25 χρόνια Wikipedia: Το μυστικό της εμπιστοσύνης απέναντι στην εποχή της μετα-αλήθειας

Εικοσιπέντε χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Wikipedia παραμένει ένα από τα πιο εντυπωσιακά πειράματα συλλογικής γνώσης στην ιστορία του διαδικτύου. Ο ιδρυτής της, Τζίμι Γουέιλς, δηλώνει πως το μυστικό της επιτυχίας της συνοψίζεται σε μία λέξη: εμπιστοσύνη. Σε έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα πιο διχασμένος, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια στηρίζεται σε περίπου 250.000 εθελοντές και καταγράφει 300 δισεκατομμύρια θεάσεις σελίδων ετησίως, χωρίς διαφημίσεις και χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Το πείραμα που πέτυχε εκεί όπου άλλοι απέτυχαν

Πριν από τη Wikipedia, ο Γουέιλς είχε επιχειρήσει μαζί με τον Λάρι Σάνγκερ να δημιουργήσει τη Nupedia, μια εγκυκλοπαίδεια που βασιζόταν αποκλειστικά σε ειδικούς και αυστηρή ακαδημαϊκή αξιολόγηση. Το εγχείρημα απέτυχε. Η παραγωγή περιεχομένου ήταν αργή και περιορισμένη.

Η Wikipedia, που γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 2001, βασίστηκε στο αντίθετο μοντέλο: ανοιχτή συνεισφορά, συλλογική επιμέλεια και διαρκής διόρθωση. Η ιδέα αρχικά χλευάστηκε – ακόμη και ο κωμικός Stephen Colbert είχε μιλήσει για «Wikireality», σατιρίζοντας τη δυνατότητα τροποποίησης της πληροφορίας. Ωστόσο, το «wiki» – συνεργατική επεξεργασία υπερκειμένου – εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο αξιόπιστους κόμβους γνώσης στον κόσμο, με σχεδόν 70 εκατομμύρια άρθρα σε 300 γλώσσες.

Ο “καλός” των Tech Bros

Σε αντίθεση με άλλους τεχνολογικούς μεγιστάνες όπως ο Elon Musk ή ο Mark Zuckerberg, ο Γουέιλς δεν είναι δισεκατομμυριούχος – και δηλώνει χαρούμενος γι’ αυτό. Το Wikimedia Foundation είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός και στηρίζεται αποκλειστικά σε δωρεές. «Δεν θα μπούμε ποτέ στο χρηματιστήριο, ούτε θα βάλουμε διαφημίσεις. Θα πρέπει να περάσουν πάνω από το πτώμα μου», τονίζει χαρακτηριστικά.

Απορρίπτει τις κατηγορίες ότι η Wikipedia είναι «woke» ή προκατειλημμένη κατά της Δεξιάς. Όπως επισημαίνει, το εγχείρημα βασίζεται σε αξιόπιστες πηγές και δεν δίνει βήμα σε θεωρίες συνωμοσίας ή «εναλλακτικά γεγονότα».

Η απειλή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αυτόματων απαντήσεων στις μηχανές αναζήτησης – όπως εκείνες της Google – αποτελεί νέα πρόκληση. Όταν οι χρήστες λαμβάνουν άμεσα μια σύνοψη χωρίς να επισκέπτονται την αρχική πηγή, η επισκεψιμότητα μειώνεται. Μέχρι στιγμής, η Wikipedia έχει χάσει περίπου 8% της κίνησής της.

Ο Γουέιλς παραδέχεται ότι αν αυτή η τάση συνεχιστεί ετησίως, θα δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα. Ήδη, πάντως, έχουν συναφθεί συμφωνίες ώστε να προστατευθεί το περιεχόμενο από ανεξέλεγκτη «λεηλασία» δεδομένων.

Τοξικοί αλγόριθμοι και υπονόμευση της δημοκρατίας

Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίζεται απέναντι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έχει διαγράψει την εφαρμογή του X, ιδιοκτησίας Μασκ, δηλώνοντας πως τα μειονεκτήματα υπερτερούν των οφελών. Κατά την άποψή του, οι αλγόριθμοι των social media ενισχύουν την οργή, τον διχασμό και τη ξενοφοβία.

Δεν διστάζει να επικρίνει και πολιτικά πρόσωπα, όπως τον Donald Trump, τον οποίο κατηγορεί για διάδοση «alternative facts», αλλά και για αυταρχικές ρητορικές που απειλούν θεσμούς και δικαιώματα. Παράλληλα, χαρακτηρίζει επικίνδυνες δηλώσεις όπως εκείνη του Μασκ που αποκάλεσε «προδότη» τον Pedro Sánchez.

Για τον Γουέιλς, το διακύβευμα δεν είναι απλώς η ακρίβεια της πληροφορίας, αλλά η ίδια η εμπιστοσύνη που συγκρατεί τις δημοκρατίες. «Όταν διαβρώνεται η εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, διαβρώνεται και η δημοκρατία», προειδοποιεί.

Μια κοινότητα σαν μικρή πόλη

Παρά τα λάθη και τις αντιπαραθέσεις – ακόμη και για λήμματα που αφορούν τον ίδιο – ο ιδρυτής της Wikipedia θεωρεί πως η δύναμή της βρίσκεται στην ανθρώπινη φύση της. «Είμαστε χαοτικοί, μερικές φορές μπερδεμένοι. Αλλά είμαστε άνθρωποι», λέει.

Το εγχείρημα μοιάζει, κατά τον ίδιο, με μια μικρή πόλη όπου οι πολίτες βοηθούν ο ένας τον άλλον. Εθελοντές χωρίς οικονομικό όφελος, με κοινές αρχές και σεβασμό στις πηγές, προσπαθούν να οικοδομήσουν μια βάση γνώσης ανθεκτική στις ψευδείς ειδήσεις, στις κρατικές παρεμβάσεις και στους πολιτισμικούς πολέμους.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η Wikipedia δεν είναι απλώς ένας ιστότοπος. Είναι μια ζωντανή απόδειξη ότι, ακόμη και στην εποχή της καχυποψίας και της μετα-αλήθειας, η εμπιστοσύνη μπορεί να αποτελέσει το πιο ισχυρό ψηφιακό θεμέλιο.

Πηγή: pagenews.gr