Πατέρας και παιδί: Η πρώιμη σχέση που «γράφει» στην υγεία χρόνια αργότερα

Για δεκαετίες, η επιστημονική και κοινωνική συζήτηση γύρω από την ανάπτυξη του παιδιού είχε έναν σχεδόν «αυτοματοποιημένο» πρωταγωνιστή: τη μητέρα. Η βρεφική σχέση, η προσκόλληση, οι πρώιμες συμπεριφορές, ακόμη και η ρίζα διαφόρων ψυχικών δυσκολιών, συνδέθηκαν ιστορικά με τη μητρική παρουσία και, συχνά, με ένα λεξιλόγιο που φορτώνει ευθύνη: υπερπροστατευτική, απορριπτική, αυταρχική, αμφίθυμη. Όμως μια νέα επιστημονική μελέτη από το Pennsylvania State University έρχεται να «μετακινήσει» τον φακό και να δείξει ότι, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά του πατέρα στα πρώτα χρόνια ζωής μπορεί να συνδέεται πιο έντονα με δείκτες μελλοντικής υγείας του παιδιού.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Health Psychology, δεν υποστηρίζει ότι οι μητέρες «δεν μετράνε». Αντίθετα, επιμένει πως η υγεία του παιδιού διαμορφώνεται μέσα σε οικογενειακά συστήματα. Αυτό που προκαλεί αίσθηση είναι το εύρημα ότι, στη συγκεκριμένη ανάλυση, ο πατρικός παράγοντας εμφανίστηκε ως ο πιο καθοριστικός «διάδρομος» μέσω του οποίου το οικογενειακό στρες μπορεί να μεταφραστεί σε βιολογικούς δείκτες, ήδη από τα επτά χρόνια.

Τι ακριβώς εξέτασαν οι επιστήμονες και γιατί έχει σημασία

Οι ερευνητές μελέτησαν αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε βρέφη ηλικίας 10 μηνών, τους πατέρες και τις μητέρες τους. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν περιορίστηκαν σε ερωτηματολόγια ή σε αφηρημένες περιγραφές σχέσεων. Κατέγραψαν βιντεοσκοπημένα στιγμιότυπα παιχνιδιού διάρκειας 18 λεπτών, σε δύο χρονικές στιγμές, αξιολογώντας την ευαισθησία, το θετικό συναίσθημα, αλλά και την ποιότητα του co-parenting: δηλαδή το πώς οι δύο γονείς συνεργάζονται ή συγκρούονται γύρω από το παιδί.

Στη συνέχεια, επέστρεψαν στις ίδιες οικογένειες όταν τα παιδιά ήταν 2 και 7 ετών. Και εκεί προκύπτει η «γέφυρα» που κάνει τη μελέτη να ξεχωρίζει: στα 7, οι ερευνητές πήραν δείγματα αίματος από τα παιδιά, μετρώντας δείκτες φλεγμονής και μεταβολισμού. Δηλαδή δεν μιλάμε μόνο για συμπεριφορές, αλλά για βιολογικές αποτυπώσεις.

Όταν ο πατέρας είναι λιγότερο περιποιητικός, αλλάζει η δυναμική όλης της οικογένειας

Το πρώτο κομμάτι των αποτελεσμάτων αφορά τη συμπεριφορά του πατέρα στην πολύ πρώιμη ηλικία. Όπως διαπιστώθηκε, πατέρες που ήταν λιγότερο περιποιητικοί ή λιγότερο ευαίσθητοι όταν το παιδί ήταν 10 μηνών, εμφάνιζαν συχνότερα δυσκολίες στη συνεργατική ανατροφή. Σε πρακτικούς όρους, αυτό μεταφράστηκε σε στάσεις όπως απόσυρση ή ανταγωνισμός προς τη μητέρα, ακόμη και σε προσπάθειες να αποσπαστεί η προσοχή του παιδιού από εκείνη.

Ο δρ Alp Aytuglu, ένας από τους συγγραφείς, περιγράφει έναν μηχανισμό που έχει κοινωνικό και ψυχολογικό βάθος: οι άνδρες μπορούν πιο εύκολα να αποσυρθούν όταν αισθάνονται ότι δεν «κερδίζουν» την προσοχή του παιδιού. Δεν είναι μια ηθική κρίση. Είναι μια υπόθεση συμπεριφοράς που, αν ισχύει, εξηγεί γιατί μια ένταση στο co-parenting μπορεί να γίνει χρόνια «υπόκωφη» πίεση στο οικογενειακό περιβάλλον.

Οι δείκτες που «μιλούν»: φλεγμονή και σάκχαρο ως σήματα στρες

Το δεύτερο και πιο εντυπωσιακό κομμάτι είναι αυτό που αφορά την υγεία των παιδιών στα 7. Τα παιδιά των οποίων οι πατέρες είχαν εμφανίσει χαμηλότερη ευαισθησία και πιο προβληματική δυναμική συνεργασίας, είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίζουν δείκτες χειρότερης καρδιακής ή μεταβολικής υγείας, όπως αυξημένη φλεγμονή και υψηλότερο σάκχαρο στο αίμα.

Εδώ έχει σημασία να καταλάβουμε το «γιατί» αυτών των δεικτών. Η επιστήμη διαθέτει πλέον άφθονα στοιχεία ότι παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον υψηλού στρες έχουν αυξημένο κίνδυνο για προβλήματα όπως παχυσαρκία, διαβήτη και μειωμένη υγεία αργότερα. Το στρες δεν είναι μόνο συναίσθημα. Είναι βιολογία: ενεργοποιεί μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού, ανεβάζει ενεργειακή «ετοιμότητα» και μπορεί να αφήνει αποτύπωμα στο ανοσοποιητικό.

Στη μελέτη, οι ερευνητές κατέγραψαν συσχετίσεις όπου η καλύτερη συνεργασία των γονέων συνδεόταν με χαμηλότερα επίπεδα C-reactive protein (CRP) και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) στα παιδιά. Πρόκειται για δείκτες που, σε βάθος χρόνου, σχετίζονται με καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ένα παιδί «καταδικάζεται» στα 7. Σημαίνει όμως ότι το οικογενειακό κλίμα μπορεί να αφήνει μετρήσιμα ίχνη νωρίς.

«Μόνο οι πατέρες»; Η παγίδα της παρερμηνείας και η προσοχή των ειδικών

Το πιο ευαίσθητο σημείο της δημοσιότητας γύρω από τέτοιες έρευνες είναι η βιασύνη. «Άρα οι πατέρες επηρεάζουν και οι μητέρες όχι;». Η ίδια η ερευνητική ομάδα ξεκαθαρίζει ότι αυτό είναι λάθος ανάγνωση. Η Hannah M.C. Schreier, συγγραφέας της μελέτης, τονίζει ότι η θετική εμπλοκή των πατέρων στη βρεφική και νηπιακή ηλικία βελτιώνει την υγεία όλης της οικογένειας. Δεν αντικαθιστά τη μητρική παρουσία. Συμπληρώνει και ενισχύει ένα οικογενειακό σύστημα που λειτουργεί καλύτερα όταν συνεργάζεται.

Παράλληλα, ανεξάρτητοι ειδικοί προειδοποιούν για τα όρια: η έρευνα είναι συσχετιστική και δεν αποδεικνύει απόλυτη αιτιότητα. Η Sarah Schoppe-Sullivan, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο, επισημαίνει ότι μπορεί να υπάρχουν κοινά γενετικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά που να συνδέουν και τις οικογενειακές εντάσεις και την υγεία. Επίσης, το δείγμα ήταν κυρίως λευκές, μεσαίας τάξης οικογένειες με δύο γονείς, κάτι που δυσκολεύει τη γενίκευση.

Κι όμως, μέσα σε αυτά τα όρια, η μελέτη έχει βάρος. Όπως σημειώνει ο Greg Miller, καθηγητής ψυχολογίας στο Northwestern, ο ρόλος των πατέρων συχνά δεν μελετήθηκε όσο έπρεπε, επειδή πρακτικά οι έρευνες βασίζονταν στον γονέα που συνόδευε το παιδί, συνήθως τη μητέρα. Αν δεν κοιτάς, δεν βρίσκεις. Και αν δεν βρίσκεις, συνεχίζεις να πιστεύεις ότι δεν υπάρχει.

Η «υπόθεση ευαλωτότητας του πατέρα» και το ερώτημα της κοινωνικής πραγματικότητας

Οι ερευνητές προτείνουν μια ερμηνεία που αξίζει προσοχή: την υπόθεση ευαλωτότητας του πατέρα. Σύμφωνα με αυτή, οι πατέρες μπορεί να είναι ιδιαίτερα συναισθηματικά ευαίσθητοι στις εντάσεις μεταξύ των γονέων και να λειτουργούν ως «δίαυλος» μέσω του οποίου το σχεσιακό στρες επηρεάζει την οικογένεια. Αν ο πατέρας αποσύρεται ή συγκρούεται στο co-parenting, τότε το παιδί δεν βιώνει απλώς μια μικρή ένταση. Βιώνει ένα περιβάλλον λιγότερο σταθερό, λιγότερο συνεργατικό, πιο απρόβλεπτο.

Μια δεύτερη εξήγηση είναι καθαρά κοινωνική: σε πολλές οικογένειες, τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο με τη μητέρα στα πρώτα χρόνια. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι, όταν ο πατέρας είναι παρών, το παιδί είναι πιο «ευαίσθητο» σε αυτόν, επειδή η δυναμική της τριάδας αλλάζει. Σ’ αυτή τη γραμμή, η μελέτη ακουμπά και ένα πολιτικό ζήτημα: την γονική άδεια. Αν το σύστημα επιτρέπει πραγματική συμμετοχή και των δύο γονέων από την αρχή, μειώνεται η ανισορροπία χρόνου και ενισχύεται η κοινή ανατροφή.

Τι αλλάζει στην αφήγηση για την παιδική υγεία

Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι ότι «οι πατέρες είναι πιο σημαντικοί». Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η επιστήμη αρχίζει να αντιμετωπίζει την παιδική υγεία ως αποτέλεσμα σχέσεων, όχι ως αποτέλεσμα ενός μόνο προσώπου. Η υγεία δεν είναι μόνο διατροφή και άσκηση, αν και είναι καθοριστικά. Είναι και το πώς ένα παιδί μαθαίνει να αντιμετωπίζει το στρες, να νιώθει ασφάλεια, να διαβάζει την ένταση, να ηρεμεί μέσα σε ένα πλαίσιο συνεργασίας.

Κι αν κάτι κάνει αυτή τη μελέτη να ξεχωρίζει, είναι ότι λέει το αυτονόητο με επιστημονικό τρόπο: η πατρική παρουσία δεν είναι «βοηθητική». Είναι δομική. Όταν είναι ζεστή, σταθερή και συνεργατική, μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά όχι μόνο για την ψυχολογία του παιδιού, αλλά και για τη βιολογία του.

Πηγή: Pagenews.gr