Η ενίσχυση των οικογενειών με παιδιά επιστρέφει στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής, καθώς η κυβέρνηση εξετάζει την αύξηση κατά 30% του επιδόματος παιδιού (Α21), με τις σχετικές ανακοινώσεις να αναμένονται στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές παρεμβάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου, καθώς συνδυάζει –σύμφωνα με τη μελέτη του ΟΟΣΑ– υψηλή αποτελεσματικότητα στη μείωση της παιδικής φτώχειας με σχετικά περιορισμένο δημοσιονομικό κόστος.
Εάν υιοθετηθεί, η ετήσια κρατική δαπάνη για το επίδομα παιδιού θα αυξηθεί από περίπου 700 εκατ. ευρώ σε σχεδόν 900 εκατ. ευρώ, δηλαδή κατά περίπου 200 εκατ. ευρώ ετησίως.
Η στόχευση παραμένει ίδια
Σε αντίθεση με άλλα σενάρια που εξετάστηκαν, η επικρατέστερη πρόταση δεν αλλάζει ούτε τα εισοδηματικά όρια ούτε τον τρόπο υπολογισμού του επιδόματος.
Οι δικαιούχοι θα συνεχίσουν να καθορίζονται με βάση:
- το ισοδύναμο οικογενειακό εισόδημα,
- τον αριθμό των εξαρτώμενων τέκνων,
- τα υφιστάμενα εισοδηματικά κριτήρια.
Με άλλα λόγια, το σύστημα παραμένει αμετάβλητο και αυξάνεται αποκλειστικά το ποσό που λαμβάνουν οι οικογένειες.
Η επιλογή αυτή περιορίζει τη γραφειοκρατία, δεν δημιουργεί νέες κατηγορίες δικαιούχων και επιτρέπει την άμεση εφαρμογή του μέτρου.
Πόσο αυξάνονται τα ποσά
Με βάση το επικρατέστερο σενάριο, τα ποσά του επιδόματος αυξάνονται κατά περίπου 30%.
Έτσι, οικογένεια με ένα παιδί θα δει το μηνιαίο επίδομα να αυξάνεται από 70 ευρώ σε 91 ευρώ, δηλαδή κατά 21 ευρώ τον μήνα ή 252 ευρώ ετησίως.
Για δύο παιδιά, το ποσό αυξάνεται από 140 ευρώ σε 182 ευρώ, προσφέροντας επιπλέον 42 ευρώ κάθε μήνα και συνολικό ετήσιο όφελος 504 ευρώ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η ενίσχυση για τις πολύτεκνες οικογένειες. Για τρία παιδιά, το επίδομα αυξάνεται από 280 ευρώ σε 364 ευρώ μηνιαίως, δηλαδή κατά 84 ευρώ τον μήνα ή 1.008 ευρώ τον χρόνο.
Αντίστοιχη αναπροσαρμογή προβλέπεται και για όσους λαμβάνουν μειωμένα ποσά λόγω υψηλότερου εισοδήματος. Επίδομα 42 ευρώ αυξάνεται σε 54,60 ευρώ, ενώ ποσό 28 ευρώ διαμορφώνεται στα 36,40 ευρώ μηνιαίως.
Γιατί ο ΟΟΣΑ προκρίνει αυτή τη λύση
Η έκθεση του ΟΟΣΑ αξιολόγησε διαφορετικές επιλογές στήριξης των οικογενειών και καταλήγει ότι η αύξηση του επιδόματος αποτελεί την πλέον αποτελεσματική παρέμβαση όταν στόχος είναι η μείωση της παιδικής φτώχειας.
Ο λόγος είναι ότι η μεγαλύτερη ενίσχυση κατευθύνεται στα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα, όπου κάθε επιπλέον ευρώ μεταφράζεται σε σημαντική βελτίωση του διαθέσιμου οικογενειακού εισοδήματος.
Η ανάλυση δείχνει ότι το μεγαλύτερο όφελος καταγράφεται στα χαμηλότερα εισοδηματικά δεκατημόρια, ενώ όσο αυξάνεται το εισόδημα τόσο περιορίζεται η πραγματική επίδραση του μέτρου.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια αναδιανεμητική πολιτική με έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.
Το δημοσιονομικό κόστος είναι μικρότερο από όσο φαίνεται
Η ονομαστική επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού υπολογίζεται στα 200 εκατ. ευρώ.
Στην πράξη όμως το καθαρό κόστος αναμένεται να είναι χαμηλότερο.
Ο λόγος είναι ότι το αυξημένο επίδομα επηρεάζει τον υπολογισμό άλλων κοινωνικών παροχών, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση αυξάνει το δηλωθέν διαθέσιμο εισόδημα των δικαιούχων, με αποτέλεσμα να περιορίζεται το ύψος άλλων επιδομάτων.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η αλληλεπίδραση αυτή μειώνει το πραγματικό δημοσιονομικό κόστος κατά περίπου 5%.
Το δημογραφικό δεν λύνεται μόνο με επιδόματα
Η αύξηση του επιδόματος εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αντιμετώπισης του δημογραφικού προβλήματος.
Η Ελλάδα καταγράφει πλέον έναν από τους χαμηλότερους δείκτες γεννήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει ήδη την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και τις μελλοντικές αναπτυξιακές προοπτικές.
Οι διεθνείς οργανισμοί επισημαίνουν, ωστόσο, ότι τα χρηματικά επιδόματα από μόνα τους δεν αρκούν για να αντιστρέψουν τις δημογραφικές τάσεις.
Η εμπειρία χωρών όπως η Γαλλία, οι Σκανδιναβικές χώρες και η Γερμανία δείχνει ότι καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν οι οικονομικές ενισχύσεις συνδυάζονται με:
- εκτεταμένο δίκτυο βρεφονηπιακών σταθμών,
- φορολογικά κίνητρα,
- προσιτή στέγαση για νέα ζευγάρια,
- ευέλικτες μορφές εργασίας,
- ουσιαστική στήριξη της εργαζόμενης μητέρας.
Το εναλλακτικό σενάριο απορρίπτεται
Η μελέτη εξετάζει και δεύτερη επιλογή, η οποία προβλέπει αλλαγή της κλίμακας ισοδυναμίας για τον υπολογισμό του οικογενειακού εισοδήματος.
Η λύση αυτή θα αύξανε σημαντικά τον αριθμό των δικαιούχων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, παρουσιάζει δύο σοβαρά μειονεκτήματα:
- αυξάνει σημαντικά το δημοσιονομικό κόστος,
- μειώνει τη στόχευση προς τις οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η απλή αύξηση των ποσών αντί της διεύρυνσης της βάσης των δικαιούχων.
Το πραγματικό στοίχημα
Η αύξηση του επιδόματος παιδιού αποτελεί αναμφίβολα μια ουσιαστική οικονομική ανάσα για χιλιάδες οικογένειες, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια εξακολουθεί να πιέζει το οικογενειακό εισόδημα.
Παράλληλα, στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα ότι η στήριξη της οικογένειας αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα στον σχεδιασμό της κυβέρνησης ενόψει των ανακοινώσεων της ΔΕΘ.
Ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα παραμένει ανοιχτό.
Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μόνο πρόβλημα παιδικής φτώχειας αλλά και δημογραφικής συρρίκνωσης. Και όσο σημαντικές κι αν είναι οι αυξήσεις των επιδομάτων, δύσκολα μπορούν από μόνες τους να αντιστρέψουν μια τάση που διαμορφώνεται εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο η αύξηση του επιδόματος κατά 30%, αλλά η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης οικογενειακής πολιτικής που θα κάνει την απόφαση για την απόκτηση παιδιών οικονομικά βιώσιμη και κοινωνικά εφικτή.