Η «σιωπηλή κατάρρευση» του διεθνούς δικαίου: επιστροφή στη δεκαετία του 1930;

Μετά τον Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και την ανείπωτη απώλεια ζωών, οι νικήτριες δυνάμεις επιχείρησαν να οικοδομήσουν ένα σύστημα που θα απέτρεπε την επανάληψη της καταστροφής. Δημιούργησαν τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, με στόχο τη διατήρηση της ειρήνης, την αποτροπή της επιθετικότητας και την ειρηνική επίλυση διαφορών.

Ωστόσο, σχεδόν έναν αιώνα μετά την ίδρυση της Κοινωνία των Εθνών, η ιστορία φαίνεται να επαναλαμβάνεται.

Από τη Κοινωνία των Εθνών στον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών: ένα déjà vu αποτυχίας

Η Κοινωνία των Εθνών, που ιδρύθηκε το 1920 μετά τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, βασίστηκε στο όραμα του Woodrow Wilson για συλλογική ασφάλεια.

Ο στόχος ήταν σαφής:

• μείωση του πολέμου ως εργαλείου πολιτικής
• επίλυση διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων
• δημιουργία ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας

Όμως, στη δεκαετία του 1930, η αποτυχία της να ανακόψει επιθετικές ενέργειες ισχυρών κρατών υπονόμευσε πλήρως την αξιοπιστία της.

Τα ιστορικά παραδείγματα της κατάρρευσης

• Το 1931, η Ιαπωνία εισέβαλε στη Μαντζουρία χωρίς ουσιαστικές κυρώσεις
• Το 1935, η Ιταλία του Benito Mussolini κατέλαβε την Αιθιοπία
• Το 1936, η Γερμανία του Adolf Hitler παραβίασε τις διεθνείς συνθήκες στη Ρηνανία

Σε όλες τις περιπτώσεις, η διεθνής κοινότητα καταδίκασε — αλλά δεν έδρασε.

Το αποτέλεσμα ήταν η πλήρης απαξίωση του συστήματος και τελικά η έκρηξη του πολέμου.

ΟΗΕ: θεσμική παράλυση στον 21ο αιώνα

Σήμερα, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αντιμετωπίζει παρόμοια κρίση αξιοπιστίας.

Η βασική του αρχή — συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων — καταρρέει όταν αυτές συγκρούονται άμεσα.

Η κρίση στην Ουκρανία

Η ρωσική εισβολή το 2022 αποτέλεσε κρίσιμο τεστ:

• Η Ρωσία είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας
• Διαθέτει δικαίωμα βέτο
• Είναι ταυτόχρονα μέρος της σύγκρουσης

Το αποτέλεσμα;

•  πλήρης αδυναμία του ΟΗΕ να επιβάλει λύση.

Η κρίση στη Γάζα

Μετά τις εξελίξεις της 7ης Οκτωβρίου, το Λωρίδα της Γάζας μετατράπηκε σε επίκεντρο μιας από τις πιο σοβαρές ανθρωπιστικές κρίσεις.

• Ψηφίσματα για κατάπαυση πυρός μπλοκαρίστηκαν
• Καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπιστικού δικαίου πολλαπλασιάστηκαν
• Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ζήτησε εντάλματα σύλληψης

Ακόμη και όταν θεσμοί κινούνται, η εφαρμογή παραμένει περιορισμένη.

Βενεζουέλα και το ζήτημα κυριαρχίας

Η σύλληψη του Nicolás Maduro το 2026 από τις Ηνωμένες Πολιτείες εγείρει κρίσιμα νομικά ζητήματα:

• παραβίαση κρατικής κυριαρχίας
• παραβίαση αρχής μη επέμβασης
• αμφισβήτηση της ασυλίας αρχηγών κρατών

Πρόκειται για ενέργειες που, υπό άλλες συνθήκες, θα προκαλούσαν σοβαρή διεθνή αντίδραση.

Επιθέσεις στο Ιράν και επιλεκτική εφαρμογή δικαίου

Οι επιθέσεις των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ κατά του Ιράν το 2026 ενισχύουν το ίδιο μοτίβο:

• χρήση βίας χωρίς σαφή νομιμοποίηση
• απουσία ουσιαστικής καταδίκης
• επιλεκτική αντίδραση του Συμβουλίου Ασφαλείας

Αντίθετα, καταδικάστηκαν οι αντίποινες ενέργειες.

•  Αυτό ενισχύει την αντίληψη ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά.

Η επιστροφή στη λογική της ισχύος

Η πιο ανησυχητική εξέλιξη είναι η αλλαγή νοοτροπίας:

• Τα κράτη επενδύουν περισσότερο σε στρατιωτική ισχύ
• Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς μειώνεται
• Η λογική του “self-help” επανέρχεται

Αυτό ακριβώς συνέβη στη δεκαετία του 1930.

Η ιστορική αναλογία δεν είναι απλώς ρητορική. Είναι προειδοποίηση.

Όταν οι θεσμοί αποτυγχάνουν, η ισχύς επιστρέφει ως ο μόνος κανόνας.

Η πορεία που διαγράφεται θυμίζει έντονα την εποχή πριν τον Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Και αν η ιστορία διδάσκει κάτι, είναι ότι η απαξίωση του διεθνούς δικαίου δεν οδηγεί σε σταθερότητα — αλλά σε σύγκρουση.

Πηγή: pagenews.gr