Η Ιαπωνία αλλάζει αθόρυβα αλλά βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την άμυνα.
Η νέα Λευκή Βίβλος Άμυνας που παρουσίασε η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Sanae Takaichi στις 4 Αυγούστου δεν περιορίζεται σε νέους εξοπλισμούς ή στην ενίσχυση των Ιαπωνικών Δυνάμεων Αυτοάμυνας.
Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι το Τόκιο αρχίζει να προετοιμάζεται για ένα σενάριο που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά μακρινό:
μια μεγάλη κρίση ή σύγκρουση στον Ινδοειρηνικό που δεν θα τελειώσει γρήγορα, αλλά θα εξελιχθεί σε πόλεμο φθοράς.
Η ίδια η λογική του κειμένου συνδέει πλέον την άμυνα με την οικονομία, τη βιομηχανία, την τεχνολογία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και το ανθρώπινο δυναμικό. Η στρατιωτική ισχύς αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας ευρύτερης «συνολικής εθνικής ισχύος».
Το τρίγωνο που ανησυχεί περισσότερο το Τόκιο
Στο κέντρο της ιαπωνικής ανησυχίας βρίσκεται η ταυτόχρονη πίεση από Κίνα, Ρωσία και Βόρεια Κορέα.
Η Ιαπωνία δεν βλέπει πλέον τις τρεις χώρες ως ξεχωριστές απειλές. Βλέπει μια όλο και πιο στενή στρατηγική αλληλεπίδραση μεταξύ τους, η οποία αναγκάζει το Τόκιο να προετοιμάζεται ταυτόχρονα για διαφορετικά μέτωπα: Ταϊβάν και Ανατολική Σινική Θάλασσα απέναντι στην Κίνα, Κορεατική Χερσόνησο απέναντι στη Βόρεια Κορέα και βόρειες θαλάσσιες προσβάσεις απέναντι στη Ρωσία.
Η εικόνα αυτή δεν είναι εντελώς νέα. Ήδη η προηγούμενη ιαπωνική στρατηγική χαρακτήριζε την Κίνα ως τη μεγαλύτερη στρατηγική πρόκληση για τη χώρα, ενώ κατέγραφε την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας Μόσχας–Πεκίνου και τη συνεχή ανάπτυξη των βορειοκορεατικών πυραυλικών δυνατοτήτων.
Το νέο στοιχείο είναι ότι το Τόκιο πλέον χτίζει δομές για να αντέξει την πίεση για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Τρία επίπεδα άμυνας
Η ιαπωνική στρατηγική οργανώνεται γύρω από τρεις παράλληλους άξονες.
Πρώτον, την ενίσχυση της ίδιας της ιαπωνικής στρατιωτικής ικανότητας.
Δεύτερον, την εμβάθυνση της συμμαχίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Και τρίτον, τη δημιουργία ευρύτερου δικτύου συνεργασιών με χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες ανησυχίες ασφαλείας.
Το Τόκιο δηλαδή δεν θέλει να επιλέξει ανάμεσα σε αυτονομία και αμερικανική προστασία.
Θέλει και τα δύο.
Η Ιαπωνία ενισχύει τις δικές της δυνατότητες, αλλά εξακολουθεί να θεωρεί τη συμμαχία με τις ΗΠΑ βασικό πυλώνα ασφαλείας. Το ιαπωνικό υπουργείο Άμυνας έχει ήδη συνδέσει τη δημιουργία του Joint Operations Command (JJOC)με την αναβάθμιση της αμερικανικής διοίκησης στην Ιαπωνία, ώστε οι δύο πλευρές να μπορούν να συντονίζονται ταχύτερα σε περίπτωση κρίσης.
Το μάθημα της Ουκρανίας
Το πραγματικό turning point βρίσκεται στην Ουκρανία.
Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας έδειξε ότι μια σύγκρουση μεταξύ κρατών με μεγάλες στρατιωτικές δυνατότητες μπορεί να μην κριθεί μέσα σε ημέρες ή εβδομάδες.
Μπορεί να εξελιχθεί σε αγώνα εξάντλησης:
ποιος διαθέτει περισσότερα πυρομαχικά, ποιος μπορεί να επισκευάζει και να αντικαθιστά οπλικά συστήματα, ποιος έχει ανθεκτικότερη βιομηχανία και ποιος μπορεί να κρατήσει ενεργό το ανθρώπινο δυναμικό του περισσότερο.
Η ιαπωνική ανάλυση επισημαίνει ότι η εμπειρία της Ουκρανίας απέδειξε επίσης την αξία των φθηνότερων, μαζικά παραγόμενων UAVs και άλλων μη επανδρωμένων συστημάτων, σε αντίθεση με την αποκλειστική εξάρτηση από λίγες εξαιρετικά ακριβές πλατφόρμες.
Αυτό έχει τεράστια σημασία για την Ιαπωνία.
Το μεγάλο αδύναμο σημείο: Είναι νησί
Η γεωγραφία κάνει το πρόβλημα ακόμη δυσκολότερο.
Η Ιαπωνία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, εισαγωγές ενέργειας και διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σε μια παρατεταμένη σύγκρουση γύρω από την Ταϊβάν ή την Ανατολική Ασία, το στρατιωτικό πρόβλημα θα μπορούσε πολύ γρήγορα να γίνει και οικονομικό.
Εάν διακοπούν οι θαλάσσιες μεταφορές ή η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και εξαρτήματα, θα επηρεαστούν ταυτόχρονα:
η βιομηχανική παραγωγή, η ενέργεια, η συντήρηση στρατιωτικού εξοπλισμού και τελικά η ίδια η δυνατότητα συνέχισης των επιχειρήσεων.
Γι’ αυτό το Τόκιο αντιμετωπίζει πλέον την economic security ως μέρος της εθνικής άμυνας.
Βιομηχανία: Δεν αρκεί να έχεις όπλα – πρέπει να μπορείς να παράγεις ξανά
Σε έναν σύντομο πόλεμο, τα αποθέματα μπορεί να είναι αρκετά.
Σε έναν πόλεμο έξι μηνών, ενός έτους ή περισσότερο, όμως, το ερώτημα αλλάζει.
Δεν είναι μόνο πόσα όπλα διαθέτεις την πρώτη ημέρα.
Είναι πόσα μπορείς να παράγεις την εκατοστή ημέρα.
Η νέα ιαπωνική λογική δίνει επομένως μεγάλη βαρύτητα στην αμυντική βιομηχανία, στην επισκευή και αναπλήρωση εξοπλισμού και στην ενσωμάτωση εμπορικών και πολιτικών τεχνολογιών στην παραγωγή αμυντικών συστημάτων.
Το ιαπωνικό υπουργείο Άμυνας είχε ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, δίνοντας έμφαση σε πυρομαχικά, καύσιμα, διαθεσιμότητα οπλικών συστημάτων, ενίσχυση εγκαταστάσεων και μη επανδρωμένες δυνατότητες.
Drones και AI απέναντι στο δημογραφικό
Η Ιαπωνία έχει όμως ένα πρόβλημα που δεν λύνεται αγοράζοντας περισσότερα μαχητικά.
Δεν έχει αρκετούς ανθρώπους.
Η δημογραφική συρρίκνωση περιορίζει τη δεξαμενή προσωπικού για τις Δυνάμεις Αυτοάμυνας, ενώ η αγορά εργασίας γίνεται όλο και πιο ανταγωνιστική.
Γι’ αυτό η Λευκή Βίβλος συνδέει ευθέως το δημογραφικό με την τεχνολογία.
Η ανάπτυξη AI, αυτόνομων συστημάτων, UAVs, unmanned surface vessels και unmanned underwater vehicles δεν αποσκοπεί μόνο στην προσαρμογή στις νέες μορφές πολέμου.
Λειτουργεί και ως τρόπος ώστε η Ιαπωνία να διατηρεί μεγάλη επιχειρησιακή δυνατότητα με λιγότερο προσωπικό.
Είναι ίσως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες στρατηγικές συνδέσεις της νέας πολιτικής:
το δημογραφικό πρόβλημα γίνεται κινητήρας στρατιωτικής αυτοματοποίησης.
Οι στρατιώτες γίνονται στρατηγικός πόρος
Το ίδιο ισχύει και για τις συνθήκες υπηρεσίας.
Αποδοχές, στέγαση, εργασιακό περιβάλλον και υποστήριξη των οικογενειών δεν αντιμετωπίζονται πλέον απλώς ως κοινωνικές παροχές.
Γίνονται μέρος της στρατηγικής αντοχής.
Σε έναν πόλεμο μεγάλης διάρκειας, το προσωπικό πρέπει να αντέξει υψηλό επιχειρησιακό ρυθμό επί μήνες ή χρόνια. Η στρατολόγηση και κυρίως η συγκράτηση εξειδικευμένων στελεχών αποκτούν συνεπώς άμεση στρατιωτική σημασία.
Ακόμη και η επίσημη Λευκή Βίβλος του 2025 είχε ήδη αφιερώσει ειδικό κεφάλαιο στη βελτίωση της μεταχείρισης και των συνθηκών εργασίας των στελεχών των Δυνάμεων Αυτοάμυνας.
Η Ταϊβάν βρίσκεται στο βάθος κάθε σχεδιασμού
Η Ιαπωνία αποφεύγει παραδοσιακά να μιλά με απόλυτους όρους για το πώς θα αντιδράσει σε μια κινεζική επιχείρηση κατά της Ταϊβάν.
Αλλά η γεωγραφία είναι αμείλικτη.
Τα νοτιοδυτικά ιαπωνικά νησιά βρίσκονται δίπλα στην Ταϊβάν, αμερικανικές βάσεις στην Ιαπωνία θα ήταν κρίσιμες σε οποιαδήποτε μεγάλη αμερικανική επιχείρηση και μια σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τον ιαπωνικό εναέριο και θαλάσσιο χώρο.
Γι’ αυτό και η προετοιμασία για μια «παρατεταμένη κρίση» δεν χρειάζεται να κατονομάζει την Ταϊβάν σε κάθε παράγραφο.
Η Ταϊβάν βρίσκεται ήδη μέσα στη γεωγραφία του σχεδίου.
Η Ιαπωνία παύει να σχεδιάζει μόνο την «πρώτη μάχη»
Εδώ βρίσκεται η ουσία της νέας στρατηγικής.
Για δεκαετίες, η ιαπωνική άμυνα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στη λογική ότι οι Δυνάμεις Αυτοάμυνας θα αντιμετώπιζαν την αρχική κρίση και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρείχαν το στρατηγικό βάθος.
Το νέο μοντέλο είναι διαφορετικό.
Το Τόκιο θέλει πλέον να διαθέτει τρία επίπεδα αντοχής:
στρατιωτική ικανότητα, εθνική ικανότητα διατήρησης του πολέμου και εξωτερική υποστήριξη από συμμάχους και εταίρους.
Άρα η αποτροπή αποκτά νέο νόημα.
Δεν αρκεί να πείσεις την Κίνα ότι μπορείς να της προκαλέσεις κόστος τις πρώτες 72 ώρες.
Πρέπει να την πείσεις ότι δεν θα καταρρεύσεις ούτε μετά από έξι μήνες.
Και αυτό απαιτεί εργοστάσια, αποθέματα, λιμάνια, logistics, τεχνολογία, ανθρώπους και συμμάχους εξίσου με πυραύλους και πολεμικά πλοία.
Η Λευκή Βίβλος του 2026, όπως αποτυπώνεται και στην ανάλυση που συνοδεύει το κείμενο, δείχνει ακριβώς αυτή τη μετάβαση: από την ικανότητα «αντίδρασης σε μια σύγκρουση» προς την ικανότητα διατήρησης ολόκληρης της εθνικής ισχύος μέσα σε μια σύγκρουση.
Και αυτό ίσως αποτελεί τη σημαντικότερη αλλαγή στην ιαπωνική στρατηγική μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: το Τόκιο δεν προετοιμάζεται πλέον μόνο για να αποτρέψει τον επόμενο πόλεμο. Προετοιμάζεται και για το ενδεχόμενο ότι, αν αρχίσει, θα πρέπει να μπορεί να τον αντέξει.
Πηγή: pagenews.gr