Αν κοιτάξετε προσεκτικά τον χάρτη στην απώτατη νοτιοανατολική άκρη της Αραβικής χερσονήσου, θα δείτε ένα περίεργο «δάχτυλο» γης να τεντώνεται προς το Ιράν, σαν να θέλει να αγγίξει την απέναντι ακτή. Αυτό το «δάχτυλο» ονομάζεται Μουσαντάμ – ή, όπως το αποκαλούν ντόπιοι και γείτονες, Αλ Ισμπίε («το δάχτυλο»). Μια δαντελένια, ορεινή χερσόνησος με φιόρδ-σαν όρμους, ψηλές κορυφές που ξεπερνούν τα 1.900 μέτρα και χειμώνες τόσο κρύους που θυμίζουν Σκανδιναβία παρά Αραβική έρημο.
Αυτό το μικρό κομμάτι γης ελέγχει – ή τουλάχιστον απειλεί να ελέγξει – ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του πλανήτη: το Στενό του Ορμούζ. Από εκεί περνάει περίπου το 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου πετρελαίου και μεγάλο μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ένα στενό πλάτους μόλις 33 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του, που αν «κλείσει» – έστω και για λίγες μέρες – μπορεί να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.
Ένα θύλακας χωρίς σύνορα με τη «μητέρα» χώρα
Το πιο παράξενο με το Μουσαντάμ δεν είναι μόνο η γεωγραφία του, αλλά η πολιτική του ύπαρξη. Ανήκει στο Σουλτανάτο του Ομάν, όμως δεν έχει χερσαία σύνορα με το υπόλοιπο Ομάν. Για να φτάσει κανείς οδικώς από το Μουσκάτ (πρωτεύουσα του Ομάν) στο Μουσαντάμ, πρέπει να διασχίσει τέσσερα διαφορετικά σημεία ελέγχου, να περάσει μέσα από Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, να διαβεί θύλακες του Ομάν μέσα στα Εμιράτα, να ξαναμπεί στο Σάρτζα και μετά από ώρες και συνοριακούς ελέγχους να φτάσει στον προορισμό.
Αυτή η «γεωγραφική τρέλα» δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα βρετανικής αποικιοκρατικής πολιτικής του 19ου και 20ού αιώνα, βασισμένης στη δοκιμασμένη συνταγή «διαίρει και βασίλευε» και στο «loyalty bonus» – το μπόνους αφοσίωσης προς φιλικούς ηγεμόνες.
Από «ακρωτήρια των βουνών» σε ακυβέρνητη περιοχή
Για αιώνες η περιοχή λεγόταν Ρους αλ Τζιμπάλ («ακρωτήρια των βουνών»). Ορεινή, απόκρημνη, με λίγα φυσικά λιμάνια και δύσκολη πρόσβαση, δεν προσέλκυσε ποτέ μεγάλους κατακτητές. Οι τοπικές αραβικές φυλές – κυρίως η φυλή Σίχου – ζούσαν ανεξάρτητα, χωρίς να πληρώνουν φόρους σε κανέναν σουλτάνο ή εμίρη. Θεωρούσαν τον εαυτό τους ελεύθερους, ενώ παράλληλα υπήρχαν και μικρές περσικές κοινότητες, όπως στην πόλη Κουμζάρ, χωρίς ποτέ να υπάρξουν σοβαρές συγκρούσεις μεταξύ τους.
Το Σουλτανάτο του Ομάν, στην ακμή του μια ναυτική αυτοκρατορία που έφτανε μέχρι τη Ζανζιβάρη, διεκδικούσε θεωρητικά την κυριαρχία σε όλα τα παράλια, αλλά στην πράξη η εξουσία του ήταν τυπική. Οι φυλές αναγνώριζαν τον σουλτάνο μόνο όταν τους συνέφερε.
Η βρετανική σκιά και ο «βρετανόφιλος» σουλτάνος
Οι Βρετανοί μπήκαν στο παιχνίδι από τον 19ο αιώνα, υπογράφοντας συμφωνίες προστασίας με τους εμίρηδες της περιοχής (που αργότερα έγιναν τα ΗΑΕ) και διατηρώντας στενές σχέσεις με το Ομάν. Το 1932 ανέβηκε στον θρόνο του Ομάν ο Σαϊντ μπιν Τάιμουρ, ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους ηγέτες στην ιστορία της χώρας. Μόλις 22 ετών όταν έγινε σουλτάνος, έπαιξε το χαρτί του φιλοβρετανού για να εδραιώσει την εξουσία του.
Όμως ο Σαϊντ αποδείχθηκε παρανοϊκός και οπισθοδρομικός. Καταργούσε σχολεία, απαγόρευε την εκπαίδευση, φοβόταν τους «κομμουνιστές» και κυβερνούσε με σιδερένια πυγμή. Το 1963 ξέσπασε εξέγερση στο Ντοφάρ (νότιο Ομάν), με κομμουνιστικές επιρροές από τη Νότια Υεμένη. Οι Βρετανοί ανησύχησαν σοβαρά: αν έπεφτε το Ομάν, το Στενό του Ορμούζ θα κινδύνευε.
Το 1970 οι Βρετανοί έκαναν το αποφασιστικό βήμα. Με τη βοήθεια της SAS (βρετανικών ειδικών δυνάμεων) ανατράπηκε ο Σαϊντ από τον γιο του Καμπούς (23 Ιουλίου 1970). Ο Σαϊντ εξορίστηκε στο Λονδίνο, όπου πέθανε το 1972.
Η επιχείρηση «Intradon» – Η «κομμουνιστική απειλή» που δεν υπήρξε
Ο νέος σουλτάνος Καμπούς, πιο μοντέρνος αλλά εξίσου απόλυτος, υποσχέθηκε στους Βρετανούς να τερματίσει την εξέγερση στο Ντοφάρ. Σε αντάλλαγμα, οι Βρετανοί «δώρισαν» στο Ομάν το Μουσαντάμ – επίσημα.
Τον Δεκέμβριο του 1970 ξεκίνησε η επιχείρηση Intradon: αλεξιπτωτιστές της SAS εισέβαλαν από αέρος, τρομοκράτησαν τα χωριά, συνέλαβαν φυλάρχους και τους μετέφεραν στο Μουσκάτ για ανάκριση και βασανιστήρια. Η δικαιολογία; «Κομμουνιστική δραστηριότητα» από 70 ένοπλους αντάρτες. Οι ίδιοι οι Βρετανοί αξιωματικοί παραδέχτηκαν αργότερα ότι δεν βρήκαν ούτε έναν.
Τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία του Foreign Office (2020) αποκάλυψαν την αλήθεια: η επιχείρηση ήταν προσχηματική, με στόχο να «καθαρίσει» η περιοχή και να περάσει τυπικά υπό τον έλεγχο του Καμπούς – ως μπόνους για την αφοσίωσή του στη Δύση.
Το Μουσαντάμ σήμερα – Ένα «δάχτυλο» που απειλεί ακόμα
Σήμερα το Μουσαντάμ παραμένει εξαιρετικά στρατιωτικοποιημένο. Το Ομάν έχει δημιουργήσει εκεί βάσεις, ναυτικές εγκαταστάσεις και σημεία παρατήρησης. Η χερσόνησος ελέγχει την είσοδο του Στενού του Ορμούζ, ενώ η γειτνίασή της με το Ιράν την καθιστά γεωπολιτικό θερμόμετρο.
Η παράξενη αυτή ιστορία δείχνει πώς η γεωγραφία, όταν συνδυαστεί με αποικιοκρατία και συμφέροντα, μπορεί να δημιουργήσει σύνορα που δεν έχουν λογική – αλλά έχουν πολύ μεγάλη στρατηγική αξία. Το «δάχτυλο» του Μουσαντάμ εξακολουθεί να δείχνει προς το Ιράν, υπενθυμίζοντας ότι ο έλεγχος του πετρελαίου του κόσμου περνάει μέσα από λίγα χιλιόμετρα θάλασσας – και μερικά χιλιόμετρα ορεινής γης που κάποτε ήταν «ακυβέρνητα».
Πηγή: Pagenews.gr