Η αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί ένα ακόμη περιφερειακό επεισόδιο αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Πίσω από τις πυραυλικές απειλές, τις ναυτικές εντάσεις στον Περσικό Κόλπο και τις αμερικανικές κυρώσεις, διαμορφώνεται πλέον ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό πεδίο: η σταδιακή αναμέτρηση για τη μορφή της επόμενης παγκόσμιας τάξης.
Η κρίση Ιράν–ΗΠΑ εξελίσσεται σε ένα ιδιότυπο “εργαστήριο στρατηγικής φθοράς”, μέσα από το οποίο η Κίνα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τα όρια της αμερικανικής ισχύος. Για το Πεκίνο, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Τεχεράνη ή τη Μέση Ανατολή. Αφορά κυρίως το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διατηρήσουν τον ρόλο της μοναδικής παγκόσμιας υπερδύναμης ενώ βρίσκονται ταυτόχρονα αντιμέτωπες με πολλαπλές γεωπολιτικές κρίσεις.
Το τέλος της «εύκολης αποτροπής»
Για δεκαετίες, η αμερικανική στρατηγική βασιζόταν στην αντίληψη ότι η συντριπτική στρατιωτική και οικονομική υπεροχή της Ουάσινγκτον αρκούσε ώστε να αποτρέπει ή να εξαναγκάζει τους αντιπάλους της. Όμως η περίπτωση του Ιράν ανέδειξε ένα νέο μοντέλο σύγκρουσης.
Η Τεχεράνη δεν επιχείρησε ποτέ να νικήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ. Αντίθετα, επέλεξε μια στρατηγική διαρκούς κόστους:
- ασύμμετρες επιχειρήσεις,
- πίεση στη ναυσιπλοΐα,
- ενίσχυση περιφερειακών proxies,
- ενεργειακή αβεβαιότητα,
- οικονομική φθορά μέσω παρατεταμένης έντασης.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν απέδειξε ότι ακόμη και μια περιφερειακή δύναμη μπορεί να διαβρώσει την αποτελεσματικότητα μιας υπερδύναμης χωρίς να επιτύχει συμβατική στρατιωτική νίκη.
Η έννοια της αποτροπής μετατοπίζεται πλέον από την «ικανότητα καταστροφής» στην «ικανότητα επιβολής παρατεταμένου κόστους».
Η Κίνα βλέπει μια υπερδύναμη υπό πίεση
Στο Πεκίνο, η κρίση αναλύεται μέσα από το πρίσμα της λεγόμενης strategic overextension — της στρατηγικής υπερεπέκτασης. Κινέζοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια εξαιρετικά δαπανηρή πραγματικότητα:
- Ουκρανία,
- Μέση Ανατολή,
- Ινδο-Ειρηνικός,
- προστασία θαλάσσιων εμπορικών οδών,
- ενεργειακή σταθερότητα,
- εσωτερική πολιτική πόλωση.
Το βασικό ερώτημα για την Κίνα δεν είναι πλέον αν οι ΗΠΑ μπορούν να κερδίσουν έναν πόλεμο, αλλά αν μπορούν να διαχειριστούν πολλαπλές κρίσεις ταυτόχρονα χωρίς να εξαντλήσουν την οικονομική και πολιτική τους αντοχή.
Η ανησυχία αυτή αντανακλάται ήδη σε αμερικανικές στρατιωτικές αναλύσεις για:
- μείωση αποθεμάτων πυραύλων,
- πίεση στην αμυντική βιομηχανία,
- αυξημένο κόστος ναυτικών επιχειρήσεων,
- δυσκολίες ταυτόχρονης προβολής ισχύος σε διαφορετικά μέτωπα.
Το γεωπολιτικό κέρδος του Πεκίνου
Η κινεζική ηγεσία δεν χρειάζεται να συγκρουστεί άμεσα με την Ουάσινγκτον για να αποκομίσει στρατηγικά οφέλη. Η ίδια η αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως μηχανισμός απορρόφησης πόρων και πολιτικής προσοχής.
Όσο οι ΗΠΑ αναγκάζονται να διατηρούν στρατιωτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο και στην Ερυθρά Θάλασσα, τόσο περισσότερο διευρύνεται ο γεωπολιτικός χώρος κινήσεων της Κίνας:
- στην Ταϊβάν,
- στη Νότια Σινική Θάλασσα,
- στην Αφρική,
- στις ενεργειακές συμφωνίες του Global South.
Παράλληλα, το Πεκίνο επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως μια πιο «σταθερή» και οικονομικά προσανατολισμένη δύναμη, σε αντίθεση με μια Αμερική που — σύμφωνα με την κινεζική αφήγηση — βασίζεται υπερβολικά στη στρατιωτική πίεση και παράγει διεθνή αστάθεια.
Ο πόλεμος φθοράς ως νέο δόγμα ισχύος
Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη αυτής της κρίσης είναι ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα κράτη τη σύγχρονη ισχύ.
Στον Ψυχρό Πόλεμο, η ισχύς μετριόταν κυρίως:
- σε πυρηνικά όπλα,
- αεροπλανοφόρα,
- στρατιωτικές βάσεις,
- αριθμούς στρατευμάτων.
Σήμερα, όμως, ολοένα και περισσότερο η πραγματική ισχύς μετριέται στην ικανότητα:
- διατήρησης αντοχής,
- απορρόφησης οικονομικού κόστους,
- πολιτικής συνοχής,
- διαχείρισης μακροχρόνιας αστάθειας.
Το Ιράν, η Ρωσία αλλά και η Κίνα φαίνεται να επενδύουν σε μια κοινή λογική: όχι στην άμεση ήττα της Αμερικής, αλλά στη σταδιακή αύξηση του κόστους διατήρησης της αμερικανικής παγκόσμιας κυριαρχίας.
Η νέα ψυχολογία της παγκόσμιας ισορροπίας
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο δεν αφορά μόνο τους στρατιωτικούς ή οικονομικούς συσχετισμούς, αλλά την ψυχολογική εικόνα της ισχύος.
Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μεγάλα τμήματα του διεθνούς συστήματος αρχίζουν να αμφισβητούν ανοιχτά την ικανότητα της Ουάσινγκτον να επιβάλλει μόνη της την παγκόσμια τάξη. Αυτή η αμφισβήτηση δεν σημαίνει κατάρρευση της αμερικανικής ισχύος — οι ΗΠΑ παραμένουν η ισχυρότερη στρατιωτική και οικονομική δύναμη στον κόσμο.
Σημαίνει όμως ότι η εικόνα της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής παντοδυναμίας έχει αρχίσει να παρουσιάζει ρωγμές.
Και σε κάθε ιστορική περίοδο, όταν αλλάζει η ψυχολογία της ισχύος, ακολουθούν βαθύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις.
Πηγή: pagenews.gr