Scope: Η Μέση Ανατολή ανοίγει νέο μέτωπο κινδύνου για τις ευρωπαϊκές τράπεζες

Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο έναν νέο κύκλο ανησυχίας για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, όχι επειδή οι τράπεζες της Ευρώπης έχουν μεγάλη άμεση έκθεση στην περιοχή, αλλά επειδή οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής αναταραχής μπορούν να διαχυθούν σε ολόκληρη την οικονομία. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας ανάλυσης της Scope Ratings, η οποία στέλνει ένα προειδοποιητικό μήνυμα: ο κίνδυνος δεν είναι ορατός μόνο στους ισολογισμούς, αλλά και στο μακροοικονομικό περιβάλλον που μπορεί να γίνει αισθητά πιο δύσκολο για τις ευρωπαϊκές τράπεζες τους επόμενους μήνες.

Η έκθεση επισημαίνει ότι ο τραπεζικός κλάδος μπαίνει σε αυτή τη φάση αναταραχής με ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη σε σχέση με προηγούμενες περιόδους κρίσης. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες διαθέτουν, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητική κεφαλαιακή βάση, επαρκή ρευστότητα και περιορισμένη άμεση έκθεση στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι θωρακισμένες. Αντιθέτως, το βασικό ρίσκο μετατοπίζεται από το άμεσο στο έμμεσο επίπεδο, εκεί όπου το ενεργειακό κόστος, η επιβράδυνση της ανάπτυξης, η άνοδος της μεταβλητότητας και οι πιέσεις στη χρηματοδότηση μπορούν να διαμορφώσουν ένα πολύ πιο απαιτητικό τοπίο.

Η άμεση έκθεση παραμένει μικρή, αλλά δεν είναι εκεί η ουσία

Η Scope στέκεται εξαρχής σε ένα σημείο που έχει ιδιαίτερη σημασία: οι τράπεζες που εποπτεύονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχουν πολύ περιορισμένη άμεση έκθεση στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την ανάλυση, η συνολική αυτή έκθεση αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1% του ενεργητικού τους, γεγονός που περιορίζει αισθητά τον κίνδυνο ενός άμεσου χτυπήματος στους ισολογισμούς.

Η άμεση έκθεση στο Ιράν χαρακτηρίζεται ουσιαστικά αμελητέα, ενώ η παρουσία των ευρωπαϊκών τραπεζών σε άλλες χώρες της περιοχής αφορά κυρίως κρατικούς τίτλους και θέσεις σε παράγωγα, οι οποίες παραμένουν αναλογικά μικρές. Με απλά λόγια, η Scope δεν βλέπει τον κίνδυνο να προέρχεται από μια ξαφνική απομείωση μεγάλων τραπεζικών χαρτοφυλακίων λόγω της περιοχής. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού: στο πώς μια γεωπολιτική κρίση μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό σοκ για την Ευρώπη.

Ενέργεια, ανάπτυξη και αγορές είναι οι τρεις μεγάλοι δίαυλοι μετάδοσης

Οι αναλυτές της Scope, Marco Troiano και Ángela Cruz, τονίζουν ότι οι μεγαλύτερες απειλές για τις ευρωπαϊκές τράπεζες συνδέονται με τις δευτερογενείς επιδράσεις μιας κρίσης που θα έχει μεγαλύτερη διάρκεια ή μεγαλύτερη ένταση από όση προεξοφλεί σήμερα η αγορά. Το πρώτο και πιο άμεσο πεδίο κινδύνου είναι η ενέργεια.

Αν η σύγκρουση παραταθεί και οδηγήσει σε διατηρήσιμα υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τότε η ευρωπαϊκή οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο ενεργειακό σοκ. Αυτό σημαίνει ακριβότερη παραγωγή για τη βιομηχανία, μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά, επιβάρυνση του πληθωρισμού και συνολικά ασθενέστερη αναπτυξιακή δυναμική.

Το δεύτερο πεδίο κινδύνου είναι η ίδια η οικονομική ανάπτυξη. Μια Ευρώπη που θα δει το ενεργειακό κόστος να παραμένει αυξημένο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα είναι πιθανό να αναπτυχθεί με χαμηλότερους ρυθμούς. Και όταν η ανάπτυξη υποχωρεί, οι τράπεζες βλέπουν αναπόφευκτα να επηρεάζεται η δυναμική των δανείων τους, τόσο σε επίπεδο νέας ζήτησης όσο και σε επίπεδο ποιότητας αποπληρωμής.

Το τρίτο μέτωπο αφορά τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης. Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, η μεταβλητότητα αυξάνεται, τα spreads διευρύνονται και το κόστος πρόσβασης στις αγορές ανεβαίνει. Αυτό δεν πλήττει όλες τις τράπεζες στον ίδιο βαθμό, αλλά αποτελεί σοβαρό δίαυλο μετάδοσης πίεσης, ειδικά για τα πιστωτικά ιδρύματα που εξαρτώνται περισσότερο από τέτοιου είδους χρηματοδότηση.

Ένα νέο ενεργειακό σοκ μπορεί να αλλάξει την εικόνα των τραπεζών

Η Scope ξεκαθαρίζει ότι ένα παρατεταμένο σοκ στην ενέργεια δεν θα λειτουργούσε μόνο ως εξωτερική ενόχληση για τις τράπεζες. Θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά τις συνθήκες λειτουργίας τους. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η χαμηλότερη ανάπτυξη και μια ενδεχόμενη ανοδική αναθεώρηση των επιτοκίων για την αντιμετώπιση νέων πληθωριστικών πιέσεων θα έπλητταν τόσο τη ζήτηση για νέα δάνεια όσο και την ποιότητα του ενεργητικού.

Οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, πιεσμένα από υψηλότερο ενεργειακό κόστος και μεγαλύτερη οικονομική αβεβαιότητα, θα περιόριζαν τις επενδυτικές και καταναλωτικές τους κινήσεις. Αυτό σημαίνει λιγότερα νέα δάνεια, ασθενέστερη πιστωτική επέκταση και μεγαλύτερη προσοχή από τις τράπεζες ως προς το ρίσκο που αναλαμβάνουν.

Παράλληλα, η επιβάρυνση ορισμένων κλάδων της οικονομίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας συγκεκριμένων χαρτοφυλακίων. Και αυτό είναι το σημείο όπου η γεωπολιτική κρίση μετατρέπεται σταδιακά σε τραπεζικό πρόβλημα.

Η διπλή όψη των επιτοκίων για τις τράπεζες

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι απολύτως μονοδιάστατη. Η Scope αναγνωρίζει ότι ένα περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να λειτουργήσει και υποστηρικτικά για τα τραπεζικά αποτελέσματα. Σε πολλές αγορές, οι τράπεζες έχουν ισολογισμούς που παραμένουν ευαίσθητοι στις κινήσεις των επιτοκίων, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να ενισχύσουν τα καθαρά επιτοκιακά τους περιθώρια.

Όμως αυτή η θετική επίδραση δεν είναι αυτόματη ούτε εξασφαλισμένη. Θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι ίδιες οι τράπεζες θα κατορθώσουν να ελέγξουν το κόστος χρηματοδότησής τους. Εάν οι αγορές γίνουν πιο νευρικές και το κόστος άντλησης κεφαλαίων ανέβει σημαντικά, τότε το όφελος από τα υψηλότερα επιτόκια μπορεί να εξουδετερωθεί ή και να ανατραπεί.

Με άλλα λόγια, τα υψηλότερα επιτόκια μπορεί να λειτουργούν ως ανάσα για τα έσοδα, αλλά μόνο υπό συνθήκες ελεγχόμενης πίεσης. Αν η κρίση στη Μέση Ανατολή μετατραπεί σε πιο βαθύ και επίμονο σοκ, η εξίσωση αλλάζει.

Οι κλάδοι που βρίσκονται πιο κοντά στην πίεση

Η Scope στέκεται ιδιαίτερα στην ποιότητα του ενεργητικού, προειδοποιώντας ότι ορισμένες κατηγορίες τραπεζών θα μπορούσαν να βρεθούν πιο εκτεθειμένες από άλλες. Ειδικά εκείνες που έχουν υψηλότερη παρουσία σε επιχειρηματικά δάνεια και ιδιαίτερα σε κλάδους ευάλωτους σε ενεργειακό σοκ, ενδέχεται να αισθανθούν εντονότερα τις πιέσεις.

Μεταξύ των τομέων που αναφέρονται ως πιο ευαίσθητοι περιλαμβάνονται η χημική βιομηχανία, τα μέταλλα και τα ορυχεία, τα φαρμακευτικά προϊόντα, η κλωστοϋφαντουργία, η ξυλεία και το χαρτί, αλλά και οι μεταφορές. Πρόκειται για δραστηριότητες όπου το ενεργειακό κόστος παίζει κρίσιμο ρόλο στη δομή των δαπανών και στην ανταγωνιστικότητα.

Εάν λοιπόν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε υψηλά επίπεδα, οι επιχειρήσεις αυτών των κλάδων μπορεί να δεχθούν ισχυρή πίεση στα περιθώρια κέρδους τους, κάτι που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αυξημένες καθυστερήσεις, αναδιαρθρώσεις ή νέες προβλέψεις για τις τράπεζες που τις χρηματοδοτούν.

Σε αντίθεση με το 2022, τα περιθώρια κρατικής στήριξης είναι πιο στενά

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο της ανάλυσης είναι η σύγκριση με το 2022, όταν η Ευρώπη απάντησε στο σοκ που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία με σημαντική δημοσιονομική επέκταση και ευρεία κρατική στήριξη προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Scope τονίζει ότι σήμερα το τοπίο είναι διαφορετικό.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι ήδη πιο επιβαρυμένες δημοσιονομικά, ενώ η ανάγκη για αυξημένες αμυντικές δαπάνες έχει περιορίσει σημαντικά τον διαθέσιμο χώρο για νέα μεγάλης κλίμακας μέτρα στήριξης. Αυτό σημαίνει ότι, αν επαναληφθεί ένα ισχυρό ενεργειακό σοκ, η πολιτική απάντηση ενδέχεται να είναι πιο περιορισμένη, πιο αργή ή πιο επιλεκτική σε σχέση με πριν.

Για τις τράπεζες, αυτό έχει μεγάλη σημασία. Όσο μικρότερη είναι η δυνατότητα του κράτους να απορροφήσει ένα μέρος του σοκ, τόσο περισσότερο αυξάνεται η πιθανότητα να μεταφερθούν οι πιέσεις στον ιδιωτικό τομέα και, κατά συνέπεια, στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Οι αγορές χονδρικής χρηματοδότησης γίνονται πιο εύθραυστες

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στη Scope και η κατάσταση στις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, οι οποίες αποτελούν έναν από τους πιο άμεσους διαύλους μετάδοσης της αναταραχής. Η έκθεση σημειώνει ότι οι αγορές αυτές έχουν γίνει πιο εύθραυστες μετά το ξέσπασμα των εχθροπραξιών, ενώ τα spreads στα τραπεζικά ομόλογα έχουν ήδη διευρυνθεί τις τελευταίες εβδομάδες.

Αυτό σημαίνει ότι για ορισμένους εκδότες το κόστος πρόσβασης στις αγορές έχει αυξηθεί, ενώ δεν αποκλείεται κάποιοι να επιλέξουν να καθυστερήσουν νέες εκδόσεις έως ότου υπάρξουν πιο σταθερές συνθήκες. Σε μια περίοδο αυξημένης μεταβλητότητας, η αναμονή μπορεί να φαντάζει λογική στρατηγική, αλλά δεν παύει να αποτελεί ένδειξη πίεσης.

Η εύθραυστη αυτή εικόνα δεν αφορά όλες τις ευρωπαϊκές τράπεζες με τον ίδιο τρόπο. Όσες βασίζονται περισσότερο στη χονδρική χρηματοδότηση εμφανίζονται πιο εκτεθειμένες σε ενδεχόμενη παρατεταμένη επιδείνωση του επενδυτικού κλίματος.

Οι καταθέσεις παραμένουν η μεγάλη άμυνα των τραπεζών

Παρά τις προειδοποιήσεις, η Scope δεν υιοθετεί έναν δραματικό τόνο για το σύνολο του κλάδου. Αντιθέτως, τονίζει ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές τράπεζες βρίσκονται σε γενικές γραμμές καλά τοποθετημένες ώστε να αντέξουν βραχυπρόθεσμες πιέσεις στις αγορές χρηματοδότησης. Το βασικό στήριγμα είναι η ισχυρή τους βάση σε καταθέσεις λιανικής, οι οποίες παραμένουν φθηνές, σχετικά σταθερές και σε πολλές περιπτώσεις υπερκαλύπτουν τα χαρτοφυλάκια εμπορικών δανείων.

Επιπλέον, πολλές τράπεζες διαθέτουν σημαντικά αποθέματα ρευστότητας, κάτι που λειτουργεί ως φυσικό μαξιλάρι σε περιόδους αναταραχής. Αυτό επιτρέπει στη Scope να εκτιμά ότι, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, οι περισσότερες τράπεζες της Ευρώπης μπορούν να αντέξουν μια νέα φάση χρηματοδοτικής νευρικότητας.

Όχι όλες οι χώρες με τον ίδιο βαθμό ευαλωτότητας

Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν εξετάζεται σε εθνικό επίπεδο. Η Scope επισημαίνει ότι υπάρχουν χώρες όπου οι τράπεζες βασίζονται περισσότερο στη χονδρική χρηματοδότηση, κάτι που τις καθιστά πιο ευάλωτες σε φάσεις μειωμένης ρευστότητας και επίμονης πίεσης στα spreads.

Αντίθετα, σε αγορές όπως η Σουηδία και η Δανία, όπου οι τράπεζες στηρίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στις καλυμμένες ομολογίες, οι κίνδυνοι εμφανίζονται πιο περιορισμένοι. Οι συγκεκριμένες αγορές τείνουν να παραμένουν λειτουργικές ακόμη και σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας, προσφέροντας ένα πιο ανθεκτικό πλαίσιο χρηματοδότησης.

Αυτή η διαφοροποίηση έχει σημασία, διότι υποδηλώνει ότι το πλήγμα από μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή δεν θα είναι ομοιόμορφο. Ορισμένα τραπεζικά συστήματα και συγκεκριμένα ιδρύματα ίσως πιεστούν περισσότερο, ανάλογα με τη δομή της χρηματοδότησής τους και το είδος των χαρτοφυλακίων τους.

Η μεγάλη εικόνα παραμένει σταθερή, αλλά οι κίνδυνοι αυξάνονται

Το βασικό μήνυμα της Scope είναι προσεκτικό αλλά σαφές. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν μπαίνουν σε αυτή τη φάση από θέση αδυναμίας. Αντιθέτως, διαθέτουν ισχυρότερη κεφαλαιακή και ρευστοποιητική βάση απ’ ό,τι στο παρελθόν. Όμως η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον αβεβαιότητας, στο οποίο οι κίνδυνοι περνούν έμμεσα από την ενέργεια, την οικονομία και τις αγορές στα τραπεζικά μεγέθη.

Η πραγματική δοκιμασία για τον κλάδο δεν θα κριθεί από την άμεση έκθεση στην περιοχή, αλλά από το πόσο παρατεταμένο θα είναι το γεωπολιτικό σοκ, πόσο θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή ανάπτυξη και πόσο ανθεκτικές θα αποδειχθούν οι αγορές χρηματοδότησης. Σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται και η ουσία της προειδοποίησης: το τραπεζικό σύστημα παραμένει ισχυρό, αλλά η κρίση μπορεί να το δοκιμάσει μέσα από οδούς που δεν φαίνονται εκ πρώτης όψεως στους ισολογισμούς.

Πηγή: Pagenews.gr