Η πολυαναμενόμενη προσέγγιση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν περνά πλέον από τη θεωρία στην πραγματική γεωπολιτική διαπραγμάτευση, δημιουργώντας ένα από τα πιο κρίσιμα διπλωματικά σταυροδρόμια των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή.
Παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική, τις στρατιωτικές προειδοποιήσεις και τις συνεχείς επιδείξεις ισχύος, η εικόνα στο παρασκήνιο δείχνει ότι όλες οι πλευρές αναζητούν έναν ελεγχόμενο μηχανισμό αποκλιμάκωσης. Οι αγορές ήδη συμπεριφέρονται σαν να θεωρούν πιθανή μια συμφωνία, ενώ η διπλωματική κινητικότητα εξελίσσεται σε πολλαπλά επίπεδα, από τη Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ έως το Πεκίνο και τη Μόσχα.
Οι αγορές βλέπουν συμφωνία πριν εμφανιστεί επίσημα
Η Wall Street κινείται ανοδικά, οι ενεργειακές αγορές παραμένουν νευρικές αλλά όχι πανικόβλητες και οι μεγάλοι επενδυτικοί οίκοι αρχίζουν να αποτιμούν ένα σενάριο σταδιακής εκτόνωσης της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.
Το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη μπορούν να αντέξουν μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα αποσταθεροποιήσει τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Η αντίφαση όμως παραμένει εμφανής. Οι traders προεξοφλούν αποκλιμάκωση, ενώ ταυτόχρονα ασφαλίζονται απέναντι στο ενδεχόμενο στρατιωτικής ανατροπής στα Στενά του Ορμούζ. Αυτός είναι και ο λόγος που η μεταβλητότητα στο πετρέλαιο παραμένει αυξημένη παρά τις διπλωματικές επαφές.
Ο επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Fatih Birol, προειδοποίησε ότι οι αγορές ενέργειας μπορεί να περάσουν σε «κόκκινη ζώνη» μέσα στο καλοκαίρι εάν δεν υπάρξει σταθεροποίηση των ροών από τον Κόλπο.
Η Τεχεράνη ανεβάζει τους τόνους όσο πλησιάζει η συμφωνία
Το παράδοξο της παρούσας συγκυρίας είναι ότι όσο αυξάνονται οι πιθανότητες συμφωνίας, τόσο σκληραίνει η δημόσια ρητορική.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Esmaeil Baghaei δήλωσε ότι οι διαφωνίες με την Ουάσιγκτον παραμένουν «βαθιές και σημαντικές», ξεκαθαρίζοντας ότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική σύγκλιση.
Η βασική κόκκινη γραμμή της Τεχεράνης αφορά το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο. Το Ιράν απέρριψε κάθε ενδεχόμενο μεταφοράς του σε αμερικανικό έλεγχο, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με στρατηγική ταπείνωση μετά από χρόνια κυρώσεων και πίεσης.
Για την αμερικανική πλευρά όμως, το ζήτημα αυτό βρίσκεται στον πυρήνα των ανησυχιών ασφαλείας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει όχι μόνο περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος αλλά και ευρύτερη περιφερειακή αποκλιμάκωση που θα περιλαμβάνει τη ναυσιπλοΐα, τις παραστρατιωτικές οργανώσεις και την ασφάλεια στον Κόλπο.
Αυτό ακριβώς καθιστά τις συνομιλίες εξαιρετικά εύθραυστες. Οι δύο πλευρές φαίνεται να θεωρούν αναγκαία τη συμφωνία, αλλά ταυτόχρονα πολιτικά επικίνδυνο τον συμβιβασμό.
Η σκιά Κίνας και Ρωσίας αλλάζει τη γεωπολιτική ισορροπία
Καθοριστική θεωρείται η παρέμβαση του Σι Ζινπίνγκ, ο οποίος παρουσία του Βλαντίμιρ Πούτιν ζήτησε τον τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η παρέμβαση του Πεκίνου δεν είναι συμβολική. Η Κίνα έχει τεράστιο ενεργειακό συμφέρον στη σταθερότητα του Κόλπου, ενώ επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη ισορροπίας απέναντι στην αμερικανική επιρροή.
Παράλληλα, η Ρωσία επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους τόσο με το Ιράν όσο και με τις αραβικές μοναρχίες, προσπαθώντας να αποτρέψει μια νέα έκρηξη που θα αποσταθεροποιούσε συνολικά τη Μέση Ανατολή.
Το αποτέλεσμα είναι μια εξαιρετικά σύνθετη πολυπολική διαπραγμάτευση, όπου πλέον δεν συμμετέχουν μόνο ΗΠΑ και Ιράν αλλά ένα ολόκληρο πλέγμα περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων.
Πακιστάν και Κατάρ στο παρασκήνιο των συνομιλιών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η αυξημένη εμπλοκή του Πακιστάν και του Κατάρ.
Ο αρχηγός των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων Asim Munir πραγματοποίησε επίσκεψη στην Τεχεράνη με υψηλόβαθμη αντιπροσωπεία ασφαλείας, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Abbas Araghchi είχε διαδοχικές επαφές με καταριανούς αξιωματούχους.
Η Τεχεράνη φαίνεται πλέον να αντιμετωπίζει το Ισλαμαμπάντ ως κρίσιμο διαμεσολαβητή. Το στοιχείο αυτό αποκαλύπτει ότι οι συνομιλίες έχουν ξεπεράσει το στενό πυρηνικό πλαίσιο και μετατρέπονται σε ευρύτερη διαπραγμάτευση ασφαλείας για ολόκληρη την περιοχή.
Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ο πόλεμος αλλά το «ατύχημα»
Παρά τους φόβους περί γενικευμένης σύγκρουσης, το επικρατέστερο σενάριο αυτή τη στιγμή δεν είναι ένας άμεσος πόλεμος μεγάλης κλίμακας.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά μια ανεξέλεγκτη ενδιάμεση κρίση: ένα θερμό επεισόδιο στον Κόλπο, μια επίθεση μέσω πληρεξούσιων οργανώσεων, ένα χτύπημα σε τάνκερ ή μια στρατιωτική παρεξήγηση που θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις συνομιλίες.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το απόλυτο σημείο πίεσης. Οι Φρουροί της Επανάστασης επιχείρησαν να δείξουν επιχειρησιακό έλεγχο ανακοινώνοντας ότι δεκάδες πλοία διήλθαν από την περιοχή με ιρανική άδεια μέσα σε ένα 24ωρο.
Το μήνυμα της Τεχεράνης είναι σαφές: το Ιράν εξακολουθεί να κρατά το «κλειδί» του σημαντικότερου ενεργειακού περάσματος στον κόσμο.
Οι αραβικές μοναρχίες πιέζουν τον Τραμπ για αυτοσυγκράτηση
Οι χώρες του Κόλπου εμφανίζονται πλέον ιδιαίτερα ανήσυχες απέναντι στο ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης. Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, αραβικές κυβερνήσεις επιχειρούν να αποτρέψουν μια επιθετική αμερικανική κίνηση εναντίον του Ιράν, φοβούμενες ότι μια ανάφλεξη θα κατέστρεφε ενεργειακές υποδομές και θα οδηγούσε σε περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να διατηρήσει την εικόνα ισχύος χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί πολιτικά απέναντι στην Τεχεράνη.
Αυτό δημιουργεί ένα εξαιρετικά εύθραυστο ισοζύγιο: η διπλωματία προχωρά, αλλά κάθε πλευρά προσπαθεί ταυτόχρονα να αποφύγει την εικόνα της υποχώρησης.
Η Μέση Ανατολή μπαίνει σε φάση καθοριστικής γεωπολιτικής μετάβασης
Η επόμενη περίοδος ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική όχι μόνο για τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν αλλά και για τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Εάν υπάρξει συμφωνία, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη διπλωματική αποκλιμάκωση των τελευταίων ετών στην περιοχή. Εάν όμως οι συνομιλίες βαλτώσουν ή καταρρεύσουν, το γεωπολιτικό κόστος μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο από έναν ακόμη αποτυχημένο γύρο διαπραγματεύσεων.
Για την ώρα, οι αγορές συνεχίζουν να ποντάρουν στη διπλωματία. Η ιστορία της Μέσης Ανατολής όμως έχει δείξει επανειλημμένα ότι η πιο επικίνδυνη στιγμή είναι συχνά λίγο πριν από τη συμφωνία
Πηγή: pagenews.gr