Ναυτιλιακή αγορά σε χάος: Η σύγκρουση στο Ιράν τη μετατρέπει σε «Άγρια Δύση»

Η παγκόσμια ναυτιλία εμπορευματοκιβωτίων βιώνει μια από τις πιο χαοτικές περιόδους της ιστορίας της, με τη Μέση Ανατολή να έχει μετατραπεί σε πεδίο «Άγριας Δύσης», όπως χαρακτηριστικά περιγράφουν στελέχη του κλάδου. Οι ιρανικές επιθέσεις σε ενεργειακές και λιμενικές υποδομές, σε συνδυασμό με το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και την επανεμφάνιση απειλών από τους Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, έχουν προκαλέσει πρωτοφανείς διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, εκτόξευση των ναύλων και ακραία φαινόμενα εγκατάλειψης εμπορευματοκιβωτίων σε απομακρυσμένα λιμάνια.

Στενά Ορμούζ κλειστά – Δρομολόγια σε αναστολή, ναύλοι σε ιστορικά υψηλά

Το κεντρικό πρόβλημα ξεκινά από τα Στενά του Ορμούζ, τον μοναδικό θαλάσσιο δίαυλο εξόδου για το 20-30% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικό μέρος του LNG. Μετά τις ιρανικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις του South Pars και άλλα κρίσιμα σημεία, η διέλευση έχει γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη ή αδύνατη για πολλά πλοία. Παράλληλα, η απειλή νέων επιθέσεων από τους Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα – που είχε κοστίσει ήδη δισεκατομμύρια το 2024-2025 – αναγκάζει τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές εταιρείες να αναστέλλουν κρατήσεις και να στρέφονται σε μακρύτερα δρομολόγια γύρω από την Αφρική.

Το αποτέλεσμα είναι άμεσο και δραματικό: οι ναύλοι spot για δρομολόγια από Ασία προς Ευρώπη και Μέση Ανατολή έχουν εκτοξευθεί σε επίπεδα που θυμίζουν τις χειρότερες ημέρες της πανδημίας και της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι ναυτιλιακοί όμιλοι Maersk, MSC, CMA CGM και Hapag-Lloyd ενημερώνουν συστηματικά τους πελάτες ότι δεν μπορούν να εγγυηθούν παράδοση στον αρχικό προορισμό, επικαλούμενοι παλαιότερες ρήτρες force majeure και general average που τους επιτρέπουν να αποβιβάζουν φορτία στο πλησιέστερο ασφαλές λιμάνι.

Εγκατάλειψη κοντέινερ σε Nhava Sheva, Khor Fakkan και Τζέντα – Οι πελάτες πληρώνουν το χάος

Η πρακτική αυτή έχει οδηγήσει σε ακραία περιστατικά. Εμπορευματοκιβώτια – συμπεριλαμβανομένων ψυγείων με ευπαθή προϊόντα – εγκαταλείπονται σε λιμάνια όπως το Nhava Sheva (Ινδία), το Khor Fakkan (ΗΑΕ) ή ακόμη και την Τζέντα (Σαουδική Αραβία), μακριά από τον αρχικό προορισμό στον Κόλπο. Οι ιδιοκτήτες των εμπορευμάτων καλούνται να επωμιστούν τεράστια πρόσθετα κόστη: αποθήκευση, εκτελωνισμό, χερσαίες μεταφορές μέσω φορτηγών ή τρένων, αλλαγή εγγράφων και συχνά απώλειες εμπορευμάτων λόγω καθυστερήσεων.

«Προς το παρόν, η κατάσταση είναι εντελώς άγρια», δήλωσε στους Financial Times ο Ντέιβιντ Όζαρντ, γενικός διευθυντής της John Mason International. «Αν δεν πληρώσουμε τις πρόσθετες χρεώσεις, οι ναυτιλιακές θέτουν τους λογαριασμούς μας σε αναμονή και μας κρατούν λύτρα». Παρόμοιες καταγγελίες έρχονται από μεγάλες βιομηχανίες. Ο Χακάν Μπουλγκουρλού, απερχόμενος CEO της Beko, χαρακτήρισε τις ναυτιλιακές εταιρείες «ουσιαστικά μια ολιγαρχία» και «πολύ καιροσκοπικές», κατηγορώντας τες ότι εκμεταλλεύονται την κρίση για να μετακυλίσουν κάθε κόστος στους πελάτες.

Φρέσκα προϊόντα και ευπαθή φορτία: Ο Μάρτιος γίνεται εφιάλτης για εξαγωγείς

Ιδιαίτερα σκληρά πλήττεται ο κλάδος των φρέσκων προϊόντων. Ο Φιλίπ Μπινάρ, γενικός εκπρόσωπος της Freshfel Europe, εξήγησε ότι ο Μάρτιος αποτελεί μήνα αιχμής για εξαγωγές φρούτων και λαχανικών από Ευρώπη προς Μέση Ανατολή. Πολλά κοντέινερ-ψυγεία (reefers) μεταφέρονται όσο πιο κοντά γίνεται – π.χ. στην Τζέντα – και από εκεί πρέπει να συνεχίσουν χερσαία.

«Αν πάτε στην Τζέντα, πρέπει να βρείτε χερσαία μεταφορά, και δεν είναι εύκολο – υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός», ανέφερε ο Μπινάρ. «Στη συνέχεια πρέπει να διασχίσετε σύνορα σε περίοδο αστάθειας, κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Τα φρούτα χρειάζονται συγκεκριμένα έγγραφα που συχνά πρέπει να αλλάξουν». Το αποτέλεσμα είναι τεράστιο επιπλέον κόστος και απώλειες, ενώ τα περιθώρια κέρδους στα φρέσκα προϊόντα είναι ελάχιστα, καθιστώντας αδύνατη την απορρόφηση των χρεώσεων χωρίς σοβαρές ζημιές.

Jebel Ali χτυπημένο – Συμφόρηση και ακυρώσεις σε όλα τα λιμάνια του Κόλπου

Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά τα πλήγματα στο Jebel Ali, το μεγαλύτερο και πιο κρίσιμο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων της περιοχής. Η ζημιά προκάλεσε συμφόρηση σε όλους τους εναλλακτικούς τερματικούς σταθμούς (Khor Fakkan, Abu Dhabi, Salalah, ακόμη και λιμάνια Ινδίας και Πακιστάν), με αποτέλεσμα καθυστερήσεις εβδομάδων, έλλειψη θέσεων ελλιμενισμού και ακυρώσεις δρομολογίων.

Οι ναυτιλιακές εταιρείες, επικαλούμενες συμβατικές ρήτρες, αφήνουν τα κοντέινερ στο πρώτο διαθέσιμο ασφαλές λιμάνι και χρεώνουν τους πελάτες για demurrage, detention, port charges και χερσαίες μεταφορές. Πολλοί εισαγωγείς και εξαγωγείς βρίσκονται σε απόγνωση, καθώς η άρνηση πληρωμής οδηγεί σε μπλοκάρισμα εμπορευμάτων και οικονομική ασφυξία.

Επόμενες εβδομάδες κρίσιμες – Ποιος θα πληρώσει το λογαριασμό;

Η ναυτιλιακή αγορά εμπορευματοκιβωτίων έχει εισέλθει σε φάση πλήρους αναρχίας, με τις μεγάλες εταιρείες να μετακυλίουν το ρίσκο και το κόστος στους πελάτες, ενώ οι γεωπολιτικές εντάσεις δεν δείχνουν σημάδια αποκλιμάκωσης. Οι εξαγωγείς ευπαθών προϊόντων, οι βιομηχανίες και οι λιανέμποροι καλούνται να απορροφήσουν δισεκατομμύρια σε πρόσθετα κόστη, ενώ η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα κινδυνεύει με νέο κύμα πληθωρισμού.

Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά ή η Ερυθρά Θάλασσα συνεχίσει να είναι αβέβαιη, οι ναύλοι ενδέχεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για μήνες, μετατρέποντας τη Μέση Ανατολή σε ένα από τα πιο ακριβά και απρόβλεπτα εμπορικά μέτωπα παγκοσμίως.

Πηγή: Pagenews.gr