Πανικός στην ενέργεια: Η IEA ρίχνει 400 εκατ. βαρέλια στην αγορά αλλά το Ορμούζ κρατά τις αγορές σε συναγερμό

Η μεγαλύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία από τον International Energy Agency επιχειρεί να ανακόψει το ενεργειακό σοκ, όμως η κρίση στον Περσικό Κόλπο και το ρίσκο στο Strait of Hormuz κρατούν τις αγορές πετρελαίου σε νευρική κατάσταση.

Η διεθνής ενεργειακή αγορά βρίσκεται σε καθεστώς γεωπολιτικού συναγερμού, καθώς ο International Energy Agency ανακοίνωσε την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα των χωρών-μελών του — τη μεγαλύτερη συντονισμένη παρέμβαση στην ιστορία του οργανισμού.

Η κίνηση αποτελεί έκτακτη προσπάθεια σταθεροποίησης των τιμών της ενέργειας, καθώς η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και η δραματική μείωση της ναυσιπλοΐας στο Strait of Hormuz απειλούν να προκαλέσουν παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Fatih Birol, μίλησε για μια κατάσταση χωρίς προηγούμενο.

«Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η αγορά πετρελαίου είναι πρωτοφανείς σε κλίμακα», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι τα κράτη-μέλη αντέδρασαν με μια συλλογική έκτακτη δράση ιστορικού μεγέθους.

Η αγορά δεν πείθεται

Παρά την παρέμβαση, οι αγορές δείχνουν περιορισμένη εμπιστοσύνη ότι η κρίση μπορεί να εκτονωθεί άμεσα.

Οι δηλώσεις του Donald Trump από τον Λευκό Οίκο συνέβαλαν προσωρινά στη συγκράτηση του ράλι του πετρελαίου, ωστόσο οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί. Οι αγορές εκτιμούν ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις της Ουάσιγκτον — ακόμη και οι πιέσεις προς το Ισραήλ να αποφύγει πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις του Iran — αποτελούν περισσότερο επικοινωνιακή διαχείριση της κρίσης παρά ένδειξη άμεσης αποκλιμάκωσης.

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει ήδη ενσωματωθεί στις τιμές, με το πετρέλαιο να αγγίζει νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα τα 120 δολάρια ανά βαρέλι στο Λονδίνο.

Το Ορμούζ ως συστημικός κίνδυνος

Το επίκεντρο της ενεργειακής κρίσης παραμένει το Strait of Hormuz — το σημαντικότερο θαλάσσιο πέρασμα ενέργειας στον κόσμο.

Από το στενό αυτό διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και μικρές διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν συστημικές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Τις τελευταίες ημέρες:

• αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες αποφεύγουν τη διέλευση

• τα ασφάλιστρα κινδύνου για δεξαμενόπλοια αυξάνονται ραγδαία

• πολλαπλά περιστατικά επιθέσεων σε πλοία εντείνουν την αστάθεια

Σύμφωνα με αναφορές ασφάλειας, τρία δεξαμενόπλοια δέχθηκαν πλήγματα μέσα σε 24 ώρες, γεγονός που ενισχύει τους φόβους για ευρύτερη κλιμάκωση μεταξύ δυνάμεων που συνδέονται με το Iran και δυτικές ναυτικές αποστολές.

Το «panic button» των κυβερνήσεων

Η παρέμβαση του International Energy Agency βασίζεται στα τεράστια στρατηγικά αποθέματα των χωρών του OECD.

Συνολικά:

• πάνω από 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια βρίσκονται σε κρατικά αποθέματα

• περίπου 600 εκατομμύρια βαρέλια διατηρούνται από τη βιομηχανία κατ’ εντολή κυβερνήσεων

Με βάση τις εκτιμήσεις της αγοράς, η αποδέσμευση θα μπορούσε να προσθέσει πάνω από 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στην παγκόσμια προσφορά για αρκετούς μήνες.

Ωστόσο, αναλυτές τονίζουν ότι πρόκειται για προσωρινό «μαξιλάρι».

Εάν η κρίση στο Ορμούζ παραταθεί, τα στρατηγικά αποθέματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν επ’ αόριστον τις κανονικές ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.

Οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία

Η ενεργειακή αναταραχή επηρεάζει ήδη ευρύτερα το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.

Τιμές πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι:

• ενισχύουν τον παγκόσμιο πληθωρισμό

• αυξάνουν το κόστος μεταφορών και παραγωγής

• επιβαρύνουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες

• επηρεάζουν τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής

Οι μεγαλύτερες πιέσεις εντοπίζονται σε ενεργειακά εξαρτημένες οικονομίες της Ευρώπης και της Ασίας, ενώ οι χρηματοπιστωτικές αγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, με αυξημένη μεταβλητότητα σε μετοχές και εμπορεύματα.

Ένα πρώτο βήμα σε μια μεγαλύτερη κρίση

Η ιστορική παρέμβαση της IEA δείχνει ότι οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για ένα παρατεταμένο γεωπολιτικό σοκ στην ενέργεια.

Εάν η ένταση στον Περσικό Κόλπο συνεχιστεί και οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα αυξηθούν, η σημερινή αποδέσμευση αποθεμάτων ενδέχεται να αποδειχθεί μόνο η πρώτη φάση μιας ευρύτερης διεθνούς ενεργειακής κινητοποίησης.

Η αγορά πετρελαίου έχει ήδη εισέλθει σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική — και όχι η προσφορά ή η ζήτηση — καθορίζει την κατεύθυνση των τιμών.

Πηγές:

• International Energy Agency reports & statements
• Reuters energy market coverage
• Bloomberg commodities analysis
• Financial Times geopolitics & oil markets
• U.S. Energy Information Administration data on global oil flows and Strait of Hormuz