ΕΕ–ΗΠΑ: Πρόταση για «πάγωμα» της συμφωνίας μετά το σοκ των δασμών Τραμπ

Η διατλαντική εμπορική σχέση μπαίνει ξανά σε ζώνη αναταράξεων, αυτή τη φορά όχι εξαιτίας ενός νέου κύματος δασμών, αλλά λόγω της αβεβαιότητας που προκαλεί η ίδια η ανατροπή τους. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπέρντ Λάνγκε, προανήγγειλε ότι θα εισηγηθεί σε έκτακτη συνεδρίαση τη Δευτέρα την αναστολή των νομοθετικών εργασιών για την κύρωση της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ, της λεγόμενης «Συμφωνίας Turnberry». Η πρόταση έχει σαφές σκεπτικό: να υπάρξει πρώτα πλήρης νομική αξιολόγηση και, κυρίως, σαφείς δεσμεύσεις από την αμερικανική κυβέρνηση, προτού το Ευρωκοινοβούλιο δώσει πράσινο φως.

Πίσω από την κίνηση αυτή βρίσκεται ένα κλίμα που οι Βρυξέλλες περιγράφουν ως θεσμική αστάθεια στην αμερικανική εμπορική πολιτική. Το μήνυμα είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να προχωρά σε κύρωση συμφωνιών, όταν το πλαίσιο δασμών και εμπορικών κανόνων που εφαρμόζει η άλλη πλευρά εμφανίζεται να αλλάζει υπό το βάρος δικαστικών αποφάσεων, πολιτικών παλινωδιών και εσωτερικών ερμηνειών στην Ουάσιγκτον.

Η παρέμβαση Λάνγκε και το «τελωνειακό χάος»

Ο Μπέρντ Λάνγκε δεν μάσησε τα λόγια του. Με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μίλησε για «καθαρό τελωνειακό χάος από την πλευρά της αμερικανικής κυβέρνησης», υποστηρίζοντας ότι η κατάσταση έχει φτάσει σε σημείο όπου «κανείς δεν μπορεί πλέον να το ερμηνεύσει». Στη λογική του, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι ίδιοι οι δασμοί ή η πιθανότητα επιστροφής τους, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου η προβλεψιμότητα —βασικό συστατικό κάθε εμπορικής συμφωνίας— χάνεται.

Η φράση του περί «αναπάντητων ερωτημάτων» και «αυξανόμενης αβεβαιότητας» δεν αφορά μόνο την ΕΕ ως διαπραγματευτή. Αφορά και τις επιχειρήσεις, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τους κλάδους που λειτουργούν διατλαντικά, οι οποίοι καλούνται να σχεδιάσουν επενδύσεις και τιμολογιακές πολιτικές χωρίς να γνωρίζουν αν το τελωνειακό περιβάλλον θα είναι ίδιο σε τρεις μήνες ή σε τρεις εβδομάδες.

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και η ανατροπή στους «ανταποδοτικούς» δασμούς

Η νέα αυτή εμπλοκή ήρθε ως άμεση συνέπεια της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο ακύρωσε τη χρήση νόμου περί έκτακτων εξουσιών από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για την επιβολή των λεγόμενων «ανταποδοτικών» δασμών σε παγκόσμια κλίμακα. Η απόφαση δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια. Μετακινεί το έδαφος κάτω από μια ολόκληρη πολιτική λογική, καθώς ουσιαστικά λέει ότι το εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε για την επιβολή ευρείας κλίμακας δασμών δεν μπορεί να σταθεί νομικά με τον τρόπο που εφαρμόστηκε.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξέλιξη αυτή έχει δύο αναγνώσεις που συνυπάρχουν σε ένταση. Από τη μία, μπορεί να θεωρηθεί θεσμική δικλίδα που περιορίζει μονομερείς κινήσεις. Από την άλλη, δημιουργεί ένα νέο πεδίο αβεβαιότητας: αν οι δασμοί ακυρώνονται με αυτόν τον τρόπο, ποια θα είναι η επόμενη νομική διαδρομή που θα επιλεγεί; Θα υπάρξει νέο δασμολογικό σχήμα με διαφορετική βάση; Θα επανέλθουν μέτρα υπό άλλη νομοθεσία; Και πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει ξανά η πραγματικότητα για τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ;

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου ο Λάνγκε επιλέγει τη «γραμμή άμυνας» της αναστολής: η κύρωση μιας συμφωνίας απαιτεί σταθερούς κανόνες, όχι ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες ανατρέπονται από δικαστικές ετυμηγορίες που μεταβάλλουν το πλαίσιο εφαρμογής της ίδιας της πολιτικής.

Η «Συμφωνία Turnberry» στο μικροσκόπιο των Βρυξελλών

Η αναφορά στη λεγόμενη «Συμφωνία Turnberry» δείχνει ότι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν υπάρχει διάθεση να αντιμετωπιστεί η υπόθεση ως τυπική διαδικασία. Αντίθετα, πολλοί θέλουν να δουν τι ακριβώς δεσμεύει και τι ακριβώς εξασφαλίζει για την ευρωπαϊκή πλευρά, ειδικά όταν η αμερικανική εμπορική πολιτική μοιάζει να κινείται μεταξύ σκληρής γραμμής και νομικών περιορισμών.

Σε κάθε περίπτωση, η πρόταση Λάνγκε μεταφέρει το κέντρο βάρους από την πολιτική βούληση στη νομική βεβαιότητα. Όχι επειδή η ΕΕ επιδιώκει σύγκρουση, αλλά επειδή επιδιώκει να μην εγκλωβιστεί σε μια συμφωνία που θα υπονομευθεί πρακτικά από αμερικανικές κινήσεις ή από το «μπρος-πίσω» μιας πολιτικής που μεταβάλλεται γρήγορα.

Δεν είναι η πρώτη φορά: το προηγούμενο με τη Γροιλανδία

Η τωρινή συζήτηση δεν ξεκινά από το μηδέν. Η κοινοβουλευτική επιτροπή είχε, όπως υπενθυμίζεται, ήδη «παγώσει» στο παρελθόν τη διαδικασία έγκρισης της συμφωνίας, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ είχε απειλήσει με προσάρτηση της Γροιλανδίας. Το προηγούμενο αυτό έχει σημασία, γιατί δείχνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο —και ειδικά η Επιτροπή Εμπορίου— αντιμετωπίζει τη διατλαντική σχέση ως πακέτο που δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και πολιτικό.

Με απλά λόγια, όταν η αμερικανική πλευρά εκπέμπει μηνύματα που θεωρούνται επιθετικά ή αποσταθεροποιητικά έναντι ευρωπαϊκών συμφερόντων, το Κοινοβούλιο δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει την ισχύ του: να επιβραδύνει, να «παγώσει» ή να μπλοκάρει διαδικασίες κύρωσης. Και αυτή η θεσμική στάση επιστρέφει τώρα, όχι λόγω γεωπολιτικής ρητορικής, αλλά λόγω ενός εμπορικού τοπίου που περιγράφεται ως χαοτικό.

Στάση αναμονής και το αίτημα για «καθαρό» πλαίσιο

Η ουσία της πρότασης για αναστολή είναι ότι οι Βρυξέλλες, μέσω του Ευρωκοινοβουλίου, ζητούν πρώτα σαφές νομικό και πολιτικό πλαίσιο. Η αβεβαιότητα γύρω από την αμερικανική εμπορική πολιτική λειτουργεί ως κόκκινη σημαία: αν η ΕΕ κυρώσει μια συμφωνία σε περιβάλλον αστάθειας, τότε αναλαμβάνει το ρίσκο να βρεθεί αντιμέτωπη με νέα τελωνειακά μέτρα ή νέα ερμηνεία κανόνων, που θα «ροκανίσουν» στην πράξη τα οφέλη της συμφωνίας.

Η στάση Λάνγκε μοιάζει να θέτει ως προϋπόθεση κάτι πολύ συγκεκριμένο: πριν προχωρήσει η κύρωση, η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να δώσει δεσμεύσεις που να μειώνουν τη μεταβλητότητα και να αποκαθιστούν ένα βασικό επίπεδο εμπιστοσύνης. Διότι χωρίς αυτό, κάθε διατλαντική συμφωνία κινδυνεύει να γίνει ένα κείμενο καλών προθέσεων που σκοντάφτει σε πραγματικά τελωνειακά εμπόδια.

Η διατλαντική σχέση σε κρίσιμο σταυροδρόμι

Το «πάγωμα» δεν είναι απαραίτητα ρήξη. Είναι όμως ένας μηχανισμός πίεσης και προστασίας. Και μέσα σε μια περίοδο όπου η διεθνής οικονομία κινείται σε ρυθμούς γεωπολιτικών εντάσεων, η ΕΕ δείχνει ότι επιθυμεί να προχωρά μόνο όταν οι όροι είναι μετρήσιμοι και σταθεροί.

Το αν η πρόταση Λάνγκε θα υιοθετηθεί και πώς θα αντιδράσει η αμερικανική πλευρά, θα φανεί άμεσα. Το βέβαιο είναι ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιχειρεί να ξαναβάλει στο τραπέζι το πιο δύσκολο ερώτημα: μπορεί να υπάρξει εμπορική συμφωνία χωρίς προβλεψιμότητα; Για την ώρα, η απάντηση που προκρίνεται είναι αρνητική — και αυτό μεταφράζεται σε μία λέξη που, στη διπλωματία του εμπορίου, έχει τεράστιο βάρος: αναστολή.

Πηγή: Pagenews.gr