Η νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή έχει επαναφέρει με ένταση τον φόβο μιας ευρύτερης ενεργειακής και οικονομικής κρίσης, την ώρα που οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν σε ιστορικά υψηλή ζώνη και οι αγορές παρακολουθούν με νευρικότητα κάθε νέα εξέλιξη γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση του επικεφαλής της BlackRock, Λάρι Φινκ, αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς δεν περιορίζεται σε μια γενική προειδοποίηση για αναταράξεις, αλλά θέτει ανοιχτά το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας ύφεσης αν η τιμή του πετρελαίου κινηθεί σταθερά προς τα 150 δολάρια το βαρέλι.
Ο Φινκ, μιλώντας στο BBC, περιέγραψε δύο ακραία αλλά, κατά την εκτίμησή του, ρεαλιστικά σενάρια για το πώς μπορεί να εξελιχθεί η κατάσταση. Το πρώτο είναι η σύγκρουση να αποκλιμακωθεί, το Ιράν να πάψει να θεωρείται μόνιμη απειλή για το εμπόριο και τη ναυσιπλοΐα και οι ενεργειακές αγορές να επιστρέψουν σε πιο ομαλή λειτουργία. Το δεύτερο είναι πολύ πιο σκοτεινό: ακόμη κι αν σταματήσει ο πόλεμος, το Ιράν να συνεχίσει να θεωρείται απειλή για το εμπόριο, το Ορμούζ και τη συνολική σταθερότητα του Κόλπου, οδηγώντας σε χρόνια πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια, πιο κοντά στα 150. Σε αυτό το ενδεχόμενο, όπως είπε ο ίδιος, «θα έχουμε παγκόσμια ύφεση».
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το σοκ στην ενέργεια
Οι δηλώσεις του δεν έρχονται σε κενό αέρος. Το Reuters σημειώνει ότι ο πόλεμος έχει προκαλέσει απότομη άνοδο και ακραία μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου, ενώ η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχει περιορίσει δραστικά τις αποστολές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πρόκειται για μια θαλάσσια δίοδο από την οποία σε κανονικές συνθήκες περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς αργού και φυσικού αερίου, κάτι που εξηγεί γιατί κάθε αναταραχή εκεί μεταφράζεται σχεδόν αμέσως σε διεθνές οικονομικό σοκ.
Η ανησυχία αυτή δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις ή τις αγορές, αλλά αγγίζει άμεσα και τα νοικοκυριά. Ο ίδιος ο Φινκ υπογράμμισε ότι οι αυξημένοι ενεργειακοί λογαριασμοί λειτουργούν σαν ένας ιδιαίτερα οπισθοδρομικός φόρος, που πλήττει δυσανάλογα τους πιο αδύναμους οικονομικά. Με άλλα λόγια, όταν το πετρέλαιο και συνολικά η ενέργεια ακριβαίνουν τόσο πολύ, το βάρος δεν κατανέμεται ισότιμα: οι φτωχότεροι χάνουν μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματός τους, ενώ οι πιέσεις στην κατανάλωση και στην οικονομική δραστηριότητα μετατρέπονται γρήγορα σε ευρύτερο μακροοικονομικό πρόβλημα.
Γιατί οι προειδοποιήσεις της BlackRock έχουν ειδικό βάρος
Οι τοποθετήσεις του Λάρι Φινκ δεν περνούν απαρατήρητες, όχι μόνο λόγω της επιρροής του ίδιου, αλλά και επειδή η BlackRock είναι ο μεγαλύτερος διαχειριστής κεφαλαίων στον κόσμο. Σύμφωνα με το Reuters, πρόκειται για τον επικεφαλής ενός ομίλου που παρακολουθεί από την κορυφή της αγοράς τις παγκόσμιες ροές κεφαλαίου και τις μεγάλες γεωοικονομικές μεταβολές. Όταν ένας τέτοιος παίκτης μιλά ανοιχτά για ενδεχόμενο έντονης και απότομης παγκόσμιας ύφεσης, το μήνυμα που εκπέμπεται προς τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές είναι σαφές: η ενεργειακή κρίση δεν είναι απλώς ζήτημα τιμών, αλλά δυνητικός καταλύτης μιας νέας παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης.
Η προειδοποίηση του Φινκ έρχεται επίσης σε μια στιγμή όπου η έννοια της ενεργειακής ασφάλειας επιστρέφει με ορμή στο επίκεντρο της δυτικής συζήτησης. Στη Βρετανία, η Offshore Energies UK προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι χωρίς μεγαλύτερη εγχώρια παραγωγή η χώρα κινδυνεύει να γίνει ολοένα και πιο εξαρτημένη από εισαγωγές ενέργειας «σε μια περίοδο αυξανόμενης παγκόσμιας αστάθειας». Ο οργανισμός τονίζει ότι μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές σημαίνει αυξημένη έκθεση σε διεθνή μεταβλητότητα, μεγαλύτερο γεωπολιτικό ρίσκο και ακριβότερη ενέργεια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ενεργειακή εξάρτηση και πολιτικός ρεαλισμός
Ένα από τα βασικά σημεία της παρέμβασης του Φινκ είναι ότι οι χώρες οφείλουν να αντιμετωπίζουν με περισσότερο ρεαλισμό την ενεργειακή τους εξάρτηση. Η λογική αυτή δεν αναιρεί τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές, αλλά επισημαίνει ότι σε μια περίοδο γεωπολιτικής αποσταθεροποίησης οι οικονομίες δεν μπορούν να λειτουργήσουν στηριζόμενες μόνο σε θεωρητικές παραδοχές ή σε μακροπρόθεσμα σχέδια μετάβασης. Η ανάγκη για διαφοροποίηση πηγών, για ενίσχυση της ανθεκτικότητας και για αποφυγή μονομερών εξαρτήσεων επανέρχεται έτσι ως άμεσο πολιτικό και οικονομικό ζητούμενο.
Αυτή η διάσταση εξηγεί γιατί η συζήτηση γύρω από την ενέργεια δεν αφορά πλέον μόνο την κλιματική πολιτική ή το κόστος παραγωγής, αλλά και την κοινωνική συνοχή. Σε μια νέα φάση ακριβής ενέργειας, το κόστος ζωής ανεβαίνει ταχύτερα, η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα πιέζεται και οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και στην κοινωνική προστασία. Η προειδοποίηση της BlackRock ουσιαστικά υπενθυμίζει ότι μια νέα παρατεταμένη πετρελαϊκή κρίση μπορεί να μετατραπεί πολύ πιο γρήγορα από όσο νομίζεται σε κρίση ανάπτυξης, απασχόλησης και εισοδήματος.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο ίδιο κάδρο
Η συνέντευξη του Φινκ δεν έμεινε μόνο στην ενέργεια. Ο επικεφαλής της BlackRock επανέφερε και το θέμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, επιμένοντας ότι δεν πρόκειται για φούσκα και ότι οι τεράστιες επενδύσεις που κατευθύνονται στον κλάδο δεν είναι υπερβολικές, αλλά συνδέονται με τη στρατηγική απάντηση των ΗΠΑ και της Ευρώπης στην ενίσχυση της Κίνας. Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συνδέει άμεσα δύο από τα μεγαλύτερα θέματα της εποχής: την ενεργειακή ασφάλεια και τη νέα τεχνολογική κούρσα.
Η σχέση αυτή δεν είναι καθόλου τυχαία. Τα μεγάλα data centers, οι υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και η βιομηχανία της ψηφιακής μετάβασης έχουν τεράστιες ενεργειακές ανάγκες. Άρα, μια περίοδος επίμονης ενεργειακής αστάθειας δεν απειλεί μόνο την τρέχουσα κατανάλωση ή τη βιομηχανία, αλλά και το ίδιο το υπόστρωμα πάνω στο οποίο χτίζεται η επόμενη φάση της παγκόσμιας ανάπτυξης. Ο Φινκ, υπερασπιζόμενος τις επενδύσεις στην ΤΝ, ουσιαστικά αναγνωρίζει ότι η τεχνολογική μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει ομαλά χωρίς σταθερό ενεργειακό υπόβαθρο.
Τι σημαίνει το σενάριο των 150 δολαρίων
Το πιο φορτισμένο σημείο των δηλώσεων του επικεφαλής της BlackRock ήταν, ασφαλώς, η αναφορά στο σενάριο του πετρελαίου κοντά στα 150 δολάρια. Μια τέτοια τιμή δεν θα σήμαινε απλώς ακριβότερα καύσιμα. Θα σήμαινε κύμα ανατιμήσεων σε μεταφορές, ηλεκτρισμό, βιομηχανική παραγωγή και τρόφιμα, ισχυρότερες πληθωριστικές πιέσεις, δυσκολότερες αποφάσεις για τις κεντρικές τράπεζες και νέα υποχώρηση της κατανάλωσης. Ο όρος παγκόσμια ύφεση που χρησιμοποίησε ο Φινκ δεν είναι υπερβολικός ακριβώς επειδή μια τόσο παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου θα χτυπούσε ταυτόχρονα την προσφορά, τη ζήτηση και την εμπιστοσύνη.
Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος άφησε ανοιχτό και ένα τελείως διαφορετικό μονοπάτι. Αν υπάρξει ουσιαστική διευθέτηση, αν η απειλή προς το εμπόριο και το Ορμούζ υποχωρήσει και αν το Ιράν πάψει να θεωρείται παράγοντας μόνιμης ανασφάλειας, τότε η αγορά ενέργειας θα μπορούσε να κινηθεί ξανά προς πολύ χαμηλότερα επίπεδα. Αυτή ακριβώς η αντίθεση ανάμεσα στα δύο «άκρα» είναι που κάνει τη σημερινή συγκυρία τόσο κρίσιμη: το εύρος των πιθανών εξελίξεων είναι τεράστιο και η απόσταση ανάμεσα στην ενεργειακή αποκλιμάκωση και στην παγκόσμια ύφεση μοιάζει μικρότερη από ποτέ.
Η ουσία, πάντως, παραμένει σαφής. Η Μέση Ανατολή δεν επηρεάζει μόνο τις αγορές πετρελαίου· επηρεάζει το σύνολο της παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας. Και η προειδοποίηση της BlackRock λειτουργεί ως ένα ηχηρό καμπανάκι ότι αν η σύγκρουση παραταθεί και οι ενεργειακές τιμές παγιωθούν σε ακραία επίπεδα, τότε ο κόσμος δεν θα βρεθεί αντιμέτωπος απλώς με μια ακόμα ακριβή ενεργειακή περίοδο, αλλά με έναν νέο κύκλο ύφεσης, ανισοτήτων και πολιτικής πίεσης.
Πηγή: Pagenews.gr