Για πρώτη φορά εδώ και καιρό, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται απέναντι σε έναν αντίπαλο που δεν επιχειρεί να τον κερδίσει στο δικό του παιχνίδι.
Ο Γκάντι Αϊζενκοτ δεν διαθέτει τη ρητορική δεινότητα του Ισραηλινού πρωθυπουργού. Δεν οικοδομεί την καμπάνια του πάνω στην πολιτική θεατρικότητα. Διαθέτει όμως κάτι που, μετά την 7η Οκτωβρίου, τους πολέμους στη Γάζα και το Ιράν και μια βαθιά διχασμένη ισραηλινή κοινωνία, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική αξία: στρατιωτική αξιοπιστία και εικόνα προσωπικής ακεραιότητας.
Και οι αριθμοί δείχνουν ότι αυτό αρχίζει να λειτουργεί.
Σε δημοσκόπηση του δημόσιου δικτύου Kan στις 19 Αυγούστου, το νεοσύστατο κεντρώο Yashar! του Αϊζενκοτ εμφανίστηκε πρώτο με 24 έδρες, έναντι 23 του Likud. Λίγες ημέρες νωρίτερα, έρευνα του Channel 13 είχε επίσης δώσει στο Yashar την πρώτη θέση με 23 έδρες έναντι 21 του Likud.
Η αναμέτρηση της 27ης Οκτωβρίου εξελίσσεται έτσι σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία ακόμη ισραηλινή εκλογική μάχη: σε δημοψήφισμα για το εάν η μακρά πολιτική εποχή Νετανιάχου μπορεί επιτέλους να τελειώσει.
Οι αριθμοί που ανησυχούν το Likud
Η εικόνα των τελευταίων δημοσκοπήσεων είναι εντυπωσιακή:
- 24 έδρες: Yashar σε πρόσφατη μέτρηση του Kan
- 23 έδρες: Likud στην ίδια μέτρηση
- 23–23: ισοπαλία σε άλλη πρόσφατη έρευνα του Kan
- 60 έδρες: έφθασε το ευρύτερο αντι-Νετανιάχου μπλοκ σε μέτρηση του Channel 13
- 61 έδρες: είχε φθάσει σε δημοσκόπηση του Ιουλίου
- 43% έναντι 34%: προβάδισμα Αϊζενκοτ έναντι Νετανιάχου στην καταλληλότητα για πρωθυπουργός σε έρευνα του Channel 12
- 61 έδρες: το όριο για τον σχηματισμό κυβέρνησης στην Κνεσέτ των 120 εδρών.
Αυτό όμως είναι και το μεγάλο παράδοξο.
Ο Αϊζενκοτ μπορεί να νικήσει τον Νετανιάχου στις κάλπες και παρ’ όλα αυτά να μην μπορέσει να τον εκδιώξει από την εξουσία.
Το ισραηλινό σύστημα δεν εκλέγει απευθείας πρωθυπουργό. Η πραγματική μάχη θα δοθεί την επόμενη ημέρα, στις συμμαχίες που θα μπορέσουν να συγκεντρώσουν τις κρίσιμες 61 έδρες.
Και εκεί ο Νετανιάχου παραμένει ένας εξαιρετικά έμπειρος και επικίνδυνος αντίπαλος.
«Είδαμε πώς πήγε αυτό στις 7 Οκτωβρίου»
Ο ίδιος ο Νετανιάχου έχει ήδη καταλάβει πού βρίσκεται ο μεγαλύτερος πολιτικός κίνδυνος.
Η στρατηγική του είναι να χτυπήσει τον Αϊζενκοτ ακριβώς εκεί όπου εμφανίζεται ισχυρότερος: στην εθνική ασφάλεια.
Σε προεκλογικό βίντεο τον κατηγόρησε ότι επιδίωκε υποχώρηση κατά τη διάρκεια του πολέμου:
«Ο Αϊζενκοτ ήθελε να παραδοθεί. Ο Νετανιάχου πολεμά!»
Ο πρώην αρχηγός του IDF απάντησε με μια φράση που πηγαίνει κατευθείαν στην πιο τραυματική στιγμή της σύγχρονης ισραηλινής ιστορίας.
«Ο Νετανιάχου επιτίθεται στους αντιπάλους του πάντα με τον ίδιο τρόπο, υποστηρίζοντας: μόνο ο Νετανιάχου μπορεί να προσφέρει ασφάλεια», είπε σε συγκέντρωση στο Καρμιέλ.
Και πρόσθεσε:
«Είδαμε πώς πήγε αυτό στις 7 Οκτωβρίου».
Αυτή ενδέχεται να είναι η κεντρική γραμμή ολόκληρης της εκστρατείας του.
Ο Αϊζενκοτ επιχειρεί ουσιαστικά να αφαιρέσει από τον Νετανιάχου το πολιτικό πλεονέκτημα που τον συνόδευε επί δεκαετίες: ότι, ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες διαφωνίες, ο «Bibi» είναι ο άνθρωπος που μπορεί να κρατήσει ασφαλές το Ισραήλ.
Η 7η Οκτωβρίου επιστρέφει στην κάλπη
Ο Αϊζενκοτ ζητά τη συγκρότηση ανεξάρτητης κρατικής εξεταστικής επιτροπής για τις αποτυχίες που οδήγησαν στην επίθεση της Hamas στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Και θέλει η έρευνα να φτάσει μέχρι την πολιτική ηγεσία.
«Εάν δεν υπάρξει εξεταστική επιτροπή, αυτό θα κρέμεται πάνω από την ισραηλινή κοινωνία σαν κατάρα», έχει δηλώσει.
Το αίτημα είναι πολιτικά εκρηκτικό, καθώς μετατρέπει την 7η Οκτωβρίου από ζήτημα ιστορικής διερεύνησης σε προσωπικό ζήτημα λογοδοσίας για τον Νετανιάχου.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε δημοσκόπηση για τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους, η 7η Οκτωβρίου αναδείχθηκε σε καθοριστικό εκλογικό ζήτημα.
Ο στρατηγός που έχασε τον γιο του στη Γάζα
Υπάρχει όμως και μία βαθιά προσωπική διάσταση στην πολιτική δύναμη του Αϊζενκοτ.
Στις 7 Δεκεμβρίου 2023, ο 25χρονος γιος του, Gal Meir Eisenkot, σκοτώθηκε πολεμώντας στη Γάζα.
Δύο ανιψιοί του σκοτώθηκαν επίσης στον πόλεμο.
Ο Αϊζενκοτ δεν έχει μετατρέψει την οικογενειακή τραγωδία σε κεντρικό προεκλογικό εργαλείο. Ωστόσο, για πολλούς Ισραηλινούς η προσωπική του απώλεια λειτουργεί ως ένα ισχυρό, σιωπηλό πολιτικό μήνυμα.
Ο άνθρωπος που αμφισβητεί σήμερα τη στρατηγική του πολέμου έχει πληρώσει ο ίδιος ένα από τα βαρύτερα προσωπικά τιμήματα αυτού του πολέμου.
Από απλός στρατιώτης στην κορυφή του IDF
Η πολιτική βιογραφία του είναι επίσης ασυνήθιστη.
Γιος Εβραίων μεταναστών από το Μαρόκο, γεννήθηκε στην Τιβεριάδα και μεγάλωσε στο Εϊλάτ.
Ξεκίνησε ως απλός στρατιώτης στην περίφημη ταξιαρχία Golani και έφθασε μέχρι την κορυφή των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων ως αρχηγός του Γενικού Επιτελείου.
Και υπάρχει μία πολιτική ειρωνεία:
στη θέση αυτή τον είχε διορίσει ο ίδιος ο Νετανιάχου.
Σήμερα, ο πρώην στρατηγός που επέλεξε ο Bibi για να ηγηθεί του στρατού μπορεί να είναι ο άνθρωπος που θα τερματίσει την πολιτική κυριαρχία του.
Η παλιά σύγκρουση που αποκάλυψε δύο διαφορετικά Ισραήλ
Η σύγκρουση μεταξύ των δύο ανδρών είχε γίνει εμφανής ήδη από το 2016.
Τότε ο στρατιώτης Elor Azaria πυροβόλησε στο κεφάλι έναν Παλαιστίνιο δράστη που είχε ήδη τραυματιστεί και βρισκόταν στο έδαφος.
Ο Αϊζενκοτ, ως αρχηγός του IDF, υπερασπίστηκε την παραπομπή του στρατιώτη σε στρατιωτικό δικαστήριο, θεωρώντας ότι η πράξη ήταν ασύμβατη με τις αξίες των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων.
Ο Νετανιάχου πήρε διαφορετική θέση και ζήτησε να δοθεί χάρη στον στρατιώτη.
Δέκα χρόνια αργότερα, εκείνη η διαφωνία αποκτά νέο νόημα.
Οι υποστηρικτές του Αϊζενκοτ τη χρησιμοποιούν ως απόδειξη ότι μπορεί να παίρνει δύσκολες αποφάσεις ακόμη και όταν αυτές είναι πολιτικά αντιδημοφιλείς. Οι αντίπαλοί του τη χρησιμοποιούν για να υποστηρίξουν ότι είναι υπερβολικά «μαλακός».
Μπορεί να πάρει ψήφους από τη Δεξιά;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό μυστικό της ανόδου του.
Ο Αϊζενκοτ δεν επιχειρεί απλώς να ενώσει το κέντρο και την αντιπολίτευση. Προσπαθεί να εισχωρήσει στο ίδιο το εκλογικό ακροατήριο του Likud.
Γι’ αυτό περιοδεύει σε περιοχές όπως το Καρμιέλ, όπου ο Νετανιάχου παραδοσιακά διαθέτει ισχυρή υποστήριξη.
Ο πρώην σύμβουλος του Νετανιάχου και διπλωμάτης Shai Bazak περιέγραψε εύστοχα τη δυναμική:
«Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου, μετά από έναν πολύ χαρισματικό και κυρίαρχο ηγέτη, οι άνθρωποι επιλέγουν σκόπιμα κάποιον λιγότερο χαρισματικό επειδή θέλουν απλώς ηρεμία».
Και για τον Αϊζενκοτ:
«Δεν είναι ακραίος. Δεν είναι ιδιαίτερα διχαστικός. Αυτό διευκολύνει ανθρώπους που παραδοσιακά ψηφίζουν Δεξιά να κινηθούν προς το μέρος του».
Δεν είναι όμως ακόμη «τελειωμένος» ο Νετανιάχου
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μια πραγματική μεταβολή, αλλά όχι ακόμη καθαρή πολιτική ανατροπή.
Η τελευταία εικόνα του Kan δίνει Yashar 24 και Likud 23. Άλλη πρόσφατη μέτρηση τα είχε ισόπαλα στις 23 έδρες, ενώ οι δύο μεγάλοι συνασπισμοί εξακολουθούν να δυσκολεύονται να φτάσουν μόνοι τους στις 61.
Επιπλέον, ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν έχει ήδη απορρίψει το ενδεχόμενο συμμετοχής του σε κυβέρνηση μειοψηφίας που θα εξαρτάται από εξωτερική κοινοβουλευτική στήριξη.
Άρα η αριθμητική της Κνεσέτ μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με το ποιο κόμμα θα έρθει πρώτο.
Και μετά τον Bibi; Η εξωτερική πολιτική του Ισραήλ στο τραπέζι
Η πιθανότητα αλλαγής πρωθυπουργού παρακολουθείται στενά και εκτός Ισραήλ.
Η σχέση με την Ευρώπη έχει επιδεινωθεί δραματικά, ενώ η αμερικανική πολιτική συζήτηση γύρω από το Ισραήλ έχει γίνει πολύ πιο δύσκολη.
Ο στρατιωτικός ιστορικός Danny Orbach θεωρεί ότι η απουσία του πολιτικού «φορτίου» που συνοδεύει τον Νετανιάχου θα μπορούσε να λειτουργήσει υπέρ του Αϊζενκοτ.
«Χωρίς το βάρος του Νετανιάχου, ίσως μπορέσει να ανοικοδομήσει τις σχέσεις με την ΕΕ και με ορισμένα τμήματα του Δημοκρατικού Κόμματος στις ΗΠΑ», εκτίμησε στο POLITICO.
Ωστόσο, μια κυβέρνηση Αϊζενκοτ δεν θα σήμαινε αυτομάτως ένα «μαλακό» Ισραήλ.
Οι επίσημοι στόχοι του Yashar περιλαμβάνουν την ενίσχυση του IDF, την καθολικότερη στρατιωτική ή εθνική υπηρεσία, την εδραίωση του Ισραήλ ως ισχυρής περιφερειακής δύναμης και παράλληλα την επιδίωξη ειρηνευτικών συμφωνιών από θέση στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος.
Η μεγάλη μάχη της 27ης Οκτωβρίου
Ο Αϊζενκοτ έχει ήδη πετύχει κάτι που πολλοί αντίπαλοι του Νετανιάχου απέτυχαν να κάνουν: να μετατρέψει την αναμέτρηση από «Νετανιάχου εναντίον της αντιπολίτευσης» σε «Νετανιάχου εναντίον Αϊζενκοτ».
Αλλά το τελευταίο βήμα είναι το δυσκολότερο.
Πρέπει να κερδίσει αρκετούς κεντρώους και δεξιούς ψηφοφόρους, να κρατήσει ενωμένο ένα εξαιρετικά ετερόκλητο αντι-Νετανιάχου στρατόπεδο και, κυρίως, να μετατρέψει τη δημοσκοπική πρωτιά σε 61 κοινοβουλευτικές έδρες για μια βιώσιμη κυβέρνηση.
Ο Νετανιάχου έχει επιβιώσει από πολέμους, σκάνδαλα, δίκες, εκλογικές ήττες και πολιτικές ανταρσίες.
Αυτή τη φορά, όμως, απέναντί του βρίσκεται ένας πρώην αρχηγός του στρατού που δεν προσπαθεί να γίνει ένας νέος Bibi.
Προσπαθεί να πείσει τους Ισραηλινούς ότι η εποχή κατά την οποία χρειάζονταν τον Bibi έχει τελειώσει.