Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ακόμη θεσμικό και πολιτικό τεστ αντοχής. Το βέτο του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν στο κρίσιμο δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία έχει προκαλέσει συναγερμό στις Βρυξέλλες, με την Κομισιόν να διαμηνύει ότι «το δάνειο θα εκταμιευθεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο».
Δίπλα στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιενέστειλε σαφές μήνυμα αποφασιστικότητας. Όμως πίσω από τις δηλώσεις, οι επιλογές είναι σύνθετες, πολιτικά φορτισμένες και νομικά περίπλοκες.
Η «επιλογή Druzhba»: Επισκευή για αποκλιμάκωση
Στην καρδιά της κρίσης βρίσκεται ο πετρελαιαγωγός Druzhba, μέσω του οποίου η Ουγγαρία και η Σλοβακία προμηθεύονται ρωσικό αργό. Η ζημιά στο ουκρανικό τμήμα του αγωγού, που αποδίδεται σε ρωσική επίθεση, έδωσε στον Όρμπαν την αφορμή να μετατρέψει το θέμα σε ζήτημα εθνικής κυριαρχίας – και προεκλογικού αφηγήματος.
Η πιο «καθαρή» λύση θα ήταν η ταχεία αποκατάσταση της ροής. Ωστόσο, το Κίεβο επικαλείται συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς και ζητήματα ασφάλειας. Πρόταση για διερευνητική αποστολή – που στηρίζεται και από τον Σλοβάκο πρωθυπουργό Ρόμπερτ Φίτσο – παραμένει στο τραπέζι, αλλά χωρίς εγγυήσεις πρόσβασης.
Στις Βρυξέλλες αναγνωρίζουν ότι η ενεργειακή διάσταση της κρίσης συνδέεται άμεσα με την πολιτική σκληρή γραμμή της Βουδαπέστης.
Η «επιλογή Αδριατικής»: Το χαρτί της Κροατίας
Εναλλακτικά, η Επιτροπή προωθεί τον αγωγό Adria pipeline (JANAF), που ξεκινά από την Κροατία και μπορεί να καλύψει – θεωρητικά – τις ανάγκες Ουγγαρίας και Σλοβακίας.
Ο Κροάτης πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς δήλωσε πρόθυμος να συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. Όμως η Βουδαπέστη επιμένει ότι το ρωσικό αργό που λαμβάνει μέσω Druzhba είναι φθηνότερο και καλύπτεται από εξαιρέσεις κυρώσεων.
Ο ενεργειακός όμιλος MOL έχει ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νομικών κινήσεων, σε περίπτωση που δεν διασφαλιστεί η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μέσω Αδριατικής.
Το νομικό «οπλοστάσιο» της ΕΕ
Με τον χρόνο να πιέζει – η Ουκρανία χρειάζεται ρευστότητα έως τις αρχές Απριλίου – εξετάζονται νομικές εναλλακτικές:
- Άρθρο 4.3 της Συνθήκης ΕΕ περί ειλικρινούς συνεργασίας, που υποχρεώνει τα κράτη μέλη να μην υπονομεύουν τους στόχους της Ένωσης.
- Άρθρο 327 για την ενισχυμένη συνεργασία, το οποίο προβλέπει ότι τα κράτη που δεν συμμετέχουν δεν μπορούν να παρεμποδίζουν την εφαρμογή της.
- Επιστροφή στο «σχέδιο Α» με βάση τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία – πρόταση που επανέφερε η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας, αλλά συναντά αντιστάσεις, κυρίως από το Βέλγιο.
Η λεγόμενη «ρήτρα passerelle» (άρθρο 48.7) θεωρείται θεσμική παγίδα, καθώς απαιτεί ομοφωνία – άρα και τη συναίνεση της ίδιας της Ουγγαρίας.
Η «σκιά» του SAFE και η προεκλογική σκακιέρα
Στο παρασκήνιο, το πρόγραμμα SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ – εργαλείο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας – προσθέτει νέα διάσταση. Το ουγγρικό εθνικό σχέδιο (16,2 δισ.) παραμένει προς έγκριση.
Εάν εγκριθεί, ο Όρμπαν θα το παρουσιάσει ως πολιτική νίκη ενόψει των εκλογών. Εάν «παγώσει», θα ενισχύσει το αφήγημα περί τιμωρητικής στάσης των Βρυξελλών. Ήδη ο Ούγγρος πρωθυπουργός καταγγέλλει «μυστικές συμφωνίες» εις βάρος του.
Η Επιτροπή, που έχει συγκρουστεί επανειλημμένα με τη Βουδαπέστη για ζητήματα κράτους δικαίου και χρηματοδοτήσεων, φοβάται την εργαλειοποίηση κάθε απόφασης στο εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι της Ουγγαρίας.
Στρατηγικό δίλημμα για την Ευρώπη
Το διακύβευμα υπερβαίνει τα 90 δισ. ευρώ. Η ΕΕ καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να στηρίξει μια χώρα που δέχεται εισβολή, χωρίς να εγκλωβιστεί σε εσωτερικά βέτο. Ταυτόχρονα, πρέπει να διατηρήσει τη θεσμική της συνοχή και να αποφύγει προηγούμενο που θα αποδυναμώσει τον κανόνα της ομοφωνίας.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα βρεθεί νομική φόρμουλα. Είναι αν η Ένωση μπορεί να επιβάλει πολιτική λύση χωρίς να βαθύνει το ρήγμα στο εσωτερικό της.
Πηγή: pagenews.gr