Η εικόνα δεκάδων χιλιάδων μεταναστών να περνούν μέσα σε λίγες ώρες στη Θέουτα, προκαλώντας τη μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση των τελευταίων ετών στα ισπανικά σύνορα, δεν άνοιξε μόνο τη συζήτηση για τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άνοιξε και ένα δεύτερο, πολύ πιο σύνθετο ερώτημα: ήταν πράγματι μια αυθόρμητη κρίση ή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον πίεσης προς την Ευρώπη;
Παρότι δεν υπάρχουν δημόσια αποδεικτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι η κρίση οργανώθηκε ή υποκινήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Μαρόκο, η χρονική συγκυρία έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στον ισπανικό δημόσιο διάλογο και σε ευρωπαϊκούς αναλυτικούς κύκλους.
Ο Τραμπ και ο πιο στενός αραβικός σύμμαχος της Ουάσιγκτον
Οι σχέσεις μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ βρίσκονται σήμερα στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.
Η στρατηγική αυτή σχέση οικοδομήθηκε ήδη από την πρώτη θητεία του Αμερικανού προέδρου και ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Καθοριστική στιγμή αποτέλεσε η αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας στη Δυτική Σαχάρα το 2020, στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, όταν το Μαρόκο προχώρησε στην εξομάλυνση των σχέσεών του με το Ισραήλ. Η συγκεκριμένη απόφαση ανέτρεψε δεκαετίες αμερικανικής πολιτικής και παραμένει μέχρι σήμερα η σημαντικότερη διπλωματική παραχώρηση που έχει λάβει ποτέ το Ραμπάτ από την Ουάσιγκτον.
Η αμερικανική στήριξη επαναβεβαιώθηκε και φέτος, με τον Τραμπ να χαρακτηρίζει τη μαροκινή πρόταση για τη Δυτική Σαχάρα ως τη βάση μιας «μόνιμης λύσης», ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ έκανε λόγο για την ισχυρότερη περίοδο στις σχέσεις των δύο χωρών.
Η σύμπτωση που προκάλεσε πολιτικές συζητήσεις
Την ίδια περίοδο που η Θέουτα βρισκόταν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής επικαιρότητας, δημοσιοποιήθηκε η νέα επιστολή του Τραμπ προς τον Μαροκινό μονάρχη, με ιδιαίτερα θερμές αναφορές στη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών.
Η χρονική αυτή σύμπτωση τροφοδότησε πολιτικές αναλύσεις στην Ισπανία, χωρίς όμως να προκύπτει άμεση απόδειξη σύνδεσης των δύο γεγονότων. Πολλοί αναλυτές υπενθυμίζουν, πάντως, ότι το Μαρόκο έχει χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν τη μεταναστευτική πίεση ως διαπραγματευτικό εργαλείο στις σχέσεις του με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ο μεγαλύτερος πελάτης των αμερικανικών όπλων στην Αφρική
Η γεωπολιτική αξία του Μαρόκου δεν περιορίζεται στη Δυτική Σαχάρα.
Σύμφωνα με το SIPRI, περίπου 60% των εισαγωγών οπλικών συστημάτων του Μαρόκου προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η χώρα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα αμερικανικών οπλικών συστημάτων στην αφρικανική ήπειρο.
Στο πλαίσιο αυτό:
- πραγματοποιούνται κάθε χρόνο οι μεγάλες στρατιωτικές ασκήσεις African Lion,
- εξελίσσονται σημαντικές αμερικανικές εξοπλιστικές συμφωνίες,
- ενισχύεται η διαλειτουργικότητα μεταξύ των δύο στρατών,
- το Μαρόκο λειτουργεί ως βασικός αμερικανικός εταίρος στο Μαγκρέμπ και στο Σαχέλ.
Γιατί το Μαρόκο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία
Πέρα από την ασφάλεια, η Ουάσιγκτον βλέπει πλέον το Μαρόκο ως κρίσιμο οικονομικό εταίρο.
Η χώρα διαθέτει περίπου 70% των παγκόσμιων αποθεμάτων φωσφορικών πετρωμάτων, πρώτης ύλης απαραίτητης τόσο για τα λιπάσματα όσο και για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων.
Ταυτόχρονα προωθεί τον φιλόδοξο αγωγό φυσικού αερίου Νιγηρία–Μαρόκο, ο οποίος φιλοδοξεί να μεταφέρει αφρικανικό φυσικό αέριο προς την Ευρώπη μέσω της Ιβηρικής, ενισχύοντας τον ρόλο του Ραμπάτ στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Για τις Βρυξέλλες, η κρίση στη Θέουτα υπενθυμίζει ότι το μεταναστευτικό δεν αποτελεί μόνο ανθρωπιστικό ή επιχειρησιακό ζήτημα.
Αποτελεί πλέον εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης, το οποίο συνδέεται με τις ισορροπίες στη Βόρεια Αφρική, τις σχέσεις ΕΕ–Μαρόκου, τις αμερικανικές στρατηγικές επιλογές και τον ανταγωνισμό για κρίσιμες ενεργειακές και ορυκτές πρώτες ύλες.
Η έκτακτη σύγκληση των υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ και οι έντονες αντιδράσεις πολλών κρατών-μελών δείχνουν ότι η Θέουτα αντιμετωπίζεται πλέον ως ευρωπαϊκό ζήτημα ασφάλειας και όχι απλώς ως ένα ακόμη μεταναστευτικό επεισόδιο.