Η Ουκρανία δεν πολεμά μόνο για να ανακτήσει τα εδάφη της και να αντέξει απέναντι στη Ρωσία. Δίνει ταυτόχρονα μια δεύτερη, εξίσου κρίσιμη μάχη: να εξασφαλίσει τη θέση της μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα ανάλυσης του Atlantic Council, την οποία αναδημοσιεύει το World Energy News. Σύμφωνα με αυτήν, η πρώτη μάχη απαιτεί όπλα, στρατιωτική αντοχή και διεθνή υποστήριξη. Η δεύτερη απαιτεί κράτος δικαίου, ανεξαρτησία θεσμών, καταπολέμηση της διαφθοράς και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων.
Η κανονικότητα δίπλα στον πόλεμο
Η εικόνα που περιγράφεται από πόλεις όπως το Ντνίπρο και το Χάρκοβο είναι αντιφατική.
Από τη μία πλευρά, οικογένειες εξακολουθούν να κυκλοφορούν σε πάρκα, εστιατόρια λειτουργούν και η εμπορική ζωή συνεχίζεται.
Από την άλλη, όμως, ο πόλεμος είναι παντού.
Παιδιά κάνουν μαθήματα σε υπόγεια σχολεία, ξενοδοχεία διαθέτουν καταφύγια και σε βασικούς δρόμους έχουν τοποθετηθεί δίχτυα για την αντιμετώπιση ρωσικών drones.
Τέσσερα χρόνια εξάντλησης
Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας, η ουκρανική κοινωνία εμφανίζει εμφανή σημάδια κόπωσης.
Οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, σε δίκτυα ύδρευσης, ηλεκτροδότησης και θέρμανσης, έχουν μετατρέψει την καθημερινότητα σε μια συνεχή δοκιμασία.
Το Atlantic Council περιγράφει την κατάσταση σαν έναν μαραθώνιο που δεν τελειώνει ποτέ.
Οι επιθέσεις μεταφέρονται όλο και περισσότερο στις πόλεις
Καθώς η γραμμή του μετώπου παραμένει σε μεγάλο βαθμό παγιωμένη, οι ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους πλήττουν όλο και περισσότερο αστικά κέντρα και υποδομές που χρησιμοποιούνται από αμάχους.
Οι συνέπειες είναι βαριές τόσο σε ανθρώπινες ζωές όσο και σε βασικές λειτουργίες του κράτους.
Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία καλείται να διατηρήσει ταυτόχρονα στρατιωτική αντοχή και λειτουργικότητα στο εσωτερικό της χώρας.
«Δεν μπορούμε να παραδώσουμε ούτε ένα κομμάτι γης»
Παρά την κόπωση, η στάση που καταγράφεται από μεγάλο μέρος της ουκρανικής κοινωνίας παραμένει σκληρή.
Το World Energy News μεταφέρει τη θέση της προέδρου του Περιφερειακού Συμβουλίου της Ζαπορίζια, σύμφωνα με την οποία η κοινωνία μπορεί να είναι εξαντλημένη, αλλά δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί απώλεια εδαφών.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί ο πόλεμος παραμένει τόσο δύσκολο να οδηγηθεί σε πολιτική διευθέτηση.
Η δεύτερη μάχη είναι εσωτερική
Το Atlantic Council επιμένει ότι η ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αποκλειστικά μέσω της στρατιωτικής επιβίωσης.
Η χώρα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει ανθεκτικούς δημοκρατικούς θεσμούς, παρά τις συνθήκες πολέμου.
Και σε αυτό το σημείο εμφανίζονται τα μεγαλύτερα προβλήματα.
Η σύγκρουση για τους θεσμούς κατά της διαφθοράς
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η κρίση γύρω από το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και την Ειδική Εισαγγελία Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAPO).
Όταν το ουκρανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που, σύμφωνα με επικριτές και διαδηλωτές, περιόριζε την ανεξαρτησία των δύο οργανισμών, ακολούθησαν μαζικές αντιδράσεις.
Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους ζητώντας λογοδοσία.
Η ΕΕ αντέδρασε άμεσα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε επίσης γρήγορα.
Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποίησαν το Κίεβο ότι η ανεξαρτησία των θεσμών κατά της διαφθοράς αποτελεί βασική προϋπόθεση τόσο για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας όσο και για τη συνέχιση της ευρωπαϊκής υποστήριξης.
Η πίεση λειτούργησε και η ουκρανική ηγεσία άλλαξε στάση.
Η κοινωνία των πολιτών παραμένει ισχυρή
Για το Atlantic Council, αυτό αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα σημάδια δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Παρά τον στρατιωτικό νόμο και την αναστολή των εκλογών, η ουκρανική κοινωνία εξακολουθεί να κινητοποιείται, να απαιτεί λογοδοσία και να ασκεί πίεση στην πολιτική ηγεσία.
Αυτό θεωρείται κρίσιμο για τη μελλοντική ένταξη στην ΕΕ.
Οι μεταρρυθμίσεις παραμένουν πολύ πίσω
Η εικόνα, όμως, απέχει από το να είναι θετική σε όλα τα επίπεδα.
Σύμφωνα με μηχανισμό αξιολόγησης που δημιούργησε συνασπισμός οκτώ ουκρανικών οργανώσεων, η κυβέρνηση έλαβε μόλις 15 στα 100 σε σχέση με την πρόοδο σε συγκεκριμένες ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις.
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι η πορεία προς την ΕΕ παραμένει εξαιρετικά απαιτητική.
Δέκα βασικές προτεραιότητες από την ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ουκρανία είχαν ήδη καθορίσει δέκα βασικές προτεραιότητες μεταρρυθμίσεων, με έμφαση στο κράτος δικαίου και στην καταπολέμηση της διαφθοράς.
Το σχέδιο αυτό δημιουργήθηκε εν μέρει για να παρακαμφθούν εμπόδια στην ενταξιακή διαδικασία, αλλά παράλληλα λειτουργεί ως σαφής οδηγός για το τι περιμένει η ΕΕ από το Κίεβο.
Όταν συνδέεται η χρηματοδότηση, οι μεταρρυθμίσεις επιταχύνονται
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία αφορά τη σύνδεση χρηματοδότησης και μεταρρυθμίσεων.
Όταν η Ευρωπαία επίτροπος Διεύρυνσης ζήτησε την ψήφιση συγκεκριμένων μέτρων που συνδέονταν με ευρωπαϊκά κονδύλια έως 4 δισ. ευρώ, το ουκρανικό κοινοβούλιο κινήθηκε γρήγορα.
Αρκετές μεταρρυθμίσεις εγκρίθηκαν και ξεκλειδώθηκε χρηματοδότηση ύψους 875 εκατ. ευρώ.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: λεφτά με όρους
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δείχνει ότι η ΕΕ διαθέτει ισχυρό μοχλό πίεσης.
Η χρηματοδότηση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο επιτάχυνσης δύσκολων θεσμικών αλλαγών.
Και η ουκρανική κυβέρνηση φαίνεται πολύ πιο πρόθυμη να κινηθεί γρήγορα όταν οι μεταρρυθμίσεις συνδέονται με συγκεκριμένα οικονομικά οφέλη.
Η Λετονία ως παράδειγμα
Το Atlantic Council χρησιμοποιεί τη Λετονία ως παράδειγμα χώρας που πέρασε από μετακομμουνιστικό σύστημα σε πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Λετονία υπέβαλε αίτηση ένταξης το 1995 και έγινε μέλος το 2004.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου βελτίωσε σημαντικά τις επιδόσεις της σε γραφειοκρατία, διαφθορά και θεσμική λειτουργία.
Η απόσταση Ουκρανίας – Λετονίας
Η σύγκριση δεν είναι ευνοϊκή για το Κίεβο.
Η Λετονία βελτίωσε τη βαθμολογία της σε συγκεκριμένους δείκτες κατά 12 μονάδες, ενώ η αντίστοιχη πρόοδος της Ουκρανίας ήταν μόλις τρεις μονάδες στην ίδια περίοδο σύγκρισης.
Επιπλέον, σε δείκτες δικαστικής ανεξαρτησίας και αποτελεσματικότητας, η Λετονία παραμένει υπερδιπλάσια της Ουκρανίας εδώ και περίπου 15 χρόνια.
Η οικονομική διαφορά είναι επίσης μεγάλη
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι δύο χώρες είχαν σχεδόν παρόμοιο επίπεδο εισοδήματος το 1995.
Σήμερα, όμως, η βαθμολογία της Λετονίας στους σχετικούς δείκτες εισοδήματος είναι σχεδόν 25% υψηλότερη.
Το Atlantic Council χρησιμοποιεί αυτό το στοιχείο για να υποστηρίξει ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις μπορούν να δημιουργήσουν πραγματική οικονομική ευημερία.
Η ένταξη στην ΕΕ ως στρατηγική απάντηση
Η ανάλυση φτάνει σε ένα σαφές συμπέρασμα.
Η μακροπρόθεσμη ελευθερία και ευημερία της Ουκρανίας μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο αν η χώρα πετύχει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να υπάρξει πολύ βαθύτερη πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις.
Και ειδικά στη δικαιοσύνη, στους θεσμούς κατά της διαφθοράς και στην ανεξαρτησία των ελεγκτικών μηχανισμών.
Η αμερικανική στήριξη μειώθηκε δραματικά
Η ανάλυση επισημαίνει και μια δεύτερη ανησυχητική εξέλιξη.
Η αμερικανική χρηματοδότηση προς ουκρανικούς θεσμούς κατά της διαφθοράς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης μειώθηκε από 109 εκατ. δολάρια το 2024 σε 54 εκατ. δολάρια το 2025.
Πρόκειται ουσιαστικά για μείωση περίπου στο μισό.
Τα ανεξάρτητα μέσα σε δύσκολη θέση
Ιδιαίτερα έντονη είναι η επίπτωση στα ανεξάρτητα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης.
Το 35% των ειδησεογραφικών οργανισμών αντλούσε πάνω από τα τρία τέταρτα του προϋπολογισμού του από αμερικανικές επιχορηγήσεις.
Σε έρευνα του Ινστιτούτου Μαζικής Ενημέρωσης της Ουκρανίας, το ποσοστό των ανεξάρτητων μέσων που δήλωνε ότι λειτουργεί σε καθεστώς επιβίωσης αυξήθηκε από 8% σε 29% μέσα σε λίγους μήνες.
Γιατί οι ΗΠΑ εξακολουθούν να έχουν ρόλο
Το Atlantic Council υποστηρίζει ότι μια σταθερή δημοκρατική Ουκρανία αποτελεί στρατηγικό συμφέρον και για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η λογική είναι ότι η επένδυση σήμερα σε δημοκρατικούς θεσμούς, ανεξάρτητα μέσα και κοινωνία των πολιτών μπορεί να περιορίσει μελλοντικά τον κίνδυνο νέων συγκρούσεων, περιφερειακής αστάθειας και μακροχρόνιων πολέμων δι’ αντιπροσώπων.
Δεν αρκεί να κερδίσει τον πόλεμο
Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της ανάλυσης.
Ακόμη και αν η Ουκρανία καταφέρει να αποκρούσει τη Ρωσία ή να εξασφαλίσει μια βιώσιμη ειρηνευτική συμφωνία, αυτό δεν εγγυάται από μόνο του ένα ευρωπαϊκό μέλλον.
Αν η χώρα δεν καταφέρει να μεταρρυθμίσει δικαιοσύνη, θεσμούς και μηχανισμούς ελέγχου της εξουσίας, η ευρωπαϊκή της πορεία μπορεί να καθυστερήσει δραματικά.
Ο πόλεμος και οι μεταρρυθμίσεις τρέχουν ταυτόχρονα
Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η Ουκρανία πρέπει να κάνει όλα αυτά ενώ βρίσκεται ακόμη σε πόλεμο.
Να αμύνεται.
Να προστατεύει τον πληθυσμό.
Να διατηρεί την οικονομία λειτουργική.
Να επιδιορθώνει κρίσιμες υποδομές.
Και ταυτόχρονα να αλλάζει βαθιά τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.
Αυτό κάνει την πρόκληση πολύ μεγαλύτερη από μια συμβατική ενταξιακή διαδικασία.
Η κοινωνία μπορεί να γίνει το μεγαλύτερο όπλο της
Το Atlantic Council βλέπει όμως ένα ισχυρό πλεονέκτημα.
Την ίδια την ουκρανική κοινωνία.
Οι επανειλημμένες κινητοποιήσεις απέναντι σε κυβερνητικές αποφάσεις δείχνουν ότι η απαίτηση για διαφάνεια και ευρωπαϊκή κατεύθυνση παραμένει ισχυρή.
Αν αυτή η πίεση συνδυαστεί με σαφείς ευρωπαϊκούς όρους και συνεχή χρηματοδότηση, μπορεί να επιταχύνει την αλλαγή.
Η πραγματική νίκη της Ουκρανίας
Η τελική εικόνα που παρουσιάζει η ανάλυση είναι πολύ ευρύτερη από το στρατιωτικό πεδίο.
Η Ουκρανία μπορεί να κερδίσει μάχες απέναντι στη Ρωσία.
Μπορεί να προστατεύσει τις πόλεις της.
Μπορεί να διατηρήσει την ανεξαρτησία της.
Αλλά η πραγματική στρατηγική νίκη θα έρθει μόνο αν καταφέρει να δημιουργήσει ένα κράτος που λειτουργεί με ευρωπαϊκούς θεσμούς, ανεξάρτητη δικαιοσύνη, μικρότερη διαφθορά και πραγματική λογοδοσία.
Γιατί το μέλλον της Ουκρανίας δεν θα κριθεί μόνο στα χαρακώματα. Θα κριθεί και στο αν μπορεί να γίνει πραγματικά ευρωπαϊκό κράτος.
Πηγή: Pagenews.gr