Συναγερμός για την ατζέντα «Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια»: 25 χρόνια μετά σε επικίνδυνο σταυροδρόμι

Η διεθνής ατζέντα Women, Peace and Security (WPS), που εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα αποτελεί βασικό πλαίσιο πολιτικής του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις πολιτικές ειρήνης και ασφάλειας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια ολοένα πιο περίπλοκη γεωπολιτική πραγματικότητα.

Σύμφωνα με νέα έκθεση του Stockholm International Peace Research Institute, η παγκόσμια τάση αύξησης των στρατιωτικών δαπανών, η υποχώρηση της χρηματοδότησης για δράσεις ειρηνευτικής οικοδόμησης και η ενίσχυση πολιτικών κινημάτων που αντιτίθενται στην ισότητα των φύλων δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η εφαρμογή της ατζέντας WPS γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Η γέννηση μιας ιστορικής πρωτοβουλίας

Η ατζέντα WPS θεσμοθετήθηκε το 2000 με το Ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Για πρώτη φορά, το διεθνές σύστημα αναγνώρισε θεσμικά ότι οι γυναίκες δεν είναι απλώς θύματα πολέμου αλλά κρίσιμοι παράγοντες στη διαχείριση συγκρούσεων, στις ειρηνευτικές διαδικασίες και στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση.

Το ψήφισμα καλούσε τα κράτη να ενσωματώσουν τη διάσταση του φύλου:

• στην πρόληψη συγκρούσεων,
• στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις,
• στις ειρηνευτικές αποστολές,
• καθώς και στις διαδικασίες αποκατάστασης μετά από πόλεμο.

Έκτοτε, δεκάδες χώρες υιοθέτησαν εθνικά σχέδια δράσης, ενώ η ατζέντα WPS εξελίχθηκε σε βασικό πυλώνα της διεθνούς πολιτικής ασφάλειας με έμφυλη διάσταση.

Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του SIPRI, το πλαίσιο αυτό βρίσκεται πλέον «σε κρίσιμο σταυροδρόμι».

Η μελέτη υπογραμμίζει τρεις βασικές εξελίξεις που υπονομεύουν την πρόοδο:

1. Ραγδαία αύξηση στρατιωτικών δαπανών Οι διεθνείς εντάσεις και οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί οδηγούν πολλές κυβερνήσεις να δίνουν προτεραιότητα στην ενίσχυση των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων, συχνά εις βάρος των επενδύσεων σε προγράμματα πρόληψης συγκρούσεων και ειρηνευτικής οικοδόμησης.

2. Μείωση χρηματοδότησης για ειρήνη και ανάπτυξη Τα κονδύλια για μη στρατιωτικές παρεμβάσεις –όπως η διαμεσολάβηση, η κοινωνική συμφιλίωση και η ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων– εμφανίζουν σταδιακή υποχώρηση, περιορίζοντας τις δυνατότητες υλοποίησης της ατζέντας WPS.

3. Πολιτικές αντιδράσεις στην ισότητα των φύλων Σε πολλές χώρες καταγράφεται άνοδος κινημάτων και πολιτικών αφηγήσεων που αμφισβητούν τις πολιτικές ισότητας των φύλων, γεγονός που επηρεάζει και τη στήριξη προς διεθνείς πρωτοβουλίες όπως η WPS.

Γιατί η συμμετοχή των γυναικών θεωρείται κρίσιμη

Πλήθος ερευνών δείχνει ότι οι ειρηνευτικές συμφωνίες στις οποίες συμμετέχουν γυναίκες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να διαρκέσουν μακροπρόθεσμα. Παρά τα στοιχεία αυτά, η εκπροσώπηση των γυναικών στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις παραμένει περιορισμένη.

Η έκθεση επισημαίνει ότι, χωρίς ουσιαστική πολιτική βούληση και επαρκή χρηματοδότηση, η διεθνής ατζέντα κινδυνεύει να παραμείνει περισσότερο διακηρυκτική παρά πρακτικά εφαρμοσμένη.

Το μέλλον της ατζέντας

Καθώς συμπληρώνονται 25 χρόνια από την υιοθέτηση του ψηφίσματος 1325, διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών προειδοποιούν ότι η ατζέντα Women, Peace and Security χρειάζεται ανανεωμένη πολιτική στήριξη, σταθερή χρηματοδότηση και ουσιαστική ενσωμάτωση στις στρατηγικές ασφάλειας.

Σε έναν κόσμο όπου οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται και οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στις διαδικασίες ειρήνης δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ισότητας, αλλά στρατηγική προϋπόθεση για βιώσιμη ασφάλεια.

Με πληροφορίες από: Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, διεθνείς αναλύσεις για την ατζέντα Women, Peace and Security