Καισαριανή 1944: Στη δημοσιότητα οι συγκλονιστικές φωτογραφίες-ντοκουμέντα της εκτέλεσης των 200 [pics]

Το Υπουργείο Πολιτισμού έφερε στο φως ένα συγκλονιστικό κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, δίνοντας στη δημοσιότητα φωτογραφικό και αρχειακό υλικό από τη συλλογή ενός Βέλγου συλλέκτη, που πρόσφατα περιήλθε στην κατοχή του ελληνικού κράτους. Ανάμεσα στις 262 φωτογραφίες, τα 16 έγγραφα και τα 4 παλαιά χαρτονομίσματα ξεχωρίζουν οι σπάνιες εικόνες-ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 – μια από τις πιο μαύρες σελίδες της Κατοχής.

Οι φωτογραφίες αυτές, που είχαν τεθεί προς πώληση σε διαδικτυακό ιστότοπο δημοπρασιών, καταγράφουν με ωμή ρεαλιστικότητα τη στιγμή της τραγωδίας: τις τελευταίες στιγμές των εκτελεσθέντων, το σκηνικό της εκτέλεσης στο σκοπευτήριο της Καισαριανής και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το έγκλημα. Το υλικό αποκτήθηκε με τη συνδρομή της ελληνικής πρεσβείας στο Βέλγιο και αποτελεί πλέον μέρος της εθνικής μνήμης, προσφέροντας αδιάψευστα τεκμήρια για μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εκτελέσεις της ναζιστικής Κατοχής στην Ελλάδα.

Η εκτέλεση της Πρωτομαγιάς 1944 – Το ιστορικό πλαίσιο

Την Πρωτομαγιά του 1944, οι γερμανικές αρχές Κατοχής εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές και αντιστασιακούς στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, ως αντίποινα για τη δολοφονία του στρατηγού της Βέρμαχτ Φραντς Κρόινερ από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Οι 200 ήταν κρατούμενοι από τις φυλακές Χαϊδαρίου και Αβέρωφ, μεταφέρθηκαν με φορτηγά στην Καισαριανή και εκτελέστηκαν ανά ομάδες των 20. Η εκτέλεση διήρκεσε ώρες, ενώ οι Γερμανοί φωτογράφισαν μέρος της διαδικασίας – φωτογραφίες που χρησιμοποιήθηκαν ως «αποδεικτικά στοιχεία» για την τρομοκρατία και την «πειθαρχία» του καθεστώτος.

Οι εικόνες που δόθηκαν τώρα στη δημοσιότητα καταγράφουν τις τελευταίες στιγμές των θυμάτων, τις ομάδες των δεμένων κρατουμένων, τις εκτελεστικές ομάδες και το σκηνικό του σκοπευτηρίου. Πρόκειται για ντοκουμέντα που μέχρι σήμερα παρέμεναν άγνωστα στο ευρύ κοινό και εντάσσονται σε μια συλλογή που καλύπτει και άλλες πτυχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Παράλληλος επαναπατρισμός 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων από την Πολωνία

Την ίδια στιγμή, το Υπουργείο Πολιτισμού ολοκλήρωσε μια μακρά διεκδίκηση δεκαετιών: τον επαναπατρισμό 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων από το Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας «Emanuel Ringelblum». Τα αντικείμενα – 46 λειτουργικά υφάσματα, 17 ζεύγη rimonim (επιστέψεις των κυλίνδρων της Τορά), 9 μεμονωμένα rimonim ή θραύσματά τους και 1 ζεύγος κρεμαστών διακοσμητικών – εντοπίστηκαν μετά τον πόλεμο σε κάστρα της Κάτω Σιλεσίας, μεταφέρθηκαν στο Ινστιτούτο της Βαρσοβίας το 1951 και ταυτοποιήθηκαν ως ελληνικά.

Η διεκδίκηση ξεκίνησε το 2001 σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος (ΕΜΕ), αλλά λόγω έλλειψης θεσμικού πλαισίου στην Πολωνία η διαδικασία καθυστέρησε. Το επίσημο αίτημα υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο 2024 από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία συνεργάστηκε στενά με την Πολωνή ομόλογό της Μάρτα Τσιενκόφσκα και τους εμπλεκόμενους θεσμούς. Η επιστροφή ενθαρρύνθηκε και από τον Παγκόσμιο Εβραϊκό Οργανισμό Αποκατάστασης (WJRO).

Τα κειμήλια παραδόθηκαν στο Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της πλούσιας εβραϊκής κληρονομιάς της χώρας. Η παρουσίαση έγινε σε συνέντευξη Τύπου με τη συμμετοχή της υπουργού Μενδώνη, εκπροσώπων του ΕΜΕ, της ελληνικής πρεσβείας στη Βαρσοβία και πολωνικών αρχών.

Μνήμη και δικαίωση – Δύο επαναπατρισμοί σε μία ημέρα

Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την Καισαριανή και ο επαναπατρισμός των εβραϊκών κειμηλίων αποτελούν διπλή πράξη μνήμης και δικαίωσης. Από τη μία, οι εικόνες της εκτέλεσης των 200 θυμίζουν τη βαρβαρότητα της Κατοχής και την αντίσταση. Από την άλλη, η επιστροφή των κειμηλίων κλείνει έναν κύκλο δεκαετιών για την εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας, αποκαθιστώντας μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς που χάθηκε στο Ολοκαύτωμα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού συνεχίζει τη στρατηγική επαναπατρισμών πολιτιστικών αγαθών που έχουν εξαχθεί βίαια ή λαθραία, με απόλυτη συνεννόηση με διεθνείς φορείς και χώρες προέλευσης. Οι δύο αυτές εξελίξεις αποτελούν σημαντική νίκη για την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα της χώρας.

Πηγή: Pagenews.gr