Buddharoid: Ο ρομπότ-μοναχός ΤΝ που δοκιμάζει η Ιαπωνία μέσα σε ναό στο Κιότο

Η Ιαπωνία έχει μακρά σχέση με την τεχνολογία, αλλά αυτή τη φορά δεν πρόκειται για έναν ακόμη αυτοματισμό, ούτε για ένα «έξυπνο» εργαλείο που κάνει τη ζωή ευκολότερη. Πρόκειται για κάτι που αγγίζει τον πιο εσωτερικό χώρο του ανθρώπου: την πνευματικότητα. Σε ναό στο Κιότο, ερευνητές παρουσίασαν ένα ανθρωποειδές ρομπότ-μοναχό με τεχνητή νοημοσύνη, το Buddharoid, που έχει σχεδιαστεί για να απαντά σε προσωπικά ερωτήματα, να μιλά για βουδιστικές διδασκαλίες και, δυνητικά, να λειτουργήσει ως βοήθημα σε μια χώρα όπου οι θρησκευτικές κοινότητες γερνούν και οι κληρικοί λιγοστεύουν.

Η εικόνα είναι από μόνη της συμβολική: ένα ρομπότ με απλό γκρι ράσο, ήρεμο τόνο και κινήσεις που θυμίζουν άνθρωπο, εμφανίζεται μπροστά σε δημοσιογράφους και επισκέπτες και μιλά σαν να βρίσκεται σε κανονικό διάλογο. Δεν είναι «σόου» τεχνολογίας στο κενό. Είναι μια δοκιμή που γίνεται εκεί που παραδοσιακά ο λόγος έχει βάρος, εκεί που οι άνθρωποι ζητούν απαντήσεις για τον πόνο, τον φόβο, το άγχος, τη θλίψη.

Η «πρεμιέρα» του Buddharoid και το μήνυμα που θέλει να περάσει

Στην πρώτη δημόσια παρουσίαση, το Buddharoid εμφανίστηκε με ήρεμη φωνή και λόγο που παραπέμπει σε βουδιστικό στοχασμό. Σε μια χαρακτηριστική στιγμή της επίδειξης, φέρεται να συμβούλεψε άνθρωπο που μίλησε για άγχος να επιβραδύνει και να παρατηρεί τις σκέψεις του αντί να τις ακολουθεί μηχανικά — μια προσέγγιση που ακουμπά τον πυρήνα της βουδιστικής πρακτικής της επίγνωσης.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι ότι «μιλάει». Είναι ότι προσπαθεί να απαντά με τρόπο που να μοιάζει πνευματικά συνεκτικός. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την υπόθεση ενδιαφέρουσα, αλλά και αμφιλεγόμενη: ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αναπαράγει μια διδασκαλία, μπορεί όμως να «σταθεί» στον ρόλο της καθοδήγησης χωρίς να μετατραπεί σε ψυχρό, αυτοματοποιημένο υποκατάστατο;

Πίσω από το project: Πανεπιστήμιο Κιότο και «εκπαίδευση» σε γραφές

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Κιότο παρουσιάζουν το Buddharoid ως ένα εργαλείο συνομιλίας που αντλεί από βουδιστικά κείμενα, ακόμη και πιο εξειδικευμένα, ώστε να μπορεί να απαντά σε ερωτήματα όχι μόνο «φιλοσοφικά», αλλά και καθημερινά, προσωπικά, ανθρώπινα.

Η τεχνολογία που το κινεί στο χώρο δεν είναι απλώς διακοσμητική. Το project στηρίζεται στην ιδέα ότι η καθοδήγηση δεν είναι μόνο λόγια. Είναι παρουσία, στάση σώματος, ρυθμός, μια αίσθηση ότι «κάποιος» είναι εκεί απέναντί σου. Γι’ αυτό και το Buddharoid έχει σχεδιαστεί ώστε να περπατά, να χειρονομεί, να κινείται με τρόπο που να θυμίζει μοναχό, αποφεύγοντας την «ρομποτική» βιασύνη.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο λεπτά σημεία: οι δημιουργοί του δεν προσπαθούν να φτιάξουν ένα «γκάτζετ». Προσπαθούν να χτίσουν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης.

Γιατί τώρα: η Ιαπωνία, οι ναοί και το πρόβλημα της διαδοχής

Το Buddharoid δεν εμφανίστηκε τυχαία το 2026. Η συζήτηση στην Ιαπωνία για το μέλλον των ναών έχει ενταθεί εδώ και χρόνια, καθώς πολλές θρησκευτικές κοινότητες δυσκολεύονται να βρουν νεότερους μοναχούς, ενώ η κοινωνία συνολικά γερνά. Οι ερευνητές μιλούν ανοιχτά για το ενδεχόμενο τα ρομπότ να λειτουργήσουν ως μια μορφή υποστήριξης, όχι απαραίτητα αντικατάστασης, σε περιβάλλοντα όπου οι ανθρώπινοι πόροι μειώνονται.

Αυτή η έλλειψη δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι και πολιτισμική. Η θρησκευτική πρακτική, για πολλούς, έχει χάσει την καθημερινή της θέση, ενώ αρκετοί ναοί παλεύουν να παραμείνουν ζωντανοί ως κοινότητες και όχι μόνο ως μνημεία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα «ψηφιακό» εργαλείο που μπορεί να συνομιλεί, να εξηγεί και να προσελκύει ενδιαφέρον λειτουργεί, αναπόφευκτα, και ως γέφυρα επικοινωνίας με νεότερες γενιές που ζουν ήδη μέσα σε οθόνες.

Η μεγάλη ερώτηση: μπορεί μια μηχανή να έχει «πνευματικό βάθος»;

Εδώ αρχίζουν οι πραγματικά δύσκολες συζητήσεις. Το Buddharoid μπορεί να απαντήσει σε μια ερώτηση. Μπορεί όμως να καταλάβει το βάρος της; Μπορεί να διακρίνει πότε ένας άνθρωπος δεν ζητά «πληροφορία», αλλά παρηγοριά; Πότε μια φράση χρειάζεται σιωπή και όχι συνέχεια;

Οι υποστηρικτές του project προβάλλουν ένα επιχείρημα που ακούγεται απλό αλλά έχει δύναμη: υπάρχουν άνθρωποι που διστάζουν να μιλήσουν σε άλλους ανθρώπους για ευαίσθητα ζητήματα, είτε από ντροπή είτε από φόβο κρίσης. Ένα ρομπότ, λένε, μπορεί να μοιάζει πιο «ασφαλές» ως πρώτο βήμα εξομολόγησης.

Οι επικριτές, αντίθετα, βλέπουν έναν κίνδυνο: να μεταφερθεί η ανάγκη για ανθρώπινη σχέση σε ένα σύστημα που δεν ζει αυτό που λέει. Στον βουδισμό, άλλωστε, η διδασκαλία δεν είναι απλή παράθεση. Είναι βιωμένη πράξη, είναι πειθαρχία, είναι εμπειρία. Και εδώ το ερώτημα γίνεται σχεδόν φιλοσοφικό: αν η απάντηση είναι σωστή, έχει σημασία ποιος τη λέει; Ή μήπως το «ποιος» είναι μέρος της θεραπευτικής δύναμης;

Από το Mindar στο Buddharoid: μια συνέχεια που αλλάζει το παιχνίδι

Η Ιαπωνία δεν «ανακάλυψε» τώρα τους ρομποτικούς κήρυκες. Στο Κιότο υπάρχει ήδη το Mindar, ένα android που δίνει κηρύγματα εδώ και χρόνια. Όμως το Buddharoid διαφοροποιείται στο κρίσιμο σημείο: δίνει έμφαση στη συνομιλία και στην προσαρμογή των απαντήσεων, όχι μόνο σε ένα προγραμματισμένο κείμενο. Αυτό είναι το στοιχείο που το κάνει πιο κοντά στη λογική του «πνευματικού συνοδοιπόρου» και λιγότερο στη λογική του θεάματος.

Και ακριβώς επειδή η συνομιλία είναι πιο «επικίνδυνη» από ένα σταθερό κήρυγμα, οι συζητήσεις γύρω από όρια, ευθύνη και χρήση μέσα σε ναούς θα γίνουν αναπόφευκτα πιο έντονες.

Η πίστη ως εμπειρία και η τεχνολογία ως καθρέφτης

Ίσως το Buddharoid να μην είναι απλώς μια μηχανή που λέει σωστά πράγματα. Ίσως είναι ένας καθρέφτης της εποχής: οι άνθρωποι θέλουν καθοδήγηση, αλλά συχνά δεν ξέρουν πού να τη βρουν. Θέλουν «νόημα», αλλά ζουν σε έναν κόσμο που τρέχει. Θέλουν κοινότητα, αλλά απομονώνονται.

Σε αυτό το σημείο, η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει όχι σαν ανταγωνιστής της πίστης, αλλά σαν δοκιμή της: αν η παράδοση έχει δύναμη, μπορεί να σταθεί και μέσα σε νέα εργαλεία; Ή θα χαθεί, όταν το τελετουργικό και η σχέση αντικατασταθούν από μια άψογη, αλλά άυλη απάντηση;

Το Buddharoid στο Κιότο δεν δίνει ακόμη οριστικές απαντήσεις. Ανοίγει όμως ένα μεγάλο πεδίο. Και η Ιαπωνία, όπως συχνά συμβαίνει, μοιάζει να γίνεται το εργαστήριο όπου το αύριο δοκιμάζεται πρώτα.

Πηγή: Pagenews.gr