Περισσότεροι από 1.000 σεισμοί μέσα σε μόλις 10 ημέρες, δύο από αυτούς μεγέθους 4,8. Η σεισμική ακολουθία που ξεκίνησε στις 14 Αυγούστου στη Γρανάδα έχει επαναφέρει ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια της Ανδαλουσίας: μπορεί η Ισπανία να πληγεί σύντομα από έναν μεγάλο σεισμό;
Μέχρι τις 24 Αυγούστου, το Εθνικό Γεωγραφικό Ινστιτούτο (IGN) είχε καταγράψει 1.075 σεισμούς σε αυτή την ακολουθία, (πηγή στα Ισπανικά) από τους οποίους οι 94 έγιναν αισθητοί από τον πληθυσμό. Οι δύο ισχυρότεροι, μεγέθους 4,8, ήταν πολύ επιφανειακοί και έγιναν αισθητοί σε περισσότερους από 500 οικισμούς, από την Ανδαλουσία έως σημεία της Μούρθια, της Καστίγια-λα Μάντσα και ακόμη και της Περιφέρειας της Μαδρίτης.
Η Ισπανία έχει πολύ πιο καταστροφικά προηγούμενα. Ο σεισμός του 1884 στην Arenas del Rey, με εκτιμώμενο μέγεθος 6,5, επηρέασε πάνω από 100 οικιστικά κέντρα και είχε μεταξύ 750 και 900 νεκρούς. Το 1954, στο Dúrcal καταγράφηκε σεισμός μεγέθους 7,8, αλλά σε βάθος περίπου 650 χιλιομέτρων, κάτι που περιόρισε σημαντικά τις επιπτώσεις του στην επιφάνεια.
Σημαίνει αυτό ότι η Ισπανία πρέπει να προετοιμαστεί για έναν ακόμη μεγάλο σεισμό; «Η εμφάνιση σεισμών με μέγεθος πάνω από 4 στον νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα της Ισπανίας δεν είναι καθόλου σπάνια», εξηγεί στην «Euronews» ο Ραούλ Πέρες Λόπες, γεωλόγος εκτάκτων αναγκών στο Ισπανικό Γεωλογικό και Μεταλλευτικό Ινστιτούτο (IGME-CSIC). Στην περιοχή υπάρχουν ρήγματα ικανά να προκαλέσουν σεισμούς μεγέθους 5 και, σε ορισμένες περιπτώσεις, 6.
Ποιος είναι όμως ο πραγματικός κίνδυνος να σημειωθεί ένας μεγάλος σεισμός στην Ισπανία, ποιες ζώνες είναι πιο εκτεθειμένες και σε ποιον βαθμό μπορούμε να τον προβλέψουμε;
140 χρόνια χωρίς μεγάλο σεισμό: μετράμε αντίστροφα;
Ορισμένες από τις προειδοποιήσεις των τελευταίων ημερών έχουν εστιάσει στα περίπου 140 χρόνια που έχουν περάσει από τον σεισμό του 1884. Ο Πέρες Λόπες προσθέτει μια κρίσιμη διευκρίνιση: ένας στατιστικός μέσος όρος δεν επιτρέπει την πρόβλεψη του επόμενου σεισμού.
«Μπορούμε να διαιρέσουμε τον χρόνο με τον αριθμό των σεισμών και να πούμε: κάθε 100 χρόνια στην Ισπανία σημειώνεται ένας μεγάλος σεισμός, επειδή αυτό μας δείχνει η στατιστική», εξηγεί. Όμως η σεισμική δραστηριότητα δεν λειτουργεί γραμμικά: μπορεί να περάσουν 200 χρόνια χωρίς μεγάλο σεισμό και στη συνέχεια να σημειωθούν δύο στη σειρά.
«Παρότι έχουν περάσει 140 χρόνια χωρίς να έχουμε σεισμό, δεν γνωρίζουμε αν θα συμβεί σε λίγο ή σε πολύ χρόνο», σημειώνει.
Αυτό που συμβαίνει σίγουρα είναι ότι η τεκτονική ενέργεια συνεχίζει να συσσωρεύεται. Η Ισπανία δέχεται την ώθηση των αφρικανικών και ευρασιατικών πλακών και, όσο περνά ο χρόνος, η πιθανότητα ενός μεγάλου σεισμού μπορεί να αυξάνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι επικείμενος.
Παρότι έχουν περάσει 140 χρόνια χωρίς να έχουμε σεισμό, δεν γνωρίζουμε αν θα συμβεί σε λίγο ή σε πολύ χρόνοΓεωλόγος εκτάκτων αναγκών στο Ισπανικό Γεωλογικό και Μεταλλευτικό Ινστιτούτο (IGME-CSIC)
«Υπάρχουν ρήγματα που μπορούν να πυροδοτήσουν σεισμούς, αλλά δεν ξέρουμε αν θα είναι σήμερα, αύριο ή σε 50 χρόνια», συνοψίζει ο Πέρες Λόπες. «Δεν έχουμε τη δυνατότητα να το γνωρίζουμε».
Ο ειδικός προειδοποιεί επίσης για τη «ψευδή αίσθηση» που μπορεί να δημιουργήσει η σύμπτωση πολλών σεισμών σε διαφορετικά σημεία του κόσμου. Ο Πέρες Λόπες εξηγεί ότι οι ισχυροί σεισμοί που έχουν καταγραφεί πρόσφατα σε διάφορες χώρες μπορούν να οδηγήσουν στην εντύπωση ότι υπάρχει κάποια μεταξύ τους σχέση, αλλά «από επιστημονική άποψη δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο».
Πάνω από 200 ρήγματα: ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στη Γρανάδα
Το IGME έχει καταγράψει και χαρτογραφήσει περισσότερα από 200 ενεργά ρήγματα στην Ισπανία, σύμφωνα με τον Πέρες Λόπες. Το μεγάλο ερωτηματικό είναι πού και πότε θα απελευθερωθεί η συσσωρευμένη ενέργεια: «Πώς θα κατανεμηθεί ή θα απελευθερωθεί αυτή η ενέργεια σε όλα τα ρήγματα που υπάρχουν; Δεν το γνωρίζουμε».
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος συγκεντρώνεται στα μεσογειακά παράλια, «από τη Βαλένθια έως το Κάδιθ», λόγω της παρουσίας ρηγμάτων και του ιστορικού καταστροφικών σεισμών. Ωστόσο ο ειδικός υπενθυμίζει ότι μπορούν να σημειωθούν σημαντικοί σεισμοί και στους Πυρηναίους, στην Καταλανική οροσειρά και σε ενδοπλακικά ρήγματα που υπάρχουν, για παράδειγμα, στη Γρανάδα και την Αλμπασέτε.
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλοι ισπανικοί σεισμοί δεν περιορίζονται σε μία μόνο επαρχία: η Τορεβιέχα υπέστη το 1829 σεισμό εκτιμώμενου μεγέθους 6,6 και ο σεισμός της Λόρκα το 2011, πολύ μικρότερος, μεγέθους 5,1, προκάλεσε εννέα θανάτους.
Ο πρίγκιπας Φελίπε της Ισπανίας και η πριγκίπισσα Λετιθία επισκέπτονται την εκκλησία του Σαντιάγο, που καταστράφηκε από τον σεισμό στη Λόρκα, Ισπανία, την Παρασκευή 13 Μαΐου 2011.Ο πρίγκιπας Φελίπε της Ισπανίας και η πριγκίπισσα Λετιθία επισκέπτονται την εκκλησία του Σαντιάγο, που καταστράφηκε από τον σεισμό στη Λόρκα, Ισπανία, την Παρασκευή 13 Μαΐου 2011.
Πρόληψη για κάτι που δεν μπορούμε να προβλέψουμε
«Το καλύτερο μας εργαλείο είναι η πρόληψη, χωρίς καμία αμφιβολία», τονίζει ο Πέρες Λόπες. Ο κίνδυνος ενός σεισμού δεν εξαρτάται μόνο από το μέγεθός του, αλλά από το πού συμβαίνει, το βάθος του και, κυρίως, από το πώς ανταποκρίνονται οι κατασκευές.
«Αυτό που σκοτώνει στους σεισμούς είναι η σεισμική ένταση και η συμπεριφορά των κτιρίων», εξηγεί. Γι’ αυτό, παρότι δεν είναι δυνατό να προβλέψουμε τον επόμενο σεισμό, οι χάρτες επικινδυνότητας επιτρέπουν τη μακροπρόθεσμη εκτίμηση της αναμενόμενης κίνησης του εδάφους και την προσαρμογή των κατασκευών σε αυτόν τον κίνδυνο.
Ο γεωλόγος φέρνει ως παράδειγμα τους πρόσφατους σεισμούς στη Βενεζουέλα και την Κολομβία για να δείξει πώς σεισμοί παρόμοιου μεγέθους μπορούν να έχουν πολύ διαφορετικές συνέπειες. Αν και υπογραμμίζει ότι τα γεωλογικά χαρακτηριστικά δεν ήταν τα ίδια, τονίζει τον ρόλο της αντοχής των κατασκευών στην ερμηνεία του αντίκτυπού τους.
Η πρόβλεψή τους εξακολουθεί να είναι μία από τις μεγάλες επιστημονικές προκλήσεις. Ο Πέρες Λόπες επισημαίνει ότι παραμένει άγνωστο τι καθορίζει ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία σπάει ένα ρήγμα, πώς ξεκινά ο σεισμός ή πώς θα εξελιχθεί αυτή η θραύση.
Ο ίδιος αναγνωρίζει την αντίφαση ότι, παρά την τεράστια επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, εξακολουθούμε να μην είμαστε σε θέση να προβλέπουμε σεισμούς. Αυτό δείχνει ότι «η φύση έχει έναν βαθμό πολυπλοκότητας που δεν γνωρίζουμε»· εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε τι ακριβώς πυροδοτεί έναν σεισμό, πότε φτάνει στο όριο θραύσης ή πώς θα εξαπλωθεί.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το deep learning θα μπορούσαν στο μέλλον να βοηθήσουν στον εντοπισμό μοτίβων που σήμερα δεν βλέπουμε, σημειώνει. Όμως, για τον Πέρες Λόπες, ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς: μια πιο εντατική παρακολούθηση των ρηγμάτων θα μπορούσε κάποια στιγμή να επιτρέψει την ανάπτυξη ενός είδους πρόγνωσης. «Προς το παρόν, όμως, κινούμαστε τελείως στα τυφλά».