Η υπόθεση του Κάθετου Διαδρόμου εισέρχεται σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της, καθώς η πλήρης αποτυχία της τελευταίας δημοπρασίας για τη δέσμευση δυναμικότητας μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ουκρανία επαναφέρει με ένταση το ερώτημα για το αν το φιλόδοξο αυτό εγχείρημα μπορεί να προχωρήσει άμεσα υπό τις σημερινές συνθήκες αγοράς. Το ενδιαφέρον των αγοραστών εμφανίζεται αισθητά αποδυναμωμένο, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από το ρυθμιστικό πλαίσιο έχει μετατρέψει την επόμενη προγραμματισμένη δημοπρασία, στα τέλη Απριλίου, σε ανοιχτό στοίχημα. Το σκηνικό αυτό εντείνει την πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία καλείται να δώσει σαφή κατεύθυνση για το προσωρινό καθεστώς των δημοπρασιών και για τη συνολική αρχιτεκτονική του έργου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου επέλεξε από το Χιούστον, στο περιθώριο του CERAWeek 2026, να στείλει ευθέως μήνυμα προς τις Βρυξέλλες. Μιλώντας στο Bloomberg, τόνισε ότι αποτελεί ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξαλείψει κάθε μορφή ρυθμιστικής αβεβαιότητας, ώστε η αγορά να προσφέρει στον ιδιωτικό τομέα την αίσθηση ενός αξιόπιστου, ασφαλούς και σταθερού πλαισίου. Η τοποθέτησή του δεν είχε μόνο τεχνικό χαρακτήρα, αλλά και καθαρό πολιτικό βάρος, καθώς η Αθήνα επιχειρεί να αναδείξει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο εμπορικό ή συγκυριακό, αλλά βαθιά θεσμικό.
Η αποτυχημένη δημοπρασία και το μήνυμα της αγοράς
Η τελευταία δημοπρασία κατέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο ότι οι συμμετέχοντες στην αγορά δεν είναι διατεθειμένοι, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή, να αναλάβουν νέες δεσμεύσεις υπό αβέβαιες συνθήκες. Η άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου, η λήξη του χειμώνα και η ύπαρξη εναλλακτικών οδών και πηγών προμήθειας λειτουργούν αποτρεπτικά για εμπορικές αποφάσεις που απαιτούν ορίζοντα, σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Η αγορά στέλνει το μήνυμα ότι, χωρίς καθαρό σήμα από την ΕΕ και χωρίς πιο ελκυστικούς όρους, ο Κάθετος Διάδρομος κινδυνεύει να παραμείνει γεωπολιτικά σημαντικός αλλά εμπορικά αδρανής.
Ήδη από τον Ιανουάριο είχαν καταγραφεί πολύ περιορισμένες προσφορές στις αντίστοιχες δημοπρασίες του διαδρόμου, δείχνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι στιγμιαίο, αλλά επαναλαμβανόμενο. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι το όραμα μεταφοράς αερίου από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας προς την Ουκρανία συναντά στην πράξη ισχυρές αντιστάσεις από τις ίδιες τις δυνάμεις της αγοράς, που σταθμίζουν το κόστος, τη ζήτηση και το ρίσκο σε πραγματικό χρόνο.
Η Κομισιόν στο επίκεντρο της πίεσης
Το κεντρικό ζήτημα πλέον είναι η τύχη του αιτήματος για παράταση του προσωρινού καθεστώτος δημοπρασιών έως το τέλος του τρέχοντος έτους φυσικού αερίου, δηλαδή έως τον Οκτώβριο του 2026. Οι εμπλεκόμενοι διαχειριστές έχουν ζητήσει περισσότερο χρόνο, εκτιμώντας ότι μια άμεση μετάβαση σε μόνιμη λύση δεν είναι εφικτή όσο παραμένουν ανοιχτά σειρά ρυθμιστικών και εμπορικών ζητημάτων. Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται να προκρίνει μια πιο οριστική διευθέτηση αντί για διαδοχικές προσωρινές παρατάσεις, χωρίς ωστόσο να έχει δώσει μέχρι στιγμής την τελική λύση που ζητούν οι εμπλεκόμενοι.
Αυτή ακριβώς η εκκρεμότητα είναι που τροφοδοτεί τη ρυθμιστική αβεβαιότητα στην οποία αναφέρθηκε ο Σταύρος Παπασταύρου. Όσο η Επιτροπή δεν ξεκαθαρίζει αν εγκρίνει την παράταση ή αν επιμένει σε διαφορετικό μοντέλο, τόσο δυσκολεύει η προετοιμασία της επόμενης δημοπρασίας. Και όσο αυτή η ασάφεια παρατείνεται, τόσο περισσότερο ενισχύεται η εκτίμηση ότι ακόμη και αν η δημοπρασία της 27ης Απριλίου προχωρήσει τυπικά, είναι πιθανό να αποτύχει και πάλι.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αλλάζει τους υπολογισμούς
Το πρόβλημα του Κάθετου Διαδρόμου δεν εξελίσσεται σε κενό αέρος. Η νέα αναταραχή στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει τη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας και έχει επηρεάσει συνολικά το επενδυτικό κλίμα και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί ήδη στενά την κατάσταση στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ έχει προχωρήσει και σε επικαιροποιημένη καθοδήγηση για την εφαρμογή του REPowerEU Gas Regulation, ακριβώς επειδή η συγκυρία απαιτεί μεγαλύτερη ευελιξία και αποφυγή περιττών εμποδίων στις εισαγωγές μη ρωσικού αερίου.
Η αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και η αβεβαιότητα για τη συνέχεια της σύγκρουσης οδηγούν πολλούς αγοραστές σε στάση αναμονής. Για την Ουκρανία, που είναι ο τελικός και πιο πολιτικά κρίσιμος αποδέκτης αυτής της διαδρομής, η χρήση αποθεμάτων αντί για νέες προμήθειες σε υψηλότερες τιμές γίνεται μια πιο λογική βραχυπρόθεσμη επιλογή. Αυτό, όμως, αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο τη ζήτηση που θα μπορούσε να στηρίξει εμπορικά τον διάδρομο την τρέχουσα περίοδο. Η αρνητική συγκυρία, επομένως, λειτουργεί σωρευτικά: υψηλότερες τιμές, γεωπολιτικό ρίσκο και ρυθμιστική ασάφεια συμπιέζουν το ενδιαφέρον για νέες δεσμεύσεις.
Ο Κάθετος Διάδρομος ως γεωπολιτικό project
Παρά τις δυσκολίες, η γεωπολιτική σημασία του έργου παραμένει πολύ μεγάλη. Ο ίδιος ο Παπασταύρου περιέγραψε τον Κάθετο Διάδρομο ως ένα εγχείρημα που ουσιαστικά επανασχεδιάζει την περιοχή, επανασυνδέοντας χώρες που για δεκαετίες ήταν διαιρεμένες από την ιστορία, την ιδεολογία και τη γεωγραφία. Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη βούληση της ελληνικής πλευράς να παρουσιάσει τον διάδρομο όχι απλώς ως έναν ακόμη αγωγό ή εμπορική διαδρομή, αλλά ως στρατηγική υποδομή που ενισχύει τη συνοχή της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Αυτή η γεωπολιτική διάσταση είχε αναδειχθεί και από το Reuters νωρίτερα μέσα στον Μάρτιο, όταν περιέγραφε τον Κάθετο Διάδρομο ως “ναυαρχίδα” της αμερικανοευρωπαϊκής προσπάθειας για ταχύτερη ροή μη ρωσικού αερίου προς τις πιο ευάλωτες αγορές της Ευρώπης. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο ενεργειακού κόμβου με διευρυμένη περιφερειακή ακτινοβολία, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να βλέπουν στο project ένα εργαλείο ενίσχυσης της ενεργειακής διαφοροποίησης της περιοχής.
Οι αμερικανικές πιέσεις και το διεθνές παρασκήνιο
Η αμερικανική πλευρά έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θεωρεί κρίσιμη την επιτάχυνση των ροών LNG προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία. Το Reuters είχε αναφέρει από τον Φεβρουάριο ότι ελληνική κοινοπραξία προωθεί πολυετή συμφωνία αμερικανικού LNG ακριβώς για να στηρίξει τη νότια ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης, ενώ παράλληλα προχωρούσαν και οι πρώτες κινήσεις φυσικής παράδοσης φορτίων προς την Ουκρανία μέσω της διαδρομής Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Μολδαβίας.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν οι αγορές εμφανίζονται σήμερα επιφυλακτικές, το project δεν παύει να υποστηρίζεται έντονα σε διπλωματικό και στρατηγικό επίπεδο. Το ενδιαφέρον αυτό συνδέεται και με ευρύτερες αμερικανικές στοχεύσεις για ενίσχυση των διατλαντικών ενεργειακών δεσμών, αλλά και με την επιθυμία να εδραιωθούν μακροπρόθεσμα δίκτυα διάθεσης αμερικανικού LNG στην Ευρώπη. Η πίεση προς τις Βρυξέλλες για καθαρές αποφάσεις δεν είναι επομένως μόνο ελληνική, αλλά εντάσσεται σε ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό κάδρο.
Τα επόμενα ορόσημα σε Αίγυπτο και Κροατία
Το αμέσως επόμενο διάστημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ενεργειακή διπλωματία θα συνεχιστεί σε δύο κρίσιμα διεθνή φόρα. Το Egypt Energy Show 2026, που πραγματοποιείται από τις 30 Μαρτίου έως την 1η Απριλίου υπό την αιγίδα του Προέδρου της Αιγύπτου Abdel Fattah El Sisi, αναμένεται να αποτελέσει σημείο επαφής για τους εμπλεκομένους, εφόσον βέβαια οι συνθήκες ασφαλείας το επιτρέψουν. Παράλληλα, στις 28 και 29 Απριλίου, η Κροατία φιλοξενεί συνάντηση στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας των Τριών Θαλασσών, μια πλατφόρμα που συνδέεται στενά με την αναβάθμιση των υποδομών στην περιοχή μεταξύ Αδριατικής, Βαλτικής και Μαύρης Θάλασσας.
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Πρωτοβουλία των Τριών Θαλασσών λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως πεδίο στρατηγικής σύνδεσης ενεργειακών, μεταφορικών και ψηφιακών δικτύων, με την Ελλάδα να εμφανίζεται πλέον ως κρίσιμος κρίκος που συνδέει την ευρωπαϊκή ενδοχώρα με τη Μεσόγειο και τις πύλες εισαγωγής LNG. Έτσι, ο Κάθετος Διάδρομος δεν θα αποτελέσει μόνο τεχνικό θέμα διαχειριστών και ρυθμιστικών αρχών, αλλά και ευρύτερο πολιτικό θέμα υψηλής στρατηγικής σημασίας.
Το κρίσιμο ερώτημα για την Ευρώπη
Το πραγματικό διακύβευμα πλέον δεν είναι μόνο αν θα γίνει η δημοπρασία της 27ης Απριλίου, αλλά αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μετατρέψει ένα πολιτικά ελκυστικό σχέδιο σε λειτουργικό μηχανισμό αγοράς. Αν η Επιτροπή δεν δώσει σύντομα σαφή σήματα, η αγορά θα συνεχίσει να στέκεται επιφυλακτική και οι επαναλαμβανόμενες αποτυχίες δημοπρασιών θα υπονομεύουν την αξιοπιστία του ίδιου του project. Από την άλλη, μια έγκαιρη παρέμβαση που θα μειώσει τη ρυθμιστική ασάφεια θα μπορούσε να διασώσει το εγχείρημα, έστω και προσωρινά, μέχρι να ωριμάσουν περισσότερο οι εμπορικές συνθήκες.
Η δημόσια τοποθέτηση του Σταύρου Παπασταύρου από το Χιούστον αποτυπώνει ακριβώς αυτή την πίεση. Η Αθήνα ζητά από την Κομισιόν να αναλάβει την ευθύνη της και να προσφέρει το ρυθμιστικό περιβάλλον που χρειάζεται η αγορά για να κινηθεί. Αν αυτό δεν συμβεί άμεσα, η υπόθεση της μεταφοράς ποσοτήτων φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Ουκρανία κινδυνεύει να μείνει ξανά μετέωρη, με τη δημοπρασία του Απριλίου να βρίσκεται ήδη, ουσιαστικά, στον αέρα.
Πηγή: Pagenews.gr