε ως ισχυρός καταλύτης, μετατρέποντας τη μνήμη σε πολιτική απόφαση και τη συγκίνηση σε θεσμικό σχεδιασμό.

Αν ο Δήμος Αθηναίων καταφέρει να περάσει από τις δηλώσεις στη δομή, από τη δομή στη χρηματοδότηση και από τη χρηματοδότηση στην υλοποίηση, τότε η Αθήνα μπορεί να αποκτήσει ένα μουσείο που δεν θα αφορά μόνο το παρελθόν της, αλλά και τον τρόπο που το παρόν της επιλέγει να υπερασπιστεί τη δημοκρατική μνήμη ως ενεργό κομμάτι της δημόσιας ζωής.

Πηγή: Pagenews.gr