Ε.Ε. Χωρίς Δύναμη στην Κρίση του Ιράν!

Πώς η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν δοκιμάζει και διχάζει την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η κρίση που ξεκίνησε με τα πλήγματα των Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ εναντίον του Ιράν — με αποκορύφωμα τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ — έχει γίνει μεγάλο τεστ για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία μέχρι τώρα βρίσκεται σε κατάσταση αμηχανίας, εσωτερικών διαφορών και περιορισμένης επιρροής. Αυτή είναι η εκτίμηση ευρωπαϊκών διπλωματικών πηγών και ανάλυση από το Politico Europe για την «διαιρεμένη» ΕΕ απέναντι σε μια κρίση που μπορεί να ανατρέψει στρατηγικές ισορροπίες.

ΕΕ: Συνοχή στις δηλώσεις — Αδυναμία στην επιρροή

Παρά τις κοινές δηλώσεις για «μέγιστη αυτοσυγκράτηση» και σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, όπως τόνισε η Ύπατη Εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη:

• Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ ζήτησαν αποκλιμάκωση και προστασία αμάχων, αλλά δεν υποστήριξαν στρατιωτικές επιλογές ή αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
• Η κοινή δήλωση δεν κατάφερε να υιοθετήσει την στρατηγική γραμμή των ΗΠΑ ή του Ισραήλ, δείχνοντας γεωπολιτική απουσία αποφασιστικής θέσης.
• Μειοψηφικές φωνές, όπως της Ισπανίας και της Σλοβενίας, τάχθηκαν υπέρ της διπλωματίας αντί της στρατιωτικής λύσης.

Αυτή η σύγκρουση θέτει την ΕΕ σε μειωμένο ρόλο θεατή σε ένα κρίσιμο εξωτερικό πολιτικό γεγονός, παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις προθέσεων για ενεργή διπλωματική δράση.

Διχασμός εντός ΕΕ: Απόψεων και στρατηγικών

Η κρίση αποκάλυψε βαθιές γεωπολιτικές διαφορές εντός της ΕΕ:

• Ορισμένοι ηγέτες, όπως ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, εξέφρασαν πιο ρεαλιστική προσέγγιση, προειδοποιώντας ότι «έχει λίγο νόημα να κάνουμε κήρυγμα» όταν αντιμετωπίζουμε μια κρίση με τεράστιες συνέπειες.
• Άλλες χώρες, ειδικά στην Ιβηρική και Ανατολική Ευρώπη, τόνισαν την ανάγκη αποκλιμάκωσης και σεβασμού του διεθνούς δικαίου, αποφεύγοντας την εμπλοκή σε στρατιωτικές λύσεις που δεν ελέγχουν.

Αυτός ο διχασμός αποτυπώνει μια ΕΕ που δεν μπορεί να μιλήσει ενιαία, εν όψει μιας κρίσης που δοκιμάζει τις αξίες και τα εθνικά συμφέροντά της.

Η ΕΕ απέναντι σε ΗΠΑ και Τραμπ: Περιορισμένος ρόλος

Η κρίση αποκάλυψε την περιορισμένη επιρροή της Ευρώπης στις αποφάσεις των ΗΠΑ:

• Παρά τις προσπάθειες διπλωματικής πίεσης και επαφών με την Τεχεράνη για επανέναρξη διαλόγου — συμπεριλαμβανομένων των συνομιλιών με Ιρανούς αξιωματούχους στη Γενεύη πέρυσι — οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες σταμάτησαν όταν οι ΗΠΑ αποφάσισαν στρατιωτική δράση.
• Ευρωπαίοι διπλωμάτες παραδέχονται ανοικτά ότι η ΕΕ δεν έχει πρακτικό μοχλό πίεσης στο Πεντάγωνο ή στον Λευκό Οίκο, αφήνοντας την Ευρώπη με περιορισμένα εργαλεία πέρα από λόγια.

Αυτή η γεωπολιτική απουσία έρχεται σε μια στιγμή που η ΕΕ έχει ήδη κουραστεί από τις προκλήσεις του πολέμου στην Ουκρανία, τις ισχυρές ενεργειακές πιέσεις και την ανάγκη για ενίσχυση της αμυντικής της αυτονομίας.

Η ΕΕ σε σταυροδρόμι: Αξίες, συμμετοχή, ή παραφωνία;

Η κρίση υπογραμμίζει ένα βαθύτερο γεωπολιτικό δίλημμα για την ΕΕ:

•  Δήλωση προθέσεων: Κάλεσμα για σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, προστασία αμάχων και διπλωματία.
• Περιορισμένη επιρροή: Μικρή καθοδήγηση των εξελίξεων και μικρός ρόλος στις αποφάσεις των ΗΠΑ.
•  Εσωτερικός διχασμός: Διαφορές μεταξύ κρατών μελών για το πώς να αντιδράσουν και τι στρατηγική να ακολουθήσουν.

Αυτές οι αντιφάσεις καθιστούν την ΕΕ εμπλεκόμενη αλλά όχι κυρίαρχη δύναμη — παρατηρήτρια σε μια κρίση που απειλεί την ασφάλεια, την οικονομία, και την παγκόσμια σταθερότητα. 

Πηγές εμπλουτισμού:

• Reuters