- Κρίσιμη Προεδρία: Από την 1η Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, η Ιρλανδία αναλαμβάνει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, έχοντας ως βασική αποστολή να διαμορφώσει συμβιβασμό για τη μεταρρύθμιση του ETS, του σημαντικότερου ευρωπαϊκού μηχανισμού περιορισμού των εκπομπών άνθρακα.
- Δύο αντίπαλα στρατόπεδα: Δέκα κράτη-μέλη, με επικεφαλής την Πολωνία, την Ιταλία, την Τσεχία και την Αυστρία, ζητούν ουσιαστική χαλάρωση του ETS, επικαλούμενα το αυξημένο ενεργειακό κόστος, ενώ χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης επιμένουν στη διατήρηση των κλιματικών δεσμεύσεων.
- Στο επίκεντρο το 2040: Οι αποφάσεις που θα ληφθούν το δεύτερο εξάμηνο του 2026 θα επηρεάσουν τον νέο ευρωπαϊκό στόχο μείωσης εκπομπών έως το 2040, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, τις τιμές της ενέργειας και τη στρατηγική της Ευρώπης απέναντι στην πράσινη μετάβαση.
Η Ιρλανδία αναλαμβάνει από την 1η Ιουλίου την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μια συγκυρία που χαρακτηρίζεται από έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις γύρω από το μέλλον της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU Emissions Trading System – ETS), του βασικού εργαλείου της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, το οποίο λειτουργεί εδώ και περίπου δύο δεκαετίες και αποτελεί τον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα.
Η μεγαλύτερη πολιτική σύγκρουση της χρονιάς
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει στα μέσα Ιουλίου την πολυαναμενόμενη αξιολόγηση του ETS, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών.
Το πολιτικό κλίμα έχει ήδη πολωθεί.
Μετά την πρόσφατη ένταση στη Μέση Ανατολή και την άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, δέκα κράτη-μέλη απέστειλαν κοινή επιστολή ζητώντας ουσιαστικές αλλαγές στο σύστημα, υποστηρίζοντας ότι αυξάνει το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις και υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Στην πρωτοβουλία πρωταγωνιστούν:
- Πολωνία,
- Ιταλία,
- Τσεχία,
- Αυστρία,
με τη στήριξη και άλλων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Η δύσκολη αποστολή της Ιρλανδίας
Ως προεδρεύουσα χώρα, η Ιρλανδία καλείται να λειτουργήσει ως ουδέτερος διαμεσολαβητής μεταξύ δύο εντελώς διαφορετικών προσεγγίσεων.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται κράτη που ζητούν επιβράδυνση της πράσινης μετάβασης λόγω της πίεσης που δέχονται οι βιομηχανίες και οι καταναλωτές.
Από την άλλη, χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία θεωρούν ότι οποιαδήποτε αποδυνάμωση του ETS θα έθετε σε κίνδυνο τον στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
Η αποστολή του Δουβλίνου δεν είναι να επιβάλει λύσεις αλλά να αναζητήσει συμβιβασμούς που θα μπορούν να συγκεντρώσουν ευρεία πολιτική αποδοχή.
Τι είναι το ETS
Το EU ETS αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα παγκοσμίως.
Λειτουργεί με βάση την αρχή “cap and trade”:
- η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ανώτατο όριο εκπομπών,
- οι επιχειρήσεις αγοράζουν ή πωλούν δικαιώματα εκπομπής,
- όσο μειώνονται οι διαθέσιμες άδειες, τόσο αυξάνεται το οικονομικό κίνητρο για επενδύσεις σε καθαρότερες τεχνολογίες.
Το σύστημα καλύπτει περίπου 40% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιλαμβάνοντας την ηλεκτροπαραγωγή, τη βαριά βιομηχανία και τις αερομεταφορές.
Η πίεση της ανταγωνιστικότητας
Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το περιβάλλον.
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με:
- υψηλό ενεργειακό κόστος,
- έντονο ανταγωνισμό από ΗΠΑ και Κίνα,
- ανάγκη επαναβιομηχάνισης,
- επιτάχυνση των επενδύσεων στην άμυνα.
Αρκετές κυβερνήσεις θεωρούν ότι η υπερβολική αύξηση του κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών επιβαρύνει δυσανάλογα τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε σχέση με τους διεθνείς ανταγωνιστές τους.
Το βλέμμα στον στόχο του 2040
Η αναθεώρηση του ETS συνδέεται άμεσα με τον νέο ευρωπαϊκό στόχο για το 2040.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει τη νομοθετική πρόταση που θα καθορίσει το επίπεδο μείωσης των εκπομπών έως το 2040, ως ενδιάμεσο σταθμό προς την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας το 2050.
Οι αποφάσεις που θα ληφθούν κατά τη διάρκεια της ιρλανδικής Προεδρίας αναμένεται να επηρεάσουν:
- τις τιμές των δικαιωμάτων άνθρακα,
- την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας,
- τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
- την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας,
- την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
Η Ιρλανδία στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης
Η Ιρλανδία θα προεδρεύσει του Συμβουλίου της ΕΕ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, αναλαμβάνοντας να διαχειριστεί εκατοντάδες νομοθετικούς φακέλους και να φιλοξενήσει περισσότερες από 250 ευρωπαϊκές εκδηλώσεις, καθώς και περίπου 22 άτυπες υπουργικές συνόδους.
Ωστόσο, ο φάκελος του ETS θεωρείται ήδη ο δυσκολότερος της εξάμηνης θητείας της.
Η επιτυχία ή η αποτυχία της ιρλανδικής Προεδρίας θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα καταφέρει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της ανάγκης για διατήρηση των υψηλών κλιματικών φιλοδοξιών και της αυξανόμενης πίεσης για προστασία της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση, την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιομηχανική πολιτική, η Ιρλανδία αναλαμβάνει τον ρόλο του διαπραγματευτή σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές αναμετρήσεις της χρονιάς.
Πηγή: pagenews.gr