Η βιομηχανία της Πληροφορικής λατρεύει τις όμορφες μεταφορές. Επιλέξαμε τη λέξη «σύννεφο» για να περιγράψουμε τα εταιρικά μας κέντρα δεδομένων. Είναι μια λέξη που αποπνέει καθαρότητα. Φέρνει στο μυαλό κάτι το ελαφρύ και άυλο. Η πραγματικότητα διαφέρει. Το σύννεφο δεν βρίσκεται στον ουρανό. Αποτελείται από ατσάλι, τσιμέντο και χιλιάδες διακομιστές που καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας.
Σήμερα ζούμε το απόγειο μιας μεγάλης εταιρικής υποκρισίας. Από τη μία πλευρά τα διοικητικά συμβούλια πιέζουν τους Διευθυντές Πληροφορικής να υιοθετήσουν στρατηγικές Green Computing. Απαιτούν τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Από την άλλη πλευρά απαιτούν την άμεση ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάθε πτυχή της επιχείρησης. Αυτοί οι δύο στόχοι συγκρούονται μετωπικά. Ζητάμε πράσινη λειτουργία, ενώ ταυτόχρονα εγκαθιστούμε την πιο ενεργοβόρα τεχνολογία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Η χαμένη τέχνη της βελτιστοποίησης Αν γυρίσουμε τον χρόνο πίσω στις δεκαετίες του ογδόντα και του ενενήντα, θα συναντήσουμε μια διαφορετική φιλοσοφία. Στα πρώτα τεύχη των περιοδικών πληροφορικής η βελτιστοποίηση δεν αποτελούσε απλώς μια καλή πρακτική. Ήταν ζήτημα τεχνικής επιβίωσης. Οι πόροι του συστήματος ήταν περιορισμένοι. Ο προσωπικός υπολογιστής διέθετε μερικά kilobytes μνήμης. Οι δισκέτες χωρούσαν ελάχιστα δεδομένα.
Σε εκείνο το περιβάλλον οι προγραμματιστές μετρούσαν κάθε byte. Ο κώδικας έπρεπε να είναι κομψός, σφιχτός και αποδοτικός. Ένας αλγόριθμος που έλυνε ένα πρόβλημα σε λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου με ελάχιστη μνήμη αποτελούσε έργο τέχνης. Η κοινότητα των προγραμματιστών ένιωθε υπερηφάνεια για την οικονομία των πόρων. Η σπατάλη υπολογιστικής ισχύος αποτελούσε σημάδι κακού σχεδιασμού.
Η νοοτροπία αυτή έχει εξαφανιστεί. Η αφθονία της επεξεργαστικής ισχύος και η φθηνή αποθήκευση στο cloud μας έκαναν τεμπέληδες. Φτάσαμε στο σημείο να καίμε μεγαβάτ ενέργειας για να βάλουμε ένα τεράστιο γλωσσικό μοντέλο να γράψει ένα απλό email. Χρησιμοποιούμε νευρωνικά δίκτυα δισεκατομμυρίων παραμέτρων για να κάνουμε βασικές ταξινομήσεις κειμένου ή για να φτιάξουμε περιλήψεις συναντήσεων. Αυτό δεν είναι καινοτομία. Είναι υπολογιστική ύβρη.
Όταν εκπαιδεύεται ένα νέο μοντέλο, χιλιάδες κάρτες γραφικών δουλεύουν στο μέγιστο φορτίο για μήνες. Η διαδικασία αυτή δεν θυμίζει τον προσεκτικό σχεδιασμό του παρελθόντος. Μοιάζει με την πρακτική μιας βαριάς βιομηχανίας που καίει κάρβουνο για να παράγει φθηνά προϊόντα. Η πληροφορική έχασε την πειθαρχία της. Επιβραβεύουμε την ωμή βία αντί για την έξυπνη μηχανική.
Το σκοτεινό μυστικό του νερού
Η συζήτηση για το περιβαλλοντικό κόστος περιορίζεται στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτό αποτελεί μόνο τη μισή εικόνα. Το πιο σκοτεινό μυστικό της τεχνητής νοημοσύνης είναι το νερό. Οι διακομιστές παράγουν τεράστια θερμότητα.
Για να μην καταστραφεί ο εξοπλισμός, τα κέντρα δεδομένων χρησιμοποιούν τεράστιους πύργους ψύξης. Αυτοί οι πύργοι βασίζονται στην εξάτμιση του νερού για να αποβάλουν τη θερμότητα. Δεν μπορούν να λειτουργήσουν με θαλασσινό ή βρώμικο νερό. Τα άλατα και τα σωματίδια καταστρέφουν τις σωληνώσεις. Απαιτούν καθαρό πόσιμο νερό. Τα νούμερα προκαλούν ίλιγγο. Μια μικρή συνεδρία με ένα δημοφιλές chatbot μπορεί να κοστίσει μισό λίτρο καθαρού νερού. Πολλαπλασιάστε αυτό το νούμερο με τα εκατομμύρια των χρηστών κάθε μέρα. Καταλήγουμε σε μια ανυπολόγιστη περιβαλλοντική ζημιά.
Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αντλούν δισεκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού κάθε χρόνο. Το κάνουν ακόμα και σε περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα ξηρασίας. Βλέπουμε τεράστια κέντρα δεδομένων να χτίζονται σε ερημικές περιοχές λόγω φθηνής γης. Εκεί καταναλώνουν τους υδάτινους πόρους ολόκληρων δήμων. Η βιομηχανία της πληροφορικής παίρνει ένα πολύτιμο φυσικό αγαθό και το μετατρέπει σε ατμό, για να δημιουργήσει αλγοριθμικές εικόνες ή για να γράψει νομικά κείμενα.
Την ώρα που οι κυβερνήσεις καλούν τους πολίτες να κάνουν οικονομία στο νερό του σπιτιού τους, οι διακομιστές μας καταπίνουν ποτάμια. Αυτή η διάσταση της τεχνολογίας απουσιάζει από τα εταιρικά συνέδρια. Αποτελεί μια άβολη αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα εντυπωσιακά γραφήματα της παραγωγικότητας.
Η δημιουργική λογιστική των ρύπων
Πώς καταφέρνουν οι κολοσσοί του cloud να διαφημίζουν τα πράσινα διαπιστευτήριά τους; Η απάντηση κρύβεται στη δημιουργική λογιστική των ρύπων. Είναι το φαινόμενο του πράσινου ξεπλύματος. Οι εταιρείες αγοράζουν πιστωτικά μόρια άνθρακα. Επενδύουν σε ένα αιολικό πάρκο σε άλλη ήπειρο. Χρηματοδοτούν τη φύτευση δέντρων. Στη συνέχεια αφαιρούν αυτούς τους ρύπους από το δικό τους αποτύπωμα στα χαρτιά.
Η πρακτική αυτή λειτουργεί σαν τα μεσαιωνικά συγχωροχάρτια. Η εταιρεία πληρώνει για να διαγράψει την περιβαλλοντική της επιβάρυνση. Η φυσική πραγματικότητα δεν ξεγελιέται από τα λογιστικά φύλλα. Οι ρύποι εκλύονται τοπικά. Το τοπικό δίκτυο ενέργειας επιβαρύνεται σήμερα. Τα δέντρα που φυτεύτηκαν θα χρειαστούν δεκαετίες για να απορροφήσουν το διοξείδιο του άνθρακα. Επιπλέον, πολλές επιχειρήσεις αποκρύπτουν τις εκπομπές της αλυσίδας εφοδιασμού. Αγνοούν το ενεργειακό κόστος κατασκευής των μικροτσίπ και την καταστροφή των παλιών υποδομών.
Αυτή η υποκρισία φτάνει μέχρι τα δικά μας τμήματα πληροφορικής. Ο IT Manager γράφει την ετήσια αναφορά βιωσιμότητας. Αναφέρει την ανακύκλωση παλιών υπολογιστών και την τοποθέτηση λαμπτήρων LED στα γραφεία. Την ίδια στιγμή εγκρίνει συμβόλαια σε cloud υπηρεσίες που τρέχουν αδηφάγα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης στο παρασκήνιο. Η εξίσωση δεν βγαίνει. Η περιβαλλοντική ευθύνη απλώς μεταφέρεται σε άλλους διακομιστές. Κρύβουμε τη σκόνη κάτω από το ψηφιακό χαλί.
Η επιστροφή στην πειθαρχία
Η λύση δεν βρίσκεται στην άρνηση της προόδου. Βρίσκεται στην επαναφορά της κοινής λογικής και της μηχανικής πειθαρχίας. Ως επαγγελματίες της τεχνολογίας πρέπει να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Η στροφή προς ένα πραγματικό Green Computing απαιτεί συγκεκριμένα βήματα και τεχνικές αποφάσεις.
1. Η Ερώτηση της Αναγκαιότητας: Η αλλαγή ξεκινάει με την αμφισβήτηση. Πριν εγκρίνουμε το επόμενο έργο τεχνητής νοημοσύνης, πρέπει να ρωτήσουμε τον λόγο υλοποίησης. Χρειάζεται το εταιρικό μας σύστημα ένα τεράστιο γλωσσικό μοντέλο για να κάνει απλές αναζητήσεις; Τις περισσότερες φορές παραδοσιακές βάσεις δεδομένων και παλαιότερες μέθοδοι μηχανικής μάθησης λύνουν το πρόβλημα με ένα κλάσμα του κόστους. Οφείλουμε να πούμε όχι στο μάρκετινγκ των εταιρειών λογισμικού που ενσωματώνουν AI σε κάθε μενού επειδή αποτελεί τη λέξη της μόδας.
2. Στροφή στα Μικρά Μοντέλα: Η τεχνική απάντηση στην υπερβολή βρίσκεται στα Μικρά Γλωσσικά Μοντέλα (Small Language Models). Αυτά τα μοντέλα αποτελούν εξειδικευμένα εργαλεία. Εκπαιδεύονται σε περιορισμένα εταιρικά δεδομένα. Εκτελούν συγκεκριμένες εργασίες. Δεν γράφουν μυθιστορήματα, αλλά κατανοούν την ορολογία της δικής σας επιχείρησης. Απαιτούν ελάχιστη επεξεργαστική ισχύ.
3. Επιστροφή στο Edge Computing: Η μεταφορά όλων των δεδομένων στο cloud κοστίζει σε ενέργεια. Η εκτέλεση των μικρών μοντέλων τοπικά, στον εξοπλισμό της εταιρείας ή ακόμα και στη συσκευή του χρήστη, προσφέρει τεράστια εξοικονόμηση. Το Edge Computing μειώνει την κίνηση στα δίκτυα. Ενισχύει την ταχύτητα απόκρισης. Ταυτόχρονα προστατεύει την ιδιωτικότητα των εταιρικών δεδομένων. Διατηρούμε την πληροφορία εντός των δικών μας τειχών.
Το πραγματικό πράσινο
Πραγματικό Green Computing δεν σημαίνει να αγοράζεις πιστοποιητικά άνθρακα για να δικαιολογήσεις κακές αρχιτεκτονικές επιλογές. Σημαίνει να γράφεις αποδοτικό κώδικα. Σημαίνει να επιλέγεις το κατάλληλο εργαλείο για τον αντίστοιχο σκοπό. Η δύναμη της τεχνολογίας δεν βρίσκεται στην κατανάλωση απεριόριστων πόρων. Βρίσκεται στην ικανότητά της να παράγει αξία με ελάχιστα μέσα.
Η βιομηχανία της πληροφορικής μεγάλωσε. Έχει τον δικό της αντίκτυπο στον φυσικό κόσμο. Δεν ζούμε σε ένα άυλο σύννεφο. Τα συστήματά μας αφήνουν σημάδια στο έδαφος και αντλούν νερό από τις δεξαμενές μας. Ήρθε η ώρα να θυμηθούμε την πειθαρχία των παλαιότερων δεκαετιών. Η δημιουργία κομψού και ελαφρού λογισμικού πρέπει να γίνει ο νέος κανόνας. Το μέλλον της επιχειρηματικής τεχνολογίας κρύβεται στην έξυπνη, στοχευμένη και ηθική διαχείριση των πόρων. Μόνο τότε το πράσινο στην οθόνη μας θα αντικατοπτρίζει την αλήθεια και όχι τον κώδικα ενός έξυπνου τμήματος πωλήσεων.
Πηγή: netweek.gr//Αλέξης Διακογιάννης, Senior Architect, EIB