Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν περνά σε μια νέα και δυνητικά εξίσου επικίνδυνη φάση.
Με τον πόλεμο να πλησιάζει τους έξι μήνες και τη διπλωματική διέξοδο να παραμένει κλειστή, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να μεταφέρει το κέντρο βάρους από τη στρατιωτική πίεση στον οικονομικό στραγγαλισμό της Τεχεράνης.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ αναμένεται σήμερα να παρουσιάσει ένα νέο πακέτο μέτρων, το οποίο χαρακτηρίζει ως τη «μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική επίθεση που έχει εξαπολυθεί ποτέ εναντίον αντιπάλου». Ο Ντόναλντ Τραμπ το έχει ήδη βαφτίσει «Economic D-Day».
Το πραγματικό όπλο, όμως, δεν είναι ακόμη μία σειρά κυρώσεων κατά ιρανικών εταιρειών.
Η Ουάσιγκτον θέλει να χτυπήσει εκείνους που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν.
Και αυτό σημαίνει ότι η οικονομική σύγκρουση μπορεί να περάσει από την Τεχεράνη στο Πεκίνο, στην Ινδία, στη ναυτιλία, στις τράπεζες και τελικά στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Το αμερικανικό σχέδιο: «Κόψτε κάθε οικονομική γραμμή ζωής»
Η βασική φιλοσοφία της νέας αμερικανικής στρατηγικής είναι η σχεδόν πλήρης οικονομική απομόνωση του Ιράν.
Οι τελικές λεπτομέρειες αναμένονται από τον Μπέσεντ, όμως μέχρι στιγμής η Ουάσιγκτον έχει προαναγγείλει πολύ ευρύτερη χρήση δευτερογενών κυρώσεων.
Στο στόχαστρο μπορούν να βρεθούν χώρες, επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά δίκτυα που:
- αγοράζουν ή μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο
- διευκολύνουν χρηματοοικονομικές συναλλαγές
- χρησιμοποιούν ανταλλακτήρια και ελεύθερες οικονομικές ζώνες
- παρέχουν υπηρεσίες σε πλοία
- διατηρούν ιρανικές εμπορικές διασυνδέσεις
- διευκολύνουν μεταφορές καυσίμων από πλοίο σε πλοίο.
Το μήνυμα είναι ουσιαστικά: δεν αρκεί να βρίσκεται το ίδιο το Ιράν υπό κυρώσεις.
Πρέπει να καταστεί οικονομικά επικίνδυνη και η συνεργασία με το Ιράν.
Η απάντηση της Τεχεράνης: «Ούτε μία σταγόνα πετρελαίου»
Η ιρανική απάντηση ανεβάζει δραματικά το διακύβευμα.
Ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Μοχσέν Ρεζαΐ προειδοποίησε ότι, εάν συνεχιστεί ο αμερικανικός οικονομικός πόλεμος, «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου» δεν θα εξάγεται μέσω του Περσικού Κόλπου.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε χώρα συμμετάσχει ή υποστηρίξει την αμερικανική οικονομική εκστρατεία θα μπορούσε να θεωρηθεί από την Τεχεράνη ότι προβαίνει σε «πράξη πολέμου».
Αυτό μετατρέπει τις δευτερογενείς κυρώσεις από οικονομικό εργαλείο σε δυνητικό μηχανισμό στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Γιατί το Ιράν δεν απειλεί μόνο να απαντήσει στις ΗΠΑ.
Απειλεί να διευρύνει το πεδίο αντιπαράθεσης σε όσους βοηθήσουν την Ουάσιγκτον.
Ο πραγματικός όμηρος είναι το πετρέλαιο
Το ισχυρότερο χαρτί της Τεχεράνης παραμένει η γεωγραφία.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ. Η σύγκρουση έχει ήδη περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα και έχει αυξήσει το ενεργειακό κόστος διεθνώ
Σύμφωνα με στοιχεία της Windward που επικαλείται το Financial Times, η ημερήσια κίνηση από περισσότερες από 130 διελεύσεις έχει περιοριστεί σε περίπου 16.
Υπήρξε πάντως προσωρινή αύξηση της κίνησης την Παρασκευή, όταν περίπου 40 tankers φέρεται να πέρασαν από το νότιο κανάλι, μεταφέροντας περίπου 16 εκατ. βαρέλια πετρελαίου. Οι συνολικοί όγκοι παραμένουν σημαντικά χαμηλότεροι από τα προπολεμικά επίπεδα.
Το Ιράν βάζει στο στόχαστρο και τα πλοία
Η πίεση στη ναυτιλία γίνεται πλέον πιο συγκεκριμένη.
Το Ιράν έχει απειλήσει δεκάδες πλοία με πρόστιμα, κράτηση ή ακόμη και κατάσχεση, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζουν τους νέους κανόνες διέλευσης από τα Στενά.
Στη σχετική λίστα περιλαμβάνονται πλοία που συνδέονται με μεγάλους διεθνείς operators, ενώ η Τεχεράνη καλεί πλέον τους ιδιοκτήτες φορτίων να ελέγχουν εάν τα πλοία που ναυλώνουν συμμορφώνονται με τους ιρανικούς κανόνες.
Έτσι, το Ορμούζ μετατρέπεται σταδιακά από θαλάσσιο πέρασμα σε εργαλείο οικονομικού καταναγκασμού.
Το μεγάλο ερώτημα λέγεται Κίνα
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο επικίνδυνο κομμάτι της αμερικανικής στρατηγικής.
Η Κίνα αποτελεί τη σημαντικότερη οικονομική σανίδα σωτηρίας του Ιράν και, σύμφωνα με ανάλυση του Soufan Center, αγοράζει περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου, αν και ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει ήδη περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές.
Μέχρι σήμερα η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις σε ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια.
Το πραγματικό «πυρηνικό όπλο» των κυρώσεων θα ήταν διαφορετικό: να στραφεί εναντίον μεγάλων κινεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που διευκολύνουν το εμπόριο.
Αυτό όμως θα μπορούσε να μετατρέψει την επιχείρηση εναντίον του Ιράν σε πολύ ευρύτερη οικονομική αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας.
Και η συγκυρία είναι ιδιαίτερα λεπτή, καθώς ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται στην Ουάσιγκτον τον Σεπτέμβριο.
Το Πεκίνο σηκώνει ήδη «τείχος»
Η κινεζική κυβέρνηση έχει απορρίψει τις αμερικανικές μονομερείς κυρώσεις, προειδοποιώντας ότι η νέα οικονομική πίεση κινδυνεύει να επιδεινώσει την κρίση.
Το Πεκίνο βρίσκεται επομένως μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.
Εάν περιορίσει τις σχέσεις του με την Τεχεράνη, υποχωρεί μπροστά στις αμερικανικές δευτερογενείς κυρώσεις.
Εάν συνεχίσει κανονικά, η κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να αποφασίσει εάν είναι πράγματι διατεθειμένη να επιβάλει κυρώσεις σε σημαντικές κινεζικές επιχειρήσεις ή τράπεζες.
Αυτό θα είναι ίσως το πραγματικό τεστ αξιοπιστίας του «Economic D-Day».
Το ριάλ καταρρέει
Στο εσωτερικό του Ιράν η οικονομική πίεση είναι ήδη τεράστια.
Το ιρανικό ριάλ έπεσε σήμερα σε ιστορικό χαμηλό, πλησιάζοντας τα 2 εκατ. ριάλ ανά δολάριο, ενώ ο πληθωρισμός και οι επιπτώσεις του πολέμου πιέζουν ολοένα περισσότερο τα νοικοκυριά.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει πλέον συρρίκνωση της ιρανικής οικονομίας κατά περίπου 5,5% φέτος.
Η Ουάσιγκτον ποντάρει ακριβώς σε αυτή την πίεση.
Η θεωρία είναι ότι ο συνδυασμός πολέμου, ναυτικού αποκλεισμού, κατάρρευσης του νομίσματος και οικονομικής απομόνωσης θα αναγκάσει τελικά την Τεχεράνη να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις και να δεχθεί όρους που μέχρι σήμερα απορρίπτει.
Αλλά το Ιράν έχει δει «αυτό το έργο»
Η Τεχεράνη αμφισβητεί ότι η νέα στρατηγική θα πετύχει.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υπενθύμισε ότι το Ιράν έχει αντιμετωπίσει διαδοχικά κύματα κυρώσεων επί δεκαετίες, από την εποχή Ομπάμα έως την πολιτική «maximum pressure» της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ.
«Είναι η ίδια ταινία που παίζουν ξανά και ξανά. Γνωρίζουμε αυτή την ταινία, άρα γνωρίζουμε πώς να την αντιμετωπίσουμε», δήλωσε.
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο ρίσκο για την Ουάσιγκτον.
Εάν οι κυρώσεις δεν οδηγήσουν σε υποχώρηση, αλλά αντίθετα ενισχύσουν τις σκληροπυρηνικές δυνάμεις στην Τεχεράνη, η οικονομική πίεση μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη στρατιωτική κλιμάκωση.
Οι αγορές δεν πανικοβάλλονται – ακόμη
Παρά τη δραματική ρητορική, οι αγορές πετρελαίου δεν αντέδρασαν σήμερα με πανικό.
Το Brent κινούνταν γύρω στα 91–92 δολάρια το βαρέλι, υποχωρώντας περίπου 1%-2%, ενώ το WTI βρισκόταν κοντά στα 86 δολάρια. Η διόρθωση ήρθε μετά από έξι συνεχόμενες ανοδικές συνεδριάσεις και ενώ οι επενδυτές περιμένουν τις πραγματικές λεπτομέρειες των αμερικανικών μέτρων.
Η αγορά ουσιαστικά περιμένει να δει εάν το «Economic D-Day» θα είναι κυρίως πολιτική ρητορική ή εάν η Ουάσιγκτον είναι πράγματι έτοιμη να τιμωρήσει μεγάλους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου.
Από τον πόλεμο των πυραύλων στον πόλεμο των τραπεζών
Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί ουσιαστικά μια αλλαγή πεδίου μάχης.
Αντί για ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική κλιμάκωση, θέλει να χρησιμοποιήσει την πρόσβαση στο δολάριο, τις τράπεζες, τη ναυτιλία και το διεθνές εμπόριο ως όπλα.
Η Τεχεράνη απαντά χρησιμοποιώντας το δικό της ισχυρότερο όπλο: τη γεωγραφική θέση της δίπλα στην σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του κόσμου.
Και κάπου ανάμεσα βρίσκονται Κίνα, Ινδία, χώρες του Κόλπου, ναυτιλιακές εταιρείες και οι παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Το μεγάλο ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο εάν το «Economic D-Day» μπορεί να γονατίσει το Ιράν.
Είναι εάν μπορεί να το κάνει χωρίς να μετατρέψει έναν αμερικανοϊρανικό οικονομικό πόλεμο σε παγκόσμια ενεργειακή και εμπορική κρίση.