Μήνυμα ισχύος από το ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας
Δεν ήταν μία τυπική πρωθυπουργική επίσκεψη ούτε μία ακόμη στάση σε ένα ακριτικό νησί.
Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στο επιτηρητικό φυλάκιο του Αγαθονησίου, κάτω από τη μεγάλη ελληνική σημαία και λίγα μόλις μίλια από τα ανατολικά θαλάσσια σύνορα της χώρας, είχε σαφή πολιτικό, εθνικό και συμβολικό χαρακτήρα.
Ο πρωθυπουργός επέλεξε να ξεκινήσει την πρώτη επίσκεψή του στο Αγαθονήσι από το φυλάκιο των Ενόπλων Δυνάμεων, ευχαριστώντας τους αξιωματικούς και τους στρατεύσιμους που το στελεχώνουν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, 365 ημέρες τον χρόνο.
Από εκεί έστειλε ένα διπλό μήνυμα.
Προς τους κατοίκους των νησιών, ότι η ελληνική πολιτεία και οι Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται δίπλα τους και εγγυώνται την ασφάλειά τους.
Και προς τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης, ότι τα ελληνικά σύνορα δεν αποτελούν αφύλακτο διάδρομο προς την Ευρώπη.
«Οι νησιώτες μας να αισθάνονται ασφαλείς με τις Ένοπλες Δυνάμεις μας», τόνισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, υπογραμμίζοντας τον αποτρεπτικό και επιχειρησιακό ρόλο του φυλακίου.
«Θα εμποδίσουμε τα άθλια δίκτυα των διακινητών»
Ο πρωθυπουργός δεν περιορίστηκε σε μία γενική αναφορά περί προστασίας των συνόρων.
Χρησιμοποίησε αυστηρή γλώσσα απέναντι στα οργανωμένα δίκτυα που εκμεταλλεύονται ανθρώπους, μετατρέποντας το μεταναστευτικό σε μία εξαιρετικά κερδοφόρα εγκληματική δραστηριότητα.
«Στέλνουμε ένα ξεκάθαρο μήνυμα στα άθλια δίκτυα των διακινητών ότι θα τους εμποδίσουμε να εκμεταλλεύονται απελπισμένους ανθρώπους για να τους φέρνουν στην Ελλάδα και στην Ευρώπη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η διατύπωση αυτή αποτυπώνει τη βασική γραμμή της κυβερνητικής πολιτικής: αυστηρή φύλαξη των συνόρων, αποτροπή των παράνομων διελεύσεων και ταυτόχρονα διαχωρισμός των απελπισμένων ανθρώπων από τα εγκληματικά κυκλώματα που τους εκμεταλλεύονται.
Το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στο εσωτερικό.
Απευθύνεται και προς την Ευρώπη, καθώς τα θαλάσσια σύνορα του Ανατολικού Αιγαίου είναι ταυτόχρονα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όταν η Ελλάδα προστατεύει το Αγαθονήσι, τη Λέρο, τη Σάμο ή τη Ρόδο, δεν υπερασπίζεται αποκλειστικά τη δική της εδαφική ακεραιότητα. Προστατεύει και τη συνοχή του ευρωπαϊκού χώρου.
Η αποτροπή ως πολιτική ευθύνης
Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την αποτροπή όχι ως μία επιθετική ή απομονωμένη εθνική πολιτική, αλλά ως μορφή θεσμικής ευθύνης.
Η ανεξέλεγκτη δράση των διακινητών:
- θέτει ανθρώπινες ζωές σε άμεσο κίνδυνο,
- πιέζει δυσανάλογα τις τοπικές κοινωνίες,
- ενισχύει τα εγκληματικά δίκτυα,
- υπονομεύει τη νόμιμη μεταναστευτική πολιτική,
- και δημιουργεί πολιτική ένταση στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Στο κυβερνητικό αφήγημα, λοιπόν, η φύλαξη των συνόρων δεν στρέφεται κατά των ανθρώπων που βρίσκονται σε ανάγκη. Στρέφεται κατά εκείνων που εμπορεύονται την ανάγκη τους.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει στην Αθήνα να συνδυάζει την αυστηρή συνοριακή πολιτική με το επιχείρημα της προστασίας της ανθρώπινης ζωής.
Η αποτροπή γίνεται έτσι μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής: λιγότερες παράνομες αναχωρήσεις, λιγότερα ναυάγια και μικρότερα περιθώρια δράσης για τα κυκλώματα.
Τα φυλάκια δεν είναι διακοσμητικά σύμβολα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η παρουσία των Ενόπλων Δυνάμεων στο Αγαθονήσι δεν έχει απλώς συμβολική αξία.
Το επιτηρητικό φυλάκιο διαθέτει ουσιαστικό επιχειρησιακό ρόλο:
- στην επιτήρηση της θαλάσσιας περιοχής,
- στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας,
- στην υποστήριξη της συνοριακής προστασίας,
- και στην εμπέδωση αισθήματος ασφάλειας στους κατοίκους.
Για τους ακρίτες, η σημασία αυτής της παρουσίας είναι καθημερινή και όχι θεωρητική.
Σε ένα μικρό νησί με περιορισμένο πληθυσμό, η λειτουργία ενός στρατιωτικού φυλακίου αποτελεί υπενθύμιση ότι η κεντρική διοίκηση δεν αντιμετωπίζει την περιοχή ως μακρινή γεωγραφική περιφέρεια.
Η ασφάλεια των πολιτών στο Αγαθονήσι πρέπει να είναι ισότιμη με την ασφάλεια των κατοίκων της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης ή οποιασδήποτε άλλης περιοχής της χώρας.
Αυτό ήταν ένα από τα βασικά πολιτικά μηνύματα της επίσκεψης.
Εθνική αυτοπεποίθηση χωρίς κραυγές
Ο πρωθυπουργός έκανε λόγο για μήνυμα «αποτροπής, υπευθυνότητας και εθνικής αυτοπεποίθησης», επιλέγοντας μία διατύπωση που αποτυπώνει τη γενικότερη στρατηγική του Μεγάρου Μαξίμου στα εθνικά ζητήματα.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανάγκες.
Από τη μία πλευρά, να διατηρεί ισχυρή αμυντική παρουσία, να προστατεύει την κυριαρχία και να μην αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης των ελληνικών δικαιωμάτων.
Από την άλλη, να αποφεύγει την άγονη ρητορική έντασης που μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η εθνική αυτοπεποίθηση, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, δεν εκφράζεται με κραυγές. Εκφράζεται με:
- επιχειρησιακά έτοιμες Ένοπλες Δυνάμεις,
- ισχυρές διεθνείς συμμαχίες,
- αναβαθμισμένους εξοπλισμούς,
- λειτουργικές υποδομές,
- και διαρκή κρατική παρουσία στα ακριτικά νησιά.
Η επίσκεψη στο Αγαθονήσι υπηρέτησε ακριβώς αυτή την εικόνα: μία Ελλάδα ήρεμη, αλλά όχι αδύναμη· υπεύθυνη, αλλά όχι παθητική.
Η μεγάλη σημαία και ο συμβολισμός της επίσκεψης
Με φόντο τη μεγάλη ελληνική σημαία που δεσπόζει πάνω από το φυλάκιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε για «ξεχωριστή χαρά και τιμή» που επισκέπτεται για πρώτη φορά το Αγαθονήσι ως πρωθυπουργός.
Η εικόνα δεν ήταν πολιτικά ουδέτερη.
Σε ένα νησί που βρίσκεται στο ανατολικότερο άκρο της ελληνικής επικράτειας, η σημαία λειτουργεί ως σύμβολο:
- κυριαρχίας,
- ιστορικής συνέχειας,
- κρατικής παρουσίας,
- και αποφασιστικότητας.
Το Μέγαρο Μαξίμου επενδύει συστηματικά στη συμβολική δύναμη των επισκέψεων στα ακριτικά νησιά, θέλοντας να καταστήσει σαφές ότι η νησιωτική Ελλάδα δεν αποτελεί περιθωριακό τμήμα της χώρας.
Τα μικρά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου βρίσκονται στον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής, ακριβώς επειδή εκεί συναντώνται η άμυνα, η μεταναστευτική πολιτική, η περιφερειακή ανάπτυξη και η γεωπολιτική.
Πρώτη γραμμή οι Ένοπλες Δυνάμεις – Πρώτη προτεραιότητα οι κάτοικοι
Ο πρωθυπουργός ευχαρίστησε προσωπικά όσους υπηρετούν στο φυλάκιο, αναγνωρίζοντας ότι πίσω από τις έννοιες της αποτροπής και της εθνικής ασφάλειας βρίσκονται άνθρωποι που υπηρετούν υπό δύσκολες συνθήκες.
Η αναφορά στους αξιωματικούς και τους στρατεύσιμους είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η εθνική άμυνα δεν είναι μόνο εξοπλιστικά προγράμματα, πολεμικά αεροσκάφη, φρεγάτες ή συστήματα επιτήρησης.
Είναι και η καθημερινή παρουσία των στελεχών που υπηρετούν:
- σε μικρά νησιά,
- σε απομακρυσμένα φυλάκια,
- σε δύσκολες καιρικές συνθήκες,
- μακριά από τις οικογένειές τους,
- με αυξημένη επιχειρησιακή ευθύνη.
Η δημόσια αναγνώριση αυτής της προσφοράς ενισχύει και το ηθικό μήνυμα ότι η πολιτική ηγεσία δεν θεωρεί αυτονόητη την υπηρεσία τους.
Παράλληλα, η επίσκεψη επιδίωξε να μεταφέρει στους κατοίκους ότι η παρουσία του κράτους δεν εξαντλείται στον στρατιωτικό τομέα.
Ασφάλεια χωρίς ανάπτυξη δεν αρκεί
Η κυβερνητική στρατηγική για τα ακριτικά νησιά δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην εθνική άμυνα.
Ένα νησί παραμένει πραγματικά ισχυρό και ασφαλές όταν διαθέτει:
- μόνιμο πληθυσμό,
- πρόσβαση σε υγεία και εκπαίδευση,
- αξιόπιστες μεταφορές,
- ψηφιακές υπηρεσίες,
- οικονομική δραστηριότητα,
- και προοπτικές για τους νέους.
Η αποτροπή δεν εξασφαλίζεται μόνο από τα φυλάκια. Ενισχύεται και από τη διατήρηση ζωντανών κοινοτήτων.
Για αυτό η επίσκεψη του πρωθυπουργού δεν περιορίστηκε στη στρατιωτική εγκατάσταση.
Μετά το φυλάκιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισκέφθηκε το Διαχρονικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αγαθονησίου, ένα έργο που ολοκληρώθηκε με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και αναδεικνύει την ιστορική διαδρομή του νησιού.
Η επιλογή συνδέει τρεις διαφορετικές όψεις της κρατικής παρουσίας:
Άμυνα, πολιτισμό και ανάπτυξη.
Το μουσείο ως επένδυση στην ταυτότητα του νησιού
Η δημιουργία ενός αρχαιολογικού μουσείου σε ένα μικρό ακριτικό νησί δεν είναι πολυτέλεια.
Αποτελεί επένδυση:
- στην ιστορική ταυτότητα,
- στην τοπική οικονομία,
- στον ποιοτικό τουρισμό,
- και στη διεθνή προβολή.
Η ανάδειξη της ιστορίας του Αγαθονησίου προσφέρει στους κατοίκους ένα σύγχρονο πολιτιστικό σημείο αναφοράς και ταυτόχρονα ενισχύει την τουριστική ελκυστικότητα του νησιού.
Σε περιοχές όπου η οικονομική δραστηριότητα είναι περιορισμένη, ακόμη και μία μικρή αύξηση επισκεπτών μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικό αποτέλεσμα για:
- την εστίαση,
- τη φιλοξενία,
- τις θαλάσσιες μεταφορές,
- και τις τοπικές υπηρεσίες.
Το μουσείο λειτουργεί, επομένως, ως εργαλείο πολιτισμού αλλά και ως μικρή παραγωγική υποδομή.
Η αξιοποίηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης για ένα έργο στο Αγαθονήσι υπηρετεί παράλληλα το πολιτικό μήνυμα ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν κατευθύνονται μόνο προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Από τη Λέρο στο Αγαθονήσι: Περιοδεία με πολιτικό βάθος
Η επίσκεψη στο Αγαθονήσι εντάχθηκε στη διήμερη περιοδεία του πρωθυπουργού σε Λέρο και Αγαθονήσι, όπως είχε ανακοινωθεί επισήμως από το Μέγαρο Μαξίμου.
Η επιλογή των δύο νησιών έχει ιδιαίτερη πολιτική και γεωγραφική σημασία.
Η Λέρος συνδέεται με:
- την υγεία,
- τις μεταναστευτικές δομές,
- τις στρατιωτικές υποδομές,
- την τουριστική ανάπτυξη,
- και τις ανάγκες ενός μεγαλύτερου νησιωτικού πληθυσμού.
Το Αγαθονήσι, από την άλλη, συμπυκνώνει την έννοια της ακριτικότητας.
Μικρός πληθυσμός, μεγάλη στρατηγική σημασία και άμεση επαφή με τις προκλήσεις του Ανατολικού Αιγαίου.
Η περιοδεία επιτρέπει στην κυβέρνηση να αναδείξει μία συνολική νησιωτική πολιτική, στην οποία η ασφάλεια δεν είναι αποκομμένη από την καθημερινότητα.
Το μεταναστευτικό ως ευρωπαϊκή δοκιμασία
Η δήλωση Μητσοτάκη για τα δίκτυα διακινητών έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία το μεταναστευτικό παραμένει κορυφαίο ζήτημα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πολιτική πίεση αυξάνεται σε πολλά κράτη-μέλη, ενώ η συζήτηση μετατοπίζεται σταδιακά προς:
- την αποτελεσματικότερη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων,
- τις ταχύτερες επιστροφές,
- τη συνεργασία με τρίτες χώρες,
- και την αυστηρότερη αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης.
Η Ελλάδα υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι το βάρος δεν μπορεί να πέφτει αποκλειστικά στις χώρες πρώτης υποδοχής.
Το μήνυμα από το Αγαθονήσι λειτουργεί, λοιπόν, και ως υπενθύμιση προς τους Ευρωπαίους εταίρους ότι η Αθήνα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας κοινής ευρωπαϊκής πρόκλησης.
Η προστασία των συνόρων απαιτεί:
- χρηματοδότηση,
- προσωπικό,
- τεχνολογία,
- επιχειρησιακή συνεργασία,
- και ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως εθνική υποχρέωση της Ελλάδας.
Η πολιτική σημασία για τη Νέα Δημοκρατία
Για τη Νέα Δημοκρατία, η ατζέντα της ασφάλειας, της άμυνας και της προστασίας των συνόρων αποτελεί παραδοσιακά ένα από τα ισχυρότερα πεδία πολιτικής υπεροχής.
Η επίσκεψη Μητσοτάκη στο Αγαθονήσι ενισχύει τρία βασικά στοιχεία του κυβερνητικού αφηγήματος:
Το κράτος είναι παρόν ακόμη και στο μικρότερο νησί.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις αποτελούν εγγύηση ασφάλειας και όχι απλώς θεσμικό σύμβολο.
Η κυβέρνηση επιδιώκει ελεγχόμενα σύνορα και όχι ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές.
Σε μία πολιτική συγκυρία κατά την οποία κόμματα στα δεξιά της ΝΔ επιχειρούν να πιέσουν την κυβέρνηση στα εθνικά θέματα και στο μεταναστευτικό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιδιώκει να εμφανιστεί ως ο πολιτικός που συνδυάζει την αποφασιστικότητα με τη θεσμική υπευθυνότητα.
Δεν υιοθετεί ακραία ρητορική, αλλά προβάλλει μετρήσιμη κρατική παρουσία και επιχειρησιακή αποτροπή.
Μήνυμα και προς όσους επενδύουν στον φόβο
Η επίσκεψη είχε και μία εσωτερική πολιτική ανάγνωση.
Σε περιόδους διεθνών εντάσεων, το αίσθημα ανασφάλειας μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πολιτικής εκμετάλλευσης.
Η κυβερνητική απάντηση είναι να προβάλλει μία εικόνα ελέγχου:
- τα σύνορα επιτηρούνται,
- οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι παρούσες,
- οι ακρίτες δεν είναι μόνοι,
- και η χώρα δεν λειτουργεί υπό καθεστώς φόβου.
Η φράση ότι οι νησιώτες πρέπει να αισθάνονται ασφαλείς δεν είναι μόνο μήνυμα προς τους ίδιους.
Είναι και πολιτική απάντηση σε όσους παρουσιάζουν το Ανατολικό Αιγαίο ως μία περιοχή διαρκούς εγκατάλειψης ή εθνικής υποχώρησης.
Η κυβέρνηση θέλει να αποδείξει ότι η εθνική κυριαρχία ασκείται στην πράξη, μέσω της καθημερινής παρουσίας του κράτους.
Η πραγματική θωράκιση των ακριτικών νησιών
Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Αγαθονήσι αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο μόνο εφόσον το συμβολικό μήνυμα συνοδεύεται από συνεχή πολιτική.
Η πραγματική θωράκιση των ακριτικών περιοχών απαιτεί:
- διαρκή αμυντική ετοιμότητα,
- στελέχωση των υπηρεσιών,
- τακτικές θαλάσσιες και αεροπορικές συνδέσεις,
- κίνητρα για μόνιμη εγκατάσταση,
- επαρκείς υγειονομικές δομές,
- και επενδύσεις σε ύδρευση, ενέργεια και ψηφιακές υποδομές.
Η σημαία, το φυλάκιο και η πρωθυπουργική παρουσία έχουν ισχυρό συμβολισμό.
Όμως η πιο αποτελεσματική απάντηση σε κάθε αμφισβήτηση είναι ένα νησί που κατοικείται, παράγει, αναπτύσσεται και παραμένει συνδεδεμένο με τον εθνικό κορμό.
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για την κυβέρνηση.
Από το Αγαθονήσι, μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν αφήνει κενά
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε το Αγαθονήσι για να εκπέμψει μία εικόνα Ελλάδας που δεν αφήνει κενά ούτε στην άμυνα ούτε στην προστασία των συνόρων.
Η παρουσία των Ενόπλων Δυνάμεων, η λειτουργία του φυλακίου, η αντιμετώπιση των διακινητών και η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτικό μήνυμα:
Τα ακριτικά νησιά δεν είναι μακρινή περιφέρεια. Είναι η πρώτη γραμμή της χώρας και της Ευρώπης.
Η ισχυρή Ελλάδα δεν μετριέται μόνο στις διεθνείς συνόδους ή στους αμυντικούς εξοπλισμούς.
Μετριέται και στην ικανότητά της να κάνει τον κάτοικο του Αγαθονησίου να αισθάνεται ότι το κράτος βρίσκεται δίπλα του.
Μετριέται στην παρουσία των στρατιωτών που φυλάσσουν το νησί όλο το εικοσιτετράωρο.
Μετριέται στην αποφασιστικότητα απέναντι στα κυκλώματα που εμπορεύονται ανθρώπινες ζωές.
Και μετριέται στη δυνατότητα ενός μικρού νησιού να διατηρεί την ιστορία, τον πληθυσμό και την προοπτική του.
Αυτό ήταν τελικά το μήνυμα από το φυλάκιο του Αγαθονησίου:
Αποτροπή χωρίς υπερβολές, ασφάλεια χωρίς φόβο και εθνική αυτοπεποίθηση χωρίς εκπτώσεις.