Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της σημερινής αντιπαράθεσης Ηνωμένων Πολιτειών–Κίνας ίσως δεν βρίσκεται ούτε στους δασμούς ούτε στις δημόσιες δηλώσεις των δύο ηγετών.
Βρίσκεται στη διαφορετική αντίληψη του χρόνου.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τον πόλεμο με το Ιράν, το ενεργειακό σοκ, νέες κυρώσεις, εμπορικές αντιπαραθέσεις και μια δύσκολη εσωτερική πολιτική συγκυρία.
Το Πεκίνο, αντίθετα, συνεχίζει να χτίζει υποδομές στη Νότια Σινική Θάλασσα, να αναδιατάσσει τη στρατιωτική του ηγεσία και να χρησιμοποιεί τη διπλωματία κορυφής ως μέσο διαχείρισης — όχι επίλυσης — της στρατηγικής αντιπαράθεσης με την Αμερική.
Αυτό είναι ίσως το πραγματικό «Σι 3.0»:
λιγότερη θεαματική αντιπαράθεση, περισσότερα τετελεσμένα.
Η συνάντηση Τραμπ–Σι που έρχεται — αλλά ακόμη δεν έχει κλειδώσει
Μετά την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο τον Μάιο και το επίσημο κρατικό δείπνο με τον Σι Τζινπίνγκ, οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για νέο κύκλο επαφών. Η 24η Σεπτεμβρίου εξετάζεται ως πιθανή ημερομηνία συνάντησης στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν υπάρχει οριστική επίσημη επιβεβαίωση.
Αυτό έχει σημασία.
Δεν πρέπει ακόμη να αντιμετωπίζεται η επίσκεψη ως τετελεσμένο γεγονός.
Το Πεκίνο έχει επιβεβαιώσει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επικοινωνίες για νέα συνάντηση των δύο προέδρων, ενώ ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι κάλεσε τις δύο πλευρές να «ξεπεράσουν τα εμπόδια» και να διαχειριστούν τις διαφορές τους.
Ακόμη κι αν πραγματοποιηθεί όμως η συνάντηση, δύσκολα θα αλλάξει τη βασική εικόνα.
Η αντιπαράθεση είναι πλέον δομική.
Η πραγματική στρατηγική του Σι: συμφωνίες στην επιφάνεια, τετελεσμένα από κάτω
Το μοντέλο του Πεκίνου είναι όλο και πιο καθαρό.
Διατηρεί ανοικτούς τους διαύλους με την Ουάσιγκτον.
Διαπραγματεύεται για δασμούς.
Προσφέρει πιθανές αγορές αμερικανικών προϊόντων.
Δίνει περιθώριο για περιορισμένες συμφωνίες.
Αλλά στα ζητήματα που το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα χαρακτηρίζει πυρήνα των εθνικών του συμφερόντων, η υποχώρηση είναι ελάχιστη έως μηδενική.
Ταϊβάν.
Νότια Σινική Θάλασσα.
Τεχνολογική αυτονομία.
Στρατιωτικός εκσυγχρονισμός.
Έλεγχος του Κόμματος πάνω στον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό.
Ο Σι μπορεί να χρησιμοποιεί μια σύνοδο κορυφής για να μειώσει την ένταση.
Δεν σημαίνει ότι σταματά τη στρατηγική επέκταση.
Το νησί που μεγαλώνει ενώ η Ουάσιγκτον κοιτάζει το Ιράν
Η πιο εντυπωσιακή απόδειξη βρίσκεται στον ύφαλο Antelope, στα νησιά Παρασέλ της Νότιας Σινικής Θάλασσας.
Σύμφωνα με το Asia Maritime Transparency Initiative του CSIS, η Κίνα έχει δημιουργήσει περίπου 1.490 acres — περίπου 6 τετραγωνικά χιλιόμετρα — νέας γης στον ύφαλο.
Το μέγεθος είναι τεράστιο.
Η νέα επιφάνεια πλησιάζει εκείνη του Mischief Reef, ενός από τα σημαντικότερα κινεζικά στρατιωτικά φυλάκια στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Και πλέον υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό.
Οι δορυφόροι βλέπουν πιθανό διάδρομο απογείωσης
Νεότερες δορυφορικές εικόνες του Αυγούστου δείχνουν διαμόρφωση εδάφους που, σύμφωνα με τους αναλυτές του CSIS, είναι συμβατή με τις πρώτες εργασίες για έναν μεγάλο διάδρομο αεροσκαφών.
Δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένος διάδρομος.
Δεν έχει τοποθετηθεί σκυρόδεμα ή άλλο υλικό επίστρωσης.
Αυτό είναι σημαντικό να τονιστεί.
Όμως η ζώνη εργασιών έχει πλάτος παρόμοιο με τους κινεζικούς στρατιωτικούς διαδρόμους σε Fiery Cross, Subi, Mischief Reef και Woody Island.
Το γεωγραφικό μήκος του νέου νησιού θα μπορούσε θεωρητικά να φιλοξενήσει διάδρομο περίπου 10.000 ποδών — πάνω από 3 χιλιόμετρα.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί, η σημασία είναι πολύ μεγαλύτερη από ένα ακόμη έργο υποδομής.
Από τον ύφαλο στο στρατιωτικό αεροδρόμιο
Η Κίνα έχει ακολουθήσει την ίδια μέθοδο και στο παρελθόν.
Πρώτα δημιουργείται γη.
Στη συνέχεια εμφανίζονται λιμενικές υποδομές.
Μετά διάδρομοι.
Ραντάρ.
Υπόστεγα.
Συστήματα επικοινωνιών.
Και τελικά ένα νέο σημείο στρατιωτικής παρουσίας εκεί όπου πριν υπήρχε μόνο ένας ύφαλος.
Το Antelope Reef είναι εξαιρετικά σημαντικό επειδή βρίσκεται στα Παρασέλ, σε μια περιοχή όπου η Κίνα, το Βιετνάμ και η Ταϊβάν έχουν ανταγωνιστικές αξιώσεις.
Το Πεκίνο το ελέγχει ήδη.
Τώρα μπορεί να το μετατρέπει σε πολύ μεγαλύτερη στρατηγική πλατφόρμα.
Αυτή είναι η κινεζική «πολιτική των τετελεσμένων»
Η μέθοδος είναι εξαιρετικά αποτελεσματική.
Δεν χρειάζεται εισβολή.
Δεν χρειάζεται θεαματική κρίση.
Δεν χρειάζεται καν μία μεγάλη πολιτική ανακοίνωση.
Χρειάζεται χρόνος.
Ένας ύφαλος γίνεται νησί.
Ένα νησί γίνεται αεροπορική βάση.
Μία βάση αλλάζει την επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Και όταν οι υπόλοιπες χώρες αντιδρούν, το γεγονός έχει ήδη δημιουργηθεί.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της κινεζικής γεωπολιτικής επί Σι Τζινπίνγκ:
η επέκταση γίνεται σταδιακά ώστε κάθε μεμονωμένο βήμα να φαίνεται μικρότερο από το συνολικό αποτέλεσμα.
Και στο εσωτερικό, ο Σι ξαναχτίζει τον στρατό γύρω από τον εαυτό του
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στο Πεκίνο.
Τον Ιανουάριο, η κινεζική κυβέρνηση ανακοίνωσε έρευνες εναντίον δύο από τους ισχυρότερους στρατιωτικούς της χώρας.
Του στρατηγού Ζανγκ Γιουσιά, αντιπροέδρου της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής.
Και του Λιου Τζενλί, αρχηγού του Κοινού Επιτελείου.
Η επίσημη αιτιολογία ήταν «σοβαρές παραβιάσεις της πειθαρχίας και του νόμου».
Όμως η πολιτική σημασία της κίνησης είναι πολύ μεγαλύτερη.
Ο άνθρωπος που θεωρούνταν από τους πιο κοντινούς στον Σι
Ο Ζανγκ δεν ήταν ένας τυχαίος στρατηγός.
Ήταν ο υψηλότερα ιστάμενος ένστολος αξιωματικός κάτω από τον ίδιο τον Σι.
Είχε θεωρηθεί επί χρόνια ένας από τους στενότερους στρατιωτικούς συμμάχους του Κινέζου ηγέτη.
Η απομάκρυνσή του δείχνει ότι ακόμη και η προσωπική σχέση δεν αποτελεί πλέον εγγύηση πολιτικής επιβίωσης.
Το μήνυμα προς τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό είναι εξαιρετικά σαφές:
η τελική πίστη οφείλεται στον Σι και στο Κόμμα.
Η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή έχει σχεδόν αδειάσει
Μετά τις τελευταίες εκκαθαρίσεις, το ανώτατο στρατιωτικό όργανο της Κίνας έχει αποδυναμωθεί θεσμικά σε πρωτοφανή βαθμό.
Ο Σι παραμένει πρόεδρος της Επιτροπής, ενώ από τα υπόλοιπα μέλη της ηγεσίας ουσιαστικά έχει παραμείνει σε ενεργό κεντρικό ρόλο ο Ζανγκ Σενγκμίν.
Αυτό επιτρέπει μία ανάγνωση:
ο Σι έχει πετύχει πρωτοφανή προσωπικό έλεγχο πάνω στις ένοπλες δυνάμεις.
Υπάρχει όμως και η αντίθετη.
Απόλυτος έλεγχος δεν σημαίνει απαραίτητα ισχυρότερος στρατός
Οι συνεχείς εκκαθαρίσεις μπορούν να αυξήσουν την πολιτική αφοσίωση.
Μπορούν όμως επίσης να δημιουργήσουν:
φόβο στη διοίκηση,
κενά εμπειρίας,
δισταγμό στη λήψη αποφάσεων,
και προβλήματα επιχειρησιακής συνέχειας.
Ο Ζανγκ ήταν μεταξύ των λίγων κορυφαίων Κινέζων αξιωματικών με πραγματική εμπειρία μάχης.
Η εξαφάνιση τέτοιων στελεχών από την κορυφή μπορεί επομένως να ενισχύει τον Σι πολιτικά αλλά να επιβαρύνει προσωρινά τον στρατό θεσμικά.
Είναι το μεγάλο παράδοξο του κινεζικού μοντέλου:
όσο μεγαλύτερη είναι η συγκέντρωση εξουσίας, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η συγκέντρωση του ρίσκου.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η Ταϊβάν
Οι εκκαθαρίσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή συμβαίνουν ενώ η κινεζική στρατιωτική προετοιμασία γύρω από την Ταϊβάν παρακολουθείται εντατικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη ότι οι τελευταίες έρευνες συνδέονται άμεσα με διαφωνίες για επίθεση στην Ταϊβάν.
Αυτό πρέπει να διαχωρίζεται από τις αναλύσεις και τις εικασίες.
Ωστόσο, οποιαδήποτε αναδιάρθρωση της ανώτατης στρατιωτικής διοίκησης επηρεάζει αναπόφευκτα τις εκτιμήσεις για την ετοιμότητα του κινεζικού στρατού σε μία ενδεχόμενη μεγάλη κρίση.
Η Αμερική έχει ένα διαφορετικό πρόβλημα: δεν της λείπει η ισχύς, της λείπει η προσοχή
Η Κίνα δεν χρειάζεται να γίνει στρατιωτικά ισχυρότερη από τις Ηνωμένες Πολιτείες παντού.
Χρειάζεται να δημιουργήσει υπεροχή στα σημεία που την ενδιαφέρουν περισσότερο.
Και κυρίως χρειάζεται χρόνο.
Ακριβώς εδώ η σημερινή διεθνής συγκυρία ευνοεί το Πεκίνο.
Η Ουάσιγκτον έχει στρατιωτικούς και πολιτικούς πόρους δεσμευμένους στον πόλεμο με το Ιράν.
Παράλληλα επιχειρεί να ασκήσει οικονομικό στραγγαλισμό στην Τεχεράνη μέσω της νέας «Επιχείρησης Οικονομικός Αποκλεισμός».
Και υπάρχει μία ειρωνεία.
Η Κίνα βρίσκεται στο κέντρο και αυτής της κρίσης.
Το Ιράν συνδέει ξανά την Αμερική με την Κίνα
Το Πεκίνο αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου.
Άρα η νέα αμερικανική στρατηγική οικονομικής πίεσης απέναντι στην Τεχεράνη δεν μπορεί να πετύχει πλήρως χωρίς να αγγίξει τις κινεζικές συναλλαγές.
Όμως η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται προσεκτική απέναντι στο ενδεχόμενο άμεσης σύγκρουσης με τους μεγαλύτερους κινεζικούς χρηματοπιστωτικούς και ενεργειακούς ομίλους, ακριβώς επειδή θέλει ταυτόχρονα να κρατήσει ανοικτό τον διάλογο με τον Σι.
Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο.
Η Αμερική χρειάζεται την Κίνα για να αυξήσει την πίεση στο Ιράν.
Αλλά ταυτόχρονα θεωρεί την Κίνα τον σημαντικότερο μακροπρόθεσμο στρατηγικό ανταγωνιστή της.
Ο Σι μπορεί να εκμεταλλευθεί αυτή την αντίφαση
Για το Πεκίνο, αυτό δημιουργεί διαπραγματευτική ισχύ.
Η Κίνα μπορεί να προσφέρει περιορισμένη συνεργασία σε ζητήματα όπου η Ουάσιγκτον χρειάζεται βοήθεια.
Ιρανικό πετρέλαιο.
Εμπορικές αγορές.
Σπάνιες γαίες.
Διαχείριση εμπορικών εντάσεων.
Σε αντάλλαγμα μπορεί να ζητήσει:
χαλάρωση δασμών,
ευνοϊκότερους τεχνολογικούς περιορισμούς,
μικρότερη πίεση σε κινεζικές εταιρείες.
Όχι απαραίτητα μέσα από μία μεγάλη επίσημη συμφωνία.
Μέσα από μία σειρά συναλλαγών.
Η μεγάλη ασυμμετρία: ο Σι σκέφτεται σε δεκαετίες
Εδώ βρίσκεται ίσως το ισχυρότερο πλεονέκτημα του κινεζικού συστήματος.
Ο Σι δεν αντιμετωπίζει εκλογές.
Δεν αντιμετωπίζει ενδιάμεσες εκλογές.
Δεν χρειάζεται να αλλάξει στρατηγική επειδή η τιμή της βενζίνης αυξήθηκε για τρεις μήνες.
Μπορεί να σχεδιάζει με ορίζοντα πολύ μεγαλύτερο από εκείνον μιας αμερικανικής κυβέρνησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το κινεζικό σύστημα είναι ισχυρότερο σε όλα.
Σημαίνει ότι έχει διαφορετικό χρονικό ορίζοντα.
Και στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό ο χρόνος είναι όπλο.
Όμως η αφήγηση «Κίνα ανεβαίνει – Αμερική καταρρέει» είναι υπερβολικά απλή
Το Πεκίνο έχει σοβαρές αδυναμίες.
Δημογραφική συρρίκνωση.
Προβλήματα στον τομέα ακινήτων.
Χρέος τοπικών κυβερνήσεων.
Πίεση στην εσωτερική κατανάλωση.
Και τώρα βαθιά αστάθεια στην κορυφή της στρατιωτικής ηγεσίας.
Η συγκέντρωση εξουσίας στον Σι δημιουργεί ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων.
Ταυτόχρονα όμως περιορίζει τους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου.
Όταν ένας ηγέτης έχει σχεδόν απόλυτη εξουσία, μία σωστή απόφαση μπορεί να εφαρμοστεί ταχύτατα.
Αλλά και ένα μεγάλο λάθος μπορεί να διορθωθεί πολύ δυσκολότερα.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν πλεονεκτήματα που η Κίνα δεν έχει
Η Αμερική διαθέτει:
παγκόσμιο δίκτυο συμμαχιών,
το δολάριο,
βαθύτερες κεφαλαιαγορές,
κορυφαία τεχνολογική βάση,
στρατιωτική παρουσία σε παγκόσμια κλίμακα,
και συμμαχίες με Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Αυστραλία και Φιλιππίνες.
Η Κίνα δεν έχει ακόμη αντίστοιχο παγκόσμιο δίκτυο.
Άρα ο ανταγωνισμός δεν είναι ιστορία αναπόφευκτης αμερικανικής παρακμής.
Είναι μάχη για το ποιος χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα την ισχύ που ήδη διαθέτει.
Η Κίνα δεν χρειάζεται να νικήσει την Αμερική – χρειάζεται να αντέξει περισσότερο
Αυτό ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της στρατηγικής Σι.
Η Κίνα δεν χρειάζεται να αντικαταστήσει αύριο τις Ηνωμένες Πολιτείες ως κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη.
Χρειάζεται να αλλάζει σταδιακά την πραγματικότητα γύρω της ταχύτερα από όσο οι αντίπαλοί της μπορούν να την αντιστρέψουν.
Στο Antelope Reef αυτό σημαίνει:
πρώτα γη.
Μετά υποδομές.
Ίσως αύριο διάδρομος.
Στον στρατό σημαίνει:
πρώτα εκκαθαρίσεις.
Μετά νέα διοίκηση.
Τελικά μία στρατιωτική ηγεσία ακόμη περισσότερο εξαρτημένη από τον ίδιο τον Σι.
Στη διπλωματία σημαίνει:
σύνοδοι κορυφής,
περιορισμένες συμφωνίες,
μείωση της έντασης όταν χρειάζεται,
χωρίς υποχώρηση στα βασικά στρατηγικά ζητήματα.
Και απέναντι στην Αμερική σημαίνει κάτι ακόμη πιο απλό:
αναμονή.
Μια υπερδύναμη που πρέπει να διαχειρίζεται ταυτόχρονα Ιράν, Ευρώπη, ενεργειακές κρίσεις, εμπορικούς πολέμους και εσωτερικές εκλογικές πιέσεις διαθέτει λιγότερη στρατηγική προσοχή για τον Ινδο-Ειρηνικό.
Ο Σι το γνωρίζει.
Και ίσως αυτή να είναι η ουσία του μοντέλου που θα μπορούσε να ονομαστεί «έξυπνος αυταρχισμός 3.0»:
όχι να προκαλέσεις την υπερδύναμη όταν είναι συγκεντρωμένη πάνω σου.
Αλλά να αλλάξεις το πεδίο ενώ κοιτάζει αλλού.
Πηγή: pagenews.gr