Μια επίσκεψη που ξεκίνησε ως προσκυνηματική αποστολή με τη μεταφορά της δεξιάς χείρας του Αγίου Σπυρίδωνα στη Ρωσία εξελίσσεται σε μείζον εκκλησιαστικό και γεωπολιτικό ζήτημα για την Εκκλησία της Ελλάδος.
Ο Μητροπολίτης Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων Νεκτάριος βρέθηκε στη Μόσχα επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας, συναντήθηκε με κορυφαία στελέχη του Πατριαρχείου Μόσχας και συλλειτούργησε με τον Πατριάρχη Κύριλλο στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος Χριστού.
Το γεγονός προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις στους εκκλησιαστικούς κύκλους της Αθήνας, όπου τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα:
Ο Κερκύρας ενήργησε ως εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος ή άσκησε μια προσωπική εκκλησιαστική διπλωματία με τη Μόσχα;
Από τον Άγιο Σπυρίδωνα σε μια πολιτικά φορτισμένη επίσκεψη
Η δεξιά χείρα του Αγίου Σπυρίδωνα έφθασε στη Ρωσία στις 17 Αυγούστου και θα παραμείνει εκεί έως τις 20 Σεπτεμβρίου, με περιοδεία σε 13 πόλεις.
Η παρουσία όμως του Μητροπολίτη Νεκταρίου δεν περιορίστηκε στη συνοδεία του λειψάνου.
Στις 18 Αυγούστου συναντήθηκε με τον Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Αντώνιο, επικεφαλής του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων της Ρωσικής Εκκλησίας, ενώ ακολούθησε κοινή λατρευτική παρουσία με τον Κύριλλο.
Και εκεί ακριβώς η επίσκεψη απέκτησε διαφορετική βαρύτητα.
Η φράση που άναψε φωτιές
Οι αντιδράσεις δεν αφορούν μόνο τη συλλειτουργία.
Ο Νεκτάριος φέρεται να συνέκρινε τον Κύριλλο με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και να δήλωσε ότι ο Πατριάρχης Μόσχας «ορθοτομεί τον λόγο της αληθείας».
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς ο Κύριλλος αποτελεί έναν από τους πλέον αμφιλεγόμενους προκαθημένους της Ορθοδοξίας λόγω της δημόσιας στήριξής του στη ρωσική πολιτική έναντι της Ουκρανίας.
Για τους επικριτές του Κερκύρας, δεν πρόκειται επομένως για μια απλή έκφραση εκκλησιαστικής αβρότητας.
Πρόκειται για μια πολιτικά φορτισμένη αναγνώριση του Πατριάρχη Μόσχας από έναν Έλληνα ιεράρχη.
Η παρασημοφόρηση και το μήνυμα της Μόσχας
Ο Κύριλλος απένειμε στον Νεκτάριο το παράσημο του Αγίου Σεραφείμ του Σάρωφ Β΄ βαθμού για τη συμβολή του στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των δύο Εκκλησιών.
Ο Μητροπολίτης Κερκύρας ανταπέδωσε απονέμοντας στον Πατριάρχη Μόσχας την ανώτατη τιμητική διάκριση της Μητρόπολής του, τον Χρυσό Σταυρό μετά Αστέρος του Αγίου Σπυρίδωνα.
Η Μόσχα έχει κάθε λόγο να αναδείξει αυτή την εικόνα.
Ένας Έλληνας μητροπολίτης εμφανίζεται δημόσια δίπλα στον Κύριλλο, συλλειτουργεί μαζί του, τον τιμά και τιμάται από αυτόν.
Σε μια στιγμή βαθιάς ρήξης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το μήνυμα είναι σαφές:
η Ρωσική Εκκλησία θέλει να δείξει ότι η σύγκρουσή της με το Φανάρι δεν σημαίνει και πλήρη απομόνωση από τον ελληνικό ορθόδοξο κόσμο.
Το Ουκρανικό παραμένει ο πυρήνας της κρίσης
Η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στην Ουκρανία.
Η Εκκλησία της Ελλάδος αναγνώρισε το 2019 την Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, ευθυγραμμιζόμενη με την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Η Μόσχα αντέδρασε διακόπτοντας την ευχαριστιακή κοινωνία με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο και με όσους Έλληνες ιεράρχες αναγνώρισαν την ουκρανική αυτοκεφαλία.
Ο Νεκτάριος ανήκε στους μητροπολίτες που είχαν εκφράσει επιφυλάξεις απέναντι στην αναγνώριση.
Αυτό δίνει στη σημερινή επίσκεψή του ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό και εκκλησιαστικό βάρος.
Η άδεια της Ιεράς Συνόδου περιπλέκει την υπόθεση
Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία είναι ότι ο Μητροπολίτης Κερκύρας φέρεται να είχε λάβει άδεια από την Ιερά Σύνοδο για τη μεταφορά του λειψάνου στη Ρωσία.
Αυτό όμως δεν λύνει το ζήτημα.
Αντιθέτως, το περιπλέκει.
Εκκλησιαστικές πηγές επισημαίνουν ότι τέτοιες εγκρίσεις είναι κατά κανόνα διαδικαστικές και διερωτώνται εάν η Σύνοδος είχε ενημερωθεί πλήρως για τη συλλειτουργία, τις δημόσιες δηλώσεις και την ανταλλαγή τιμητικών διακρίσεων.
Εάν η άδεια αφορούσε αποκλειστικά την αποστολή του λειψάνου, τότε τίθεται ζήτημα για το αν ο Νεκτάριος υπερέβη τα όρια της εντολής που είχε λάβει.
«Πραξικόπημα» ή προσωπική διπλωματία;
Σύμφωνα με την Καθημερινή, εκκλησιαστικοί κύκλοι χαρακτήρισαν ακόμη και ως «πραξικόπημα» την επιλογή του Κερκύρας να συλλειτουργήσει με τον Κύριλλο, θέτοντας το ερώτημα πώς είναι δυνατόν ένας Έλληνας μητροπολίτης να συλλειτουργεί με έναν προκαθήμενο που δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών.
Η λέξη είναι βαριά.
Αποτυπώνει όμως το μέγεθος της ενόχλησης που έχει προκαλέσει η υπόθεση.
Το θέμα αναμένεται να τεθεί στην επόμενη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου.
Η Μόσχα παίζει το χαρτί των «ρωγμών»
Από γεωπολιτική σκοπιά, η επίσκεψη είναι εξαιρετικά χρήσιμη για το Πατριαρχείο Μόσχας.
Η ρωσική εκκλησιαστική διπλωματία επιχειρεί εδώ και χρόνια να αμφισβητήσει την πρωτοκαθεδρία του Φαναρίου και να συγκροτήσει ένα δικό της δίκτυο επιρροής στον ορθόδοξο κόσμο.
Η εικόνα ενός Έλληνα ιεράρχη δίπλα στον Κύριλλο λειτουργεί ως επιχείρημα ότι η ελληνική εκκλησιαστική στάση δεν είναι μονολιθική.
Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο κατά την οποία το Ουκρανικό έχει μετατρέψει την Ορθοδοξία σε πεδίο σκληρής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Το πρόβλημα για την Αθήνα
Η Εκκλησία της Ελλάδος βρίσκεται τώρα μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.
Αν επιλέξει να υποβαθμίσει την υπόθεση, κινδυνεύει να δημιουργήσει την εντύπωση ότι κάθε μητροπολίτης μπορεί να ακολουθεί τη δική του εξωτερική εκκλησιαστική πολιτική.
Αν αντιδράσει έντονα, μπορεί να ανοίξει εσωτερικό μέτωπο σε ένα ζήτημα που εξακολουθεί να διχάζει μέρος της Ιεραρχίας.
Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο τι έκανε ο Νεκτάριος στη Μόσχα.
Είναι ποιος έχει την αρμοδιότητα να καθορίζει τη διεθνή γραμμή της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Από προσκύνημα σε γεωπολιτικό μήνυμα
Η μεταφορά του λειψάνου του Αγίου Σπυρίδωνα μπορούσε να παραμείνει ένα καθαρά θρησκευτικό γεγονός.
Δεν παρέμεινε.
Η συλλειτουργία με τον Κύριλλο, οι δημόσιες δηλώσεις, η ανταλλαγή παρασήμων και η προβολή της επίσκεψης από τη ρωσική πλευρά μετέτρεψαν την αποστολή σε ένα γεγονός με σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Και πλέον το επόμενο βήμα ανήκει στην Ιερά Σύνοδο.
Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ένας μητροπολίτης και μία επίσκεψη. Είναι αν η Μόσχα κατάφερε να ανοίξει μια ορατή ρωγμή μέσα στην ίδια την Εκκλησία της Ελλάδος.
Πηγή: pagenews.gr