Η Ελλάδα μπαίνει στην τελική ευθεία του Ταμείου Ανάκαμψης.
Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν θα απορροφηθούν τα τελευταία κονδύλια.
Είναι τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα, όταν ο μεγαλύτερος επενδυτικός μηχανισμός της τελευταίας δεκαετίας πάψει να τροφοδοτεί την οικονομία με την ίδια ένταση.
Η κρίσιμη ημερομηνία είναι η 31η Αυγούστου 2026, μέχρι την οποία πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί τα ορόσημα και οι στόχοι του ελληνικού σχεδίου «Ελλάδα 2.0».
Οι τελικές πληρωμές αναμένονται έως το τέλος του έτους.
Και από εκεί και μετά η οικονομική πραγματικότητα αλλάζει.
Το μεγάλο ερώτημα: πώς καλύπτεται το κενό;
Το Ταμείο Ανάκαμψης λειτούργησε ως ένα έκτακτο ευρωπαϊκό εργαλείο με τεράστια επενδυτική ισχύ.
Χρηματοδότησε:
υποδομές,
ενέργεια,
ψηφιακό μετασχηματισμό,
νοσοκομεία,
σχολεία,
μεταφορές,
μικρομεσαίες επιχειρήσεις,
μεταρρυθμίσεις,
και μεγάλα ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια.
Το τέλος του δεν σημαίνει ότι οι ανάγκες εξαφανίζονται.
Το αντίθετο.
Οι ανάγκες σε πράσινη μετάβαση, ψηφιακή οικονομία, ενέργεια, άμυνα, μεταποίηση και υποδομές παραμένουν τεράστιες.
Άρα η Ελλάδα πρέπει να περάσει από το μοντέλο:
«ευρωπαϊκό έκτακτο χρήμα»
στο μοντέλο:
«μόνιμη επενδυτική μηχανή».
Η Κομισιόν ήδη βλέπει χαμηλότερη ανάπτυξη μετά το RRF
Εδώ βρίσκεται και το πρώτο προειδοποιητικό σήμα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ανάπτυξη περίπου 1,8% για το 2026 και ελαφρά υποχώρηση στο 1,6% για το 2027, ακριβώς καθώς η εφαρμογή του RRF ολοκληρώνεται.
Η σχέση είναι προφανής.
Όσο το Ταμείο χρηματοδοτεί επενδύσεις, η επίδρασή του περνά:
στο ΑΕΠ,
στην απασχόληση,
στην κατανάλωση,
στην παραγωγικότητα,
και στη ζήτηση για ιδιωτικό κεφάλαιο.
Όταν αυτή η ροή μειώνεται, η οικονομία πρέπει να βρει άλλες πηγές.
Και εκεί αρχίζει η πραγματική δοκιμασία.
Τρεις πυλώνες για την «επόμενη ημέρα»
Το οικονομικό επιτελείο ποντάρει σε τρεις βασικές πηγές χρηματοδότησης.
Πρώτον, το ΕΣΠΑ 2021-2027.
Δεύτερον, το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030.
Τρίτον, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.
Η λογική είναι να δημιουργηθεί μια γέφυρα χρηματοδότησης ώστε η ελληνική οικονομία να μην πέσει απότομα από το υψηλό επίπεδο επενδύσεων που δημιούργησε το Ταμείο Ανάκαμψης.
Το ΕΣΠΑ κρατά ακόμη «πυρομαχικά»
Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει σημαντικούς πόρους από το ΕΣΠΑ 2021-2027.
Το συνολικό υπόλοιπο που απομένει προς αξιοποίηση ανέρχεται περίπου στα 23 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 17,1 δισ. ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση και περίπου 5,8 δισ. ευρώ από εθνική συμμετοχή.
Τα χρήματα αυτά μπορούν να κατευθυνθούν σε:
δίκτυα,
πράσινες επενδύσεις,
ψηφιακές υποδομές,
περιφερειακή ανάπτυξη,
κοινωνικές δράσεις,
και παραγωγικές επενδύσεις.
Το βασικό όμως ζήτημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη πόρων.
Είναι η ταχύτητα υλοποίησης.
Το νέο ΕΠΑ: η εθνική γέφυρα
Το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 αποτελεί το δεύτερο μεγάλο εργαλείο.
Η φιλοσοφία του είναι να χρηματοδοτήσει έργα καθημερινότητας και υποδομών που δεν μπορούν να καλυφθούν μόνο από το ΕΣΠΑ ή άλλες ευρωπαϊκές πηγές.
Δρόμοι.
Λιμάνια.
Σχολεία.
Νοσοκομεία.
Ύδρευση.
Αποχέτευση.
Αντιπλημμυρικά.
Πράσινες πόλεις.
Ψηφιακές υπηρεσίες.
Το πρόγραμμα λειτουργεί ως συμπληρωματικός μηχανισμός και όχι ως ανταγωνιστικός προς τα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Το ζητούμενο είναι να μην υπάρξει «κενό χρόνου» ανάμεσα στο κλείσιμο του RRF και στην πλήρη ωρίμανση των νέων εργαλείων.
Και μετά έρχεται η μεγάλη ευρωπαϊκή μάχη των 49,5 δισ.
Η πραγματικά μεγάλη διαπραγμάτευση αφορά τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Σύμφωνα με την αρχική πρόταση που εξετάζεται, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί μπροστά σε ένα συνολικό πακέτο περίπου 49,5 δισ. ευρώ στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
Το ποσό αυτό δεν είναι ακόμη τελικό.
Και εδώ βρίσκεται όλη η σημασία.
Η τελική κατανομή θα κριθεί μέσα από πολιτική διαπραγμάτευση ανάμεσα στα κράτη-μέλη, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στην Κομισιόν.
Το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η Ελλάδα θα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα κρίσιμο.
Το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα
Η μεγαλύτερη ευκαιρία ίσως όμως να βρίσκεται εκτός των παραδοσιακών εθνικών κατανομών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει βάλει στο τραπέζι ένα πολύ μεγάλο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, με στόχο επενδύσεις σε:
βιομηχανία,
AI,
ενέργεια,
άμυνα,
ημιαγωγούς,
καθαρές τεχνολογίες,
και κρίσιμες αλυσίδες αξίας.
Το σημαντικό εδώ είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των πόρων ενδέχεται να μην κατανέμεται με σταθερές «εθνικές κλείδες».
Άρα η Ελλάδα δεν θα πάρει χρήματα επειδή απλώς «της αναλογούν».
Θα πρέπει να τα κερδίσει.
Με ώριμα έργα.
Με σοβαρές εταιρείες.
Με συμπράξεις.
Με επενδυτικά σχέδια.
Και με ικανότητα να ανταγωνιστεί άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Εδώ κρύβεται και το μεγαλύτερο ρίσκο
Το Ταμείο Ανάκαμψης είχε ένα τεράστιο πλεονέκτημα:
η Ελλάδα γνώριζε πόσα χρήματα είχε διαθέσιμα.
Στη νέα εποχή, ένα μέρος των χρηματοδοτήσεων μπορεί να λειτουργεί πολύ περισσότερο με ανταγωνιστικούς όρους.
Άρα η χώρα πρέπει να περάσει από τη λογική:
«απορροφώ»
στη λογική:
«διεκδικώ».
Και αυτή είναι πολύ διαφορετική διοικητική και επιχειρηματική κουλτούρα.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού ήδη χτυπά καμπανάκι
Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής έχει επισημάνει ότι η αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων είναι κρίσιμη για την επόμενη περίοδο.
Η ανησυχία αφορά κυρίως το εξής:
αν χαθούν επενδύσεις ή μεταρρυθμίσεις σήμερα, δεν χάνεται μόνο το αντίστοιχο κονδύλι.
Χάνεται και η μελλοντική επίδραση στην παραγωγικότητα.
Αυτό είναι πολύ πιο σοβαρό.
Ένα έργο που δεν γίνεται το 2026 μπορεί να σημαίνει:
λιγότερη παραγωγή το 2027,
χαμηλότερη απασχόληση,
μικρότερες εξαγωγές,
και χαμηλότερο δυνητικό ΑΕΠ.
Η τελευταία αναθεώρηση του «Ελλάδα 2.0» δείχνει πού υπήρξαν δυσκολίες
Η τελευταία αναθεώρηση του ελληνικού σχεδίου περιλαμβάνει 111 μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις.
Η Κομισιόν ενέκρινε τις αλλαγές χωρίς να μεταβάλει το συνολικό ύψος των ευρωπαϊκών πόρων.
Όμως οι τροποποιήσεις αποκαλύπτουν και τις πραγματικές δυσκολίες.
Το έργο για την αναβάθμιση του προαστιακού στη Δυτική Αττική αφαιρέθηκε.
Άλλες δράσεις αλλάζουν λόγω καθυστερήσεων.
Προγράμματα περιορίζονται λόγω χαμηλότερης ζήτησης.
Και αρκετά έργα ανασχεδιάζονται επειδή παρουσίασαν τεχνικά ή διαγωνιστικά προβλήματα.
Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία.
Σημαίνει όμως ότι η απορρόφηση δεν είναι ποτέ αυτόματη.
ΒΟΑΚ, σιδηρόδρομοι, δασοπυρόσβεση, λιμάνια: τα δύσκολα έργα είναι τα πιο σημαντικά
Στην κατηγορία των έργων που χρειάστηκαν τροποποιήσεις βρίσκονται:
ο ΒΟΑΚ,
η ψηφιοποίηση του σιδηροδρομικού δικτύου,
ο εξοπλισμός δασοπυρόσβεσης,
το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων,
περιφερειακά λιμάνια,
ψηφιακή εκπαίδευση,
και δράσεις για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Εδώ φαίνεται και το κλασικό ελληνικό πρόβλημα:
όσο μεγαλύτερο και πιο σύνθετο το έργο, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος καθυστέρησης.
Και αυτή είναι ακριβώς η αδυναμία που πρέπει να διορθωθεί στην εποχή μετά το RRF.
Η κυβέρνηση μεταφέρει πόρους σε πιο ώριμες προτεραιότητες
Τα κονδύλια που απελευθερώνονται από έργα που περιορίζονται ή καταργούνται δεν μένουν αδρανή.
Κατευθύνονται σε νέες προτεραιότητες.
Μεταξύ αυτών:
η συμμετοχή της ΔΕΣ ΑΔΜΗΕ στην αύξηση κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ,
οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
η αναβάθμιση του δικτύου υψηλής τάσης,
και η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για AI Gigafactory.
Παράλληλα, ενισχύονται:
το «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου»,
έργα λυμάτων,
προσεισμικοί έλεγχοι,
μικροδορυφόροι,
το πρόγραμμα «Σπύρος Δοξιάδης»,
ο Ε65,
και έργα αποκατάστασης από τις κακοκαιρίες Daniel και Elias.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να μη χαθεί ούτε ευρώ
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο.
Το «δεν θα χαθεί ούτε ευρώ» είναι πολιτικά σημαντικό.
Δεν είναι όμως αρκετό.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
πόσο παραγωγικά θα χρησιμοποιηθεί κάθε ευρώ.
Ένα κονδύλι που απλώς απορροφάται χωρίς να αυξάνει παραγωγικότητα ή ιδιωτικές επενδύσεις έχει μικρότερη μακροχρόνια αξία.
Ένα κονδύλι που δημιουργεί:
δίκτυα,
εξαγωγές,
ενέργεια χαμηλότερου κόστους,
νέα τεχνολογία,
και πιο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις
μπορεί να αποδίδει για δεκαετίες.
Το επενδυτικό κενό της Ελλάδας παραμένει
Παρά τη μεγάλη άνοδο των επενδύσεων τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει απόσταση να καλύψει σε σχέση με την Ευρώπη.
Και αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο για απότομη κάμψη της επενδυτικής δραστηριότητας μετά το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η οικονομία χρειάζεται διαρκή ροή κεφαλαίων σε:
βιομηχανία,
κατοικίες,
ενέργεια,
μεταφορές,
τεχνολογία,
έρευνα,
και επιχειρηματικές υποδομές.
Αν αυτή η ροή κοπεί, η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί.
Από “Ελλάδα 2.0” σε “Ελλάδα χωρίς δεκανίκι”;
Αυτό είναι τελικά το μεγάλο τεστ.
Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν έκτακτη ιστορική ευκαιρία.
Δεν μπορεί όμως να γίνει μόνιμη εξάρτηση.
Η πραγματική επιτυχία θα φανεί όταν η οικονομία μπορέσει να συνεχίσει να επενδύει ακόμη και χωρίς έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό τέτοιας κλίμακας.
Η 31η Αυγούστου δεν είναι απλώς η ημερομηνία λήξης ενός προγράμματος
Είναι η αρχή μιας πολύ πιο δύσκολης εποχής.
Μέχρι τώρα το ερώτημα ήταν:
«πόσο γρήγορα θα απορροφήσουμε τα χρήματα;»
Από εδώ και πέρα θα είναι:
«πού θα βρούμε τα επόμενα και πόσο αποδοτικά θα τα χρησιμοποιήσουμε;»
Και εκεί θα κριθεί αν το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν μια πρόσκαιρη ένεση ανάπτυξης ή η αφετηρία για μια μόνιμα πιο επενδυτική ελληνική οικονομία.
Πηγή: pagenews.gr