Μερτς: «Συνδεδεμένη» Ουκρανία πριν την ένταξη – νέο μοντέλο-σοκ στην ΕΕ

ΝΕΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΝΤΑΞΗΣ Ή ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑ;

Σε μια στιγμή που η ευρωπαϊκή διεύρυνση έχει βαλτώσει ανάμεσα σε βέτο, εκλογικές ισορροπίες και θεσμική κόπωση, ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς ρίχνει στο τραπέζι μια πρόταση που ήδη προκαλεί αναταράξεις: η Ουκρανία να περάσει πρώτα σε καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» πριν την πλήρη ένταξη στην ΕΕ.

Μια ιδέα που, όπως παραδέχονται διπλωματικές πηγές, «δεν έχει ιστορικό προηγούμενο» και αγγίζει τα όρια ενός παράλληλου μοντέλου ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΕΡΤΣ

Σύμφωνα με επιστολή που απέστειλε στους ηγέτες της ΕΕ, η πρόταση Μερτς επιχειρεί να παρακάμψει το πολιτικό αδιέξοδο της πλήρους ένταξης, χωρίς όμως να παγώσει την προοπτική της.

Το νέο καθεστώς θα περιλαμβάνει:

• πρόσβαση της Ουκρανίας σε θεσμικά όργανα της ΕΕ (χωρίς δικαίωμα ψήφου)
• συμμετοχή σε επιλεγμένα ευρωπαϊκά προγράμματα
• σταδιακή οικονομική και θεσμική ενσωμάτωση
• και κυρίως, ένα είδος ευρωπαϊκής «ομπρέλας ασφάλειας»

Ο Μερτς σημειώνει χαρακτηριστικά:«Ήρθε η ώρα για καινοτόμες λύσεις που θα επιταχύνουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση της Ουκρανίας».

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ «ΒΟΜΒΑ»: ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΚΤΟΣ ΝΑΤΟ

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο είναι η ενεργοποίηση του άρθρου 42(7) της ΕΕ, που θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ουκρανία να ζητήσει βοήθεια από κράτη-μέλη σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης.

Στην πράξη, η πρόταση επιχειρεί να δημιουργήσει μια ευρωπαϊκή εκδοχή συλλογικής άμυνας, χωρίς ένταξη στο ΝΑΤΟ.

Διπλωμάτης στις Βρυξέλλες το περιέγραψε ωμά:«Είναι σαν να δίνεις ασπίδα χωρίς να δίνεις πλήρη είσοδο στο στρατόπεδο».

ΡΗΓΜΑ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ

Η πρόταση ήδη διχάζει.

• Υποστηρικτές τη βλέπουν ως «ρεαλιστική γέφυρα»
• Επικριτές τη χαρακτηρίζουν «θεσμικό υβρίδιο»
• Ουκρανικές πηγές επιμένουν στην πλήρη ένταξη χωρίς συμβολισμούς

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelenskyy έχει επανειλημμένα τονίσει ότι:«Δεν πολεμάμε για μια μισή Ευρώπη».

ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΤΗΣ ΔΙΕΥΡΥΝΣΗΣ

Η πρόταση Μερτς δεν έρχεται σε κενό.

Η διεύρυνση της ΕΕ προς την Ανατολή έχει παγώσει λόγω:

• βέτο κρατών-μελών
• θεσμικής κόπωσης στις Βρυξέλλες
• και φόβου για «υπερδιευρυμένη Ένωση χωρίς συνοχή»

Ταυτόχρονα, χώρες όπως η Μολδαβία και τα Δυτικά Βαλκάνια πιέζουν για επιτάχυνση, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό παζλ προτεραιοτήτων.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΥΡΑΣΗ

Η πρόταση Μερτς ερμηνεύεται από αρκετούς ως προσπάθεια «ξεμπλοκαρίσματος» μιας διαδικασίας που κινδυνεύει να μετατραπεί σε μόνιμη διαπραγμάτευση χωρίς τέλος.

Όμως οι επικριτές προειδοποιούν:

• δημιουργεί «δεύτερης κατηγορίας μέλη»
• μεταθέτει την πολιτική ευθύνη σε τεχνικά καθεστώτα
• και ανοίγει προηγούμενο για πολλαπλές ταχύτητες ένταξης

Ένας ευρωπαίος διπλωμάτης το συνοψίζει κυνικά:«Η ΕΕ δεν ξέρει πλέον αν επεκτείνεται ή αν ανακαλύπτει τρόπους να μην επεκτείνεται».

ΤΙ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ

Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί ενόψει των επόμενων Συνόδων Κορυφής, με στόχο μια πολιτική φόρμουλα που θα επιτρέψει:

• συνέχιση της ενταξιακής διαδικασίας
• αλλά και άμεση «πολιτική δέσμευση» προς το Κίεβο

Το αν η πρόταση Μερτς θα αποτελέσει ιστορική καινοτομία ή νέο ευρωπαϊκό τέλμα, θα κριθεί στις διαπραγματεύσεις των επόμενων μηνών — εκεί όπου η γεωπολιτική πίεση συναντά τα όρια της ευρωπαϊκής συναίνεσης.