Η επόμενη μάχη για την ηγεσία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δεν θα είναι μια απλή διαδικασία διαδοχής. Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τον Οργανισμό, επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, αλλάζει ριζικά το πεδίο και μετατρέπει την εκλογή του επόμενου γενικού διευθυντή σε γεωπολιτικό τεστ ισχύος.
Η θητεία του Tedros Adhanom Ghebreyesus ολοκληρώνεται τον Αύγουστο του 2027, όμως η κρίσιμη απόφαση για τον διάδοχό του αναμένεται να ληφθεί μέσα στο 2026. Ο νέος επικεφαλής θα αναλάβει έναν Οργανισμό που βρίσκεται σε δύσκολη καμπή: με μειωμένη χρηματοδότηση, αυξημένες απαιτήσεις μεταρρύθμισης και την πίεση να προετοιμαστεί για την επόμενη μεγάλη υγειονομική κρίση.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ αλλάζει το παιχνίδι
Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν καθοριστική επιρροή στον ΠΟΥ, κυρίως λόγω του χρηματοδοτικού τους βάρους. Η αποχώρησή τους όμως δημιουργεί ένα νέο κενό εξουσίας, το οποίο πολλές δυνάμεις θέλουν να καλύψουν.
Η Ουάσινγκτον μπορεί να μη βρίσκεται τυπικά στο τραπέζι, όμως κανείς δεν αγνοεί πλήρως τη στάση της. Αρκετές κυβερνήσεις θα εξετάσουν ποιος υποψήφιος θα μπορούσε να διευκολύνει μια μελλοντική αποκατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, άλλες χώρες ενδέχεται να βλέπουν την αμερικανική απουσία ως ευκαιρία για ανακατανομή ισχύος στην παγκόσμια υγεία.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα: όχι μόνο ποιος θα διαδεχθεί τον Tedros, αλλά ποιος θα καθορίσει την ατζέντα του ΠΟΥ την επόμενη δεκαετία.
Ο Κόλπος μπαίνει δυνατά στην κούρσα
Από την περιοχή του Κόλπου, ένα από τα ισχυρότερα ονόματα είναι η Hanan Balkhy από τη Σαουδική Αραβία. Από το 2024 είναι περιφερειακή διευθύντρια του ΠΟΥ για την Ανατολική Μεσόγειο και θεωρείται πρόσωπο με εμπειρία, τεχνοκρατικό βάθος και ισχυρή γνώση της εσωτερικής λειτουργίας του Οργανισμού.
Η υποψηφιότητά της θα μπορούσε να προσελκύσει όσους αναζητούν έναν συνδυασμό θεσμικής συνέχειας και γεωπολιτικής ευελιξίας. Οι σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται επίσης να λειτουργήσουν ως πλεονέκτημα, ειδικά για όσους θέλουν να κρατήσουν ανοιχτή την προοπτική μελλοντικής επιστροφής της Ουάσινγκτον στον ΠΟΥ.
Από την ίδια ευρύτερη περιοχή ακούγεται και το όνομα της Hanan Mohamed Al Kuwari, πρώην υπουργού Υγείας του Κατάρ. Το προφίλ της είναι διαφορετικό: λιγότερο εσωτερικό στον ΠΟΥ και περισσότερο διοικητικό, με εμπειρία στη διαχείριση ενός μεγάλου συστήματος υγείας.
Το πρόβλημα για τις δύο πιθανές υποψηφιότητες είναι ότι μπορεί να απευθύνονται στην ίδια δεξαμενή στήριξης. Αν ο Κόλπος εμφανιστεί διασπασμένος, τότε το πλεονέκτημά του μπορεί να χαθεί.
Η Ασία διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο
Ισχυρή υποψηφιότητα θεωρείται και η Sania Nishtar από το Πακιστάν. Έχει ήδη συμμετάσχει στην κούρσα του 2017 και σήμερα ηγείται της Gavi, της Συμμαχίας για τα Εμβόλια.
Το βιογραφικό της είναι ιδιαίτερα βαρύ, καθώς βρίσκεται στο κέντρο των συζητήσεων για τη χρηματοδότηση της παγκόσμιας υγείας, τη σχέση με δωρητές, τις κυβερνήσεις και τα ευαίσθητα ζητήματα πρόσβασης στα εμβόλια. Η εμπειρία της τη φέρνει κοντά στις ανάγκες του αναπτυσσόμενου κόσμου, αλλά και στις δύσκολες ισορροπίες με μεγάλες δυνάμεις και χρηματοδότες.
Ένα ακόμη όνομα που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι ο υπουργός Υγείας της Ινδονησίας, Budi Gunadi Sadikin. Η Ινδονησία επιχειρεί να εμφανιστεί ως ανερχόμενος κόμβος παγκόσμιας υγείας, ενώ το επιχείρημα ότι το κέντρο βάρους μετακινείται προς την Ασία μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του.
Το αδύναμο σημείο του είναι η σχετικά σύντομη εμπειρία του στην υγειονομική πολιτική, καθώς προέρχεται από τον τραπεζικό τομέα και μπήκε στον χώρο της Υγείας το 2020. Ωστόσο, σε μια περίοδο όπου ο ΠΟΥ χρειάζεται και διοικητική ανασυγκρότηση, αυτό μπορεί να διαβαστεί και ως πλεονέκτημα.
Η Ευρώπη έχει εμπειρία, αλλά και πολιτικό βάρος
Η Ευρώπη διαθέτει θεσμική εμπειρία, τεχνοκρατική επάρκεια και σημαντική παρουσία στους διεθνείς οργανισμούς. Ωστόσο, δεν μπαίνει στην κούρσα χωρίς προβλήματα.
Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ειδικά λόγω της στάσης τους στην πανδημία και στις διαπραγματεύσεις για τη δίκαιη πρόσβαση σε εμβόλια, φάρμακα και τεχνογνωσία.
Το ισχυρότερο ευρωπαϊκό όνομα θεωρείται ο Hans Kluge, ο Βέλγος γιατρός που διευθύνει το ευρωπαϊκό γραφείο του ΠΟΥ. Διαθέτει εμπειρία εντός του Οργανισμού, φήμη συναινετικού στελέχους και ισχυρή γνώση των εσωτερικών ισορροπιών.
Ακούγονται επίσης γερμανικά ονόματα, όπως ο Helge Braun, πρώην στενός συνεργάτης της Angela Merkel, αν και οι θέσεις του στην πανδημία, ειδικά για τα κλεισίματα συνόρων, μπορεί να δημιουργήσουν αντιδράσεις.
Ο Jeremy Farrar, πρώην επικεφαλής επιστήμονας και νυν υψηλόβαθμο στέλεχος του ΠΟΥ, θεωρείται τεχνικά ισχυρή επιλογή, όμως έχει δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να διεκδικήσει τη θέση.
Το μεγάλο ζητούμενο: ευρύτερη συμμαχία
Η επόμενη εκλογή δεν θα κριθεί μόνο από τα βιογραφικά. Θα κριθεί από την ικανότητα κάθε υποψηφίου να συγκροτήσει ευρύτερη συμμαχία ανάμεσα σε χώρες με διαφορετικά συμφέροντα.
Ο νέος γενικός διευθυντής θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στη χρηματοδοτική κρίση, στην ανάγκη θεσμικής μεταρρύθμισης, στις απαιτήσεις του αναπτυσσόμενου κόσμου, στις φιλοδοξίες των νέων περιφερειακών δυνάμεων και στον φόβο μιας νέας πανδημίας.
Ο ΠΟΥ εισέρχεται σε μια εποχή όπου η αμερικανική κυριαρχία δεν θεωρείται πλέον δεδομένη. Αυτό ανοίγει χώρο για νέους παίκτες, αλλά δημιουργεί και κινδύνους κατακερματισμού.
Η μάχη μετά τον Tedros δεν αφορά απλώς το πρόσωπο που θα καθίσει στην κορυφή του Οργανισμού. Αφορά το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην παγκόσμια υγεία, ποιος θα χρηματοδοτεί τις μεγάλες αποφάσεις και ποιος θα καθορίζει τις προτεραιότητες όταν ξεσπάσει η επόμενη κρίση.
Πηγή: Pagenews.gr